Veiligheid voor Operationeel Leidinggevenden VCA (VOL VCA)
1
,Titel: VOL VCA Theorieboekje
Auteur: Oefentoets.com
Jaar: 2023
Druk: 3e
Soort: eBook
2
,Inleiding
Dit e-book bevat de lesstof voor VOL VCA. De lesstof is gebaseerd op de
eindtermen van de SSVV. VOL VCA staat voor Veiligheid voor Operationeel
Leidinggevenden VCA. Dit e-book is bedoeld voor leidinggevenden die werkzaam
zijn in een risicovolle (werk)omgevingen. Dit kan bijvoorbeeld zijn een fabriek,
bouwlocatie of werken op hoogte.
Oefentoets.com
Dit e-book is een voorbereiding op de oefenvragen en proefexamens die worden
aangeboden via Oefentoets.com. De doelstelling van Oefentoets.com is om op
een effectieve wijze digitaal kennis over te dragen. De website van
Oefentoets.com is geschikt om online te trainen met zowel met de smartphone,
iPad als computer. Het stelt de gebruiker in staat om overal en altijd te oefenen.
In de bus, in een bibliotheek of gewoon in huis. Als jij een kort moment hebt, kun
je deze tijd effectief inzetten om je voor te bereiden op een examen.
Met de proefexamens via Oefentoets.com wordt zoveel mogelijk geprobeerd om
de vraagstelling volgens het examen na te bootsen.
Verbeteringen en wijzigingen
Geef beteringen van dit e-book door via de website door gebruik te maken van
het contactformulier of Whatsapp.
https://www.oefentoets.com
3
,Inhoud
1. VCA en de wet ....................................................................................................................... 6
1.1 Wat betekent VCA? .......................................................................................................................................7
1.2 Veiligheidspaspoort ..................................................................................................................................... 8
1.3 Veiligheidsregels............................................................................................................................................ 8
1.4 Wetgeving VCA ...............................................................................................................................................9
1.5 De arbeidsinspectie ..................................................................................................................................... 11
1.6 Rechten en plichten .................................................................................................................................... 11
1.7 Verantwoordelijkheden van de werkgever .................................................................................. 11
1.8 Rechten en plichten werknemers .................................................................................................... 12
1.9 Werkvergunningen .................................................................................................................................... 13
1.10 Vergunning specifieke werkzaamheden ...................................................................................14
2. Veilig werken en beheersen van incidenten.............................................................. 15
2.1 Risico’s ................................................................................................................................................................. 16
2.2 Taak-risicoanalyse (TRA) en de Laatste Minuut Risico Analyse (LMRA) ................... 16
2.3 Risicobronnen................................................................................................................................................ 17
2.4 Ongevallen ...................................................................................................................................................... 17
2.5 Veilig werken.................................................................................................................................................. 19
2.6 Beïnvloeden van menselijk gedrag ................................................................................................. 19
2.7 Beleid .................................................................................................................................................................20
2.8 Werkplekinspecties .................................................................................................................................. 22
2.9 Wat te doen bij een ongeval? ............................................................................................................ 22
2.10 Noodsituatie ................................................................................................................................................ 23
3. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) .............................................................. 24
3.1 Lichamelijke belasting ............................................................................................................................. 25
3.2 Struikelen en vallen................................................................................................................................... 25
3.3 Geluid ................................................................................................................................................................. 26
3.4 Gehoorbescherming ................................................................................................................................ 26
3.5 Trillen .................................................................................................................................................................. 26
3.6 Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) ........................................................................ 26
3.7 Borden ................................................................................................................................................................ 31
4. Arbeidsmiddelen .................................................................................................................. 33
4.1 Eenvoudige handgereedschappen ................................................................................................ 34
4.2 Mechanisch aangedreven machines ............................................................................................ 35
4.3 Elektrisch handgereedschap ............................................................................................................. 35
4.4 Vast opgestelde machines .................................................................................................................. 39
4.5 Hijswerktuigen ........................................................................................................................................... 40
4
, 4.6 Voorheftruck .................................................................................................................................................42
4.7 Palletwagen...................................................................................................................................................42
5. Bijzondere werkomstandigheden ................................................................................. 43
5.1 Besloten ruimten........................................................................................................................................ 44
5.2 Werken op hoogte..................................................................................................................................... 45
5.3 Lassen en snijden .......................................................................................................................................47
5.4 Sloopwerkzaamheden........................................................................................................................... 48
6. Gevaarlijke stoffen................................................................................................................ 49
6.1 Vergiftigingsgevaar ................................................................................................................................... 50
6.2 Gevaarlijke stoffen ...................................................................................................................................... 51
6.3 Biologische stoffen .................................................................................................................................... 53
6.4 Etiketten .......................................................................................................................................................... 53
6.5 Gevarendiamant ......................................................................................................................................... 54
6.6 Vergiftigingsgevaar voorkomen ...................................................................................................... 54
6.7 Verstikkingsgevaar.................................................................................................................................... 55
6.8 Zuurstof ............................................................................................................................................................ 56
6.9 Gascilinders .................................................................................................................................................... 56
7. Elektriciteit ...............................................................................................................................57
7.1 Stroom en het menselijk lichaam .................................................................................................... 58
7.2 Kortsluiting ..................................................................................................................................................... 59
7.3 Statische elektriciteit ............................................................................................................................... 59
7.4 Elektriciteit en veiligheidsmaatregelen ...................................................................................... 59
7.5 Tijdelijke elektrisch materieel............................................................................................................ 60
7.6 Ioniserende straling ................................................................................................................................... 61
7.7 Niet-ioniserende straling........................................................................................................................ 61
8. Brand en explosies ................................................................................................................62
8.1 Brand .................................................................................................................................................................. 63
8.2 Brandklassen ............................................................................................................................................... 64
8.3 De heetwerkwacht.................................................................................................................................... 65
8.4 Wat te doen bij brand? .......................................................................................................................... 66
8.5 Explosiegevaar ............................................................................................................................................. 66
9. Borden....................................................................................................................................... 67
5
,1.1 Wat betekent VCA?
1.2 Veiligheidspaspoort
1.3 Veiligheidsregels
1.4 Wetgeving VCA
1.5 Arbeidsinspectie
1.6 Rechten en plichten
1.7 Verantwoordelijkheden van de werkgever
1.8 Rechten en plichten werknemers
1.9 Werkvergunningen
1.10 Vergunning specifieke werkzaamheden
6
,Binnen een bedrijf is het belangrijk om veilig en gezond te werken. Door
wetgeving probeert de overheid de veiligheid en gezondheid van werknemers
te waarborgen.
1.1 Wat betekent VCA?
VCA-certificering is bedoeld voor bedrijven, zodat er een gezonde en veilige
werkomgeving voor de werknemers ontstaat:
VCA staat voor:
VGM (veiligheid, gezondheid en milieu)
Checklist
Aannemers
Een bedrijf moet een veiligheidsmanagementsysteem hebben om aan te tonen
dat er voldoende aandacht is voor: veiligheid, gezondheid en milieu.
Het doel van de VCA-certificatie is het voorkomen van incidenten (ongeval
met of zonder schade of letsel). Er zijn ongeveer 1,5 miljoen gediplomeerde
professionals met VCA en 15.000 gecertificeerde bedrijven.
VCA is van toepassing op risicovolle bedrijven/werkzaamheden zoals fabrieken,
installaties en de bouw. Er zijn drie niveaus VCA:
1. VCA * (één ster) = Voor bedrijven met minder dan 35 medewerkers.
2. VCA ** (twee sterren) = VCA * + veiligheidsstructuren en systemen van het
bedrijf worden beoordeeld. VCA ** is bedoeld voor grotere bedrijven die ook
als hoofdaannemer optreden.
3. VCA Petrochemie = VCA ** + aanvullende eisen.
Veel bedrijven eisen van de onderaannemers (ingehuurde bedrijven) om VCA
gecertificeerd te zijn. Dat betekent dat alle werknemers van de onderaannemers
een VCA-diploma moeten hebben.
De volgende diploma’s VCA zijn er:
B-VCA = basisveiligheid VCA = voor uitvoerende werknemers.
VOL-VCA = voor leidinggevende werknemers.
VIL-VCU = voor uitzendorganisaties = (bijna gelijk aan VOL-VCA met informatie
voor intercedenten).
VCO = voor opdrachtgevers.
Het Centraal Diploma Register (CDR) is een elektronische databank met de
betrokkene en welke diploma er behaald is. Het CDR wordt beheerd door VCA-
organisaties en is door iedereen online te raadplegen.
Voor bepaalde werkzaamheden (risicovollere taken) moet een werknemer
aanvullende kennis (of kunde) verkrijgen. Dit kan gaan om: vorkheftruck,
hoogwerker, flensverbindingen, buitenwacht, verplaatsen van lasten, werken met
onafhankelijke adembescherming of specifieke werkzaamheden met gas (o.a.
explosiegevaar).
7
, 1.2 Veiligheidspaspoort
Medewerkers in de (petro)chemie hebben meestal een veiligheidspaspoort. Hierin
staan de volgende persoonlijke zaken vermeld: opleidingen, trainingen en
medische zaken zoals inentingen.
Er zijn ook specifieke risicovolle werkzaamheden (bijvoorbeeld steigerbouw of
vorkheftruck). Hiervoor heeft de Stichting Samenwerken Voor Veiligheid (SSVV)
een aparte opleiding en examen verplicht gesteld. Deze aparte opleidingen staan
in de SSVV opleidingsgids (SOG).
De SSVV is de uitvinder en de beheerder van het VCA-systeem.
1.3 Veiligheidsregels
Er zijn algemene regels en specifieke regels.
Algemene regels = Gelden voor de hele organisatie, uitzendkrachten,
werknemers, onderaannemers. Algemene regels worden schriftelijk verstrekt en
zijn eenduidige en duidelijk.
- Aan- en afmeldprocedures.
- Verkeersregels terrein.
- Hoe te handelen bij incidenten.
- Scheiden van afval.
- Melden ongevallen, brand of incidenten.
Specifieke regels = Gelden voor verhoogd risico werkzaamheden. Zoals het
betreden van een besloten ruimten, ventilatie, afscherming, markering,
graafwerkzaamheden, explosieve omgeving, werken op hoogte, etc.
Specifieke regels moeten bij de medewerkers duidelijk en getoetst worden of ze
begrepen zijn!
De regels moeten schriftelijk worden vastgelegd, voor iedereen beschikbaar,
eenduidig en duidelijk.
8
1
,Titel: VOL VCA Theorieboekje
Auteur: Oefentoets.com
Jaar: 2023
Druk: 3e
Soort: eBook
2
,Inleiding
Dit e-book bevat de lesstof voor VOL VCA. De lesstof is gebaseerd op de
eindtermen van de SSVV. VOL VCA staat voor Veiligheid voor Operationeel
Leidinggevenden VCA. Dit e-book is bedoeld voor leidinggevenden die werkzaam
zijn in een risicovolle (werk)omgevingen. Dit kan bijvoorbeeld zijn een fabriek,
bouwlocatie of werken op hoogte.
Oefentoets.com
Dit e-book is een voorbereiding op de oefenvragen en proefexamens die worden
aangeboden via Oefentoets.com. De doelstelling van Oefentoets.com is om op
een effectieve wijze digitaal kennis over te dragen. De website van
Oefentoets.com is geschikt om online te trainen met zowel met de smartphone,
iPad als computer. Het stelt de gebruiker in staat om overal en altijd te oefenen.
In de bus, in een bibliotheek of gewoon in huis. Als jij een kort moment hebt, kun
je deze tijd effectief inzetten om je voor te bereiden op een examen.
Met de proefexamens via Oefentoets.com wordt zoveel mogelijk geprobeerd om
de vraagstelling volgens het examen na te bootsen.
Verbeteringen en wijzigingen
Geef beteringen van dit e-book door via de website door gebruik te maken van
het contactformulier of Whatsapp.
https://www.oefentoets.com
3
,Inhoud
1. VCA en de wet ....................................................................................................................... 6
1.1 Wat betekent VCA? .......................................................................................................................................7
1.2 Veiligheidspaspoort ..................................................................................................................................... 8
1.3 Veiligheidsregels............................................................................................................................................ 8
1.4 Wetgeving VCA ...............................................................................................................................................9
1.5 De arbeidsinspectie ..................................................................................................................................... 11
1.6 Rechten en plichten .................................................................................................................................... 11
1.7 Verantwoordelijkheden van de werkgever .................................................................................. 11
1.8 Rechten en plichten werknemers .................................................................................................... 12
1.9 Werkvergunningen .................................................................................................................................... 13
1.10 Vergunning specifieke werkzaamheden ...................................................................................14
2. Veilig werken en beheersen van incidenten.............................................................. 15
2.1 Risico’s ................................................................................................................................................................. 16
2.2 Taak-risicoanalyse (TRA) en de Laatste Minuut Risico Analyse (LMRA) ................... 16
2.3 Risicobronnen................................................................................................................................................ 17
2.4 Ongevallen ...................................................................................................................................................... 17
2.5 Veilig werken.................................................................................................................................................. 19
2.6 Beïnvloeden van menselijk gedrag ................................................................................................. 19
2.7 Beleid .................................................................................................................................................................20
2.8 Werkplekinspecties .................................................................................................................................. 22
2.9 Wat te doen bij een ongeval? ............................................................................................................ 22
2.10 Noodsituatie ................................................................................................................................................ 23
3. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) .............................................................. 24
3.1 Lichamelijke belasting ............................................................................................................................. 25
3.2 Struikelen en vallen................................................................................................................................... 25
3.3 Geluid ................................................................................................................................................................. 26
3.4 Gehoorbescherming ................................................................................................................................ 26
3.5 Trillen .................................................................................................................................................................. 26
3.6 Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) ........................................................................ 26
3.7 Borden ................................................................................................................................................................ 31
4. Arbeidsmiddelen .................................................................................................................. 33
4.1 Eenvoudige handgereedschappen ................................................................................................ 34
4.2 Mechanisch aangedreven machines ............................................................................................ 35
4.3 Elektrisch handgereedschap ............................................................................................................. 35
4.4 Vast opgestelde machines .................................................................................................................. 39
4.5 Hijswerktuigen ........................................................................................................................................... 40
4
, 4.6 Voorheftruck .................................................................................................................................................42
4.7 Palletwagen...................................................................................................................................................42
5. Bijzondere werkomstandigheden ................................................................................. 43
5.1 Besloten ruimten........................................................................................................................................ 44
5.2 Werken op hoogte..................................................................................................................................... 45
5.3 Lassen en snijden .......................................................................................................................................47
5.4 Sloopwerkzaamheden........................................................................................................................... 48
6. Gevaarlijke stoffen................................................................................................................ 49
6.1 Vergiftigingsgevaar ................................................................................................................................... 50
6.2 Gevaarlijke stoffen ...................................................................................................................................... 51
6.3 Biologische stoffen .................................................................................................................................... 53
6.4 Etiketten .......................................................................................................................................................... 53
6.5 Gevarendiamant ......................................................................................................................................... 54
6.6 Vergiftigingsgevaar voorkomen ...................................................................................................... 54
6.7 Verstikkingsgevaar.................................................................................................................................... 55
6.8 Zuurstof ............................................................................................................................................................ 56
6.9 Gascilinders .................................................................................................................................................... 56
7. Elektriciteit ...............................................................................................................................57
7.1 Stroom en het menselijk lichaam .................................................................................................... 58
7.2 Kortsluiting ..................................................................................................................................................... 59
7.3 Statische elektriciteit ............................................................................................................................... 59
7.4 Elektriciteit en veiligheidsmaatregelen ...................................................................................... 59
7.5 Tijdelijke elektrisch materieel............................................................................................................ 60
7.6 Ioniserende straling ................................................................................................................................... 61
7.7 Niet-ioniserende straling........................................................................................................................ 61
8. Brand en explosies ................................................................................................................62
8.1 Brand .................................................................................................................................................................. 63
8.2 Brandklassen ............................................................................................................................................... 64
8.3 De heetwerkwacht.................................................................................................................................... 65
8.4 Wat te doen bij brand? .......................................................................................................................... 66
8.5 Explosiegevaar ............................................................................................................................................. 66
9. Borden....................................................................................................................................... 67
5
,1.1 Wat betekent VCA?
1.2 Veiligheidspaspoort
1.3 Veiligheidsregels
1.4 Wetgeving VCA
1.5 Arbeidsinspectie
1.6 Rechten en plichten
1.7 Verantwoordelijkheden van de werkgever
1.8 Rechten en plichten werknemers
1.9 Werkvergunningen
1.10 Vergunning specifieke werkzaamheden
6
,Binnen een bedrijf is het belangrijk om veilig en gezond te werken. Door
wetgeving probeert de overheid de veiligheid en gezondheid van werknemers
te waarborgen.
1.1 Wat betekent VCA?
VCA-certificering is bedoeld voor bedrijven, zodat er een gezonde en veilige
werkomgeving voor de werknemers ontstaat:
VCA staat voor:
VGM (veiligheid, gezondheid en milieu)
Checklist
Aannemers
Een bedrijf moet een veiligheidsmanagementsysteem hebben om aan te tonen
dat er voldoende aandacht is voor: veiligheid, gezondheid en milieu.
Het doel van de VCA-certificatie is het voorkomen van incidenten (ongeval
met of zonder schade of letsel). Er zijn ongeveer 1,5 miljoen gediplomeerde
professionals met VCA en 15.000 gecertificeerde bedrijven.
VCA is van toepassing op risicovolle bedrijven/werkzaamheden zoals fabrieken,
installaties en de bouw. Er zijn drie niveaus VCA:
1. VCA * (één ster) = Voor bedrijven met minder dan 35 medewerkers.
2. VCA ** (twee sterren) = VCA * + veiligheidsstructuren en systemen van het
bedrijf worden beoordeeld. VCA ** is bedoeld voor grotere bedrijven die ook
als hoofdaannemer optreden.
3. VCA Petrochemie = VCA ** + aanvullende eisen.
Veel bedrijven eisen van de onderaannemers (ingehuurde bedrijven) om VCA
gecertificeerd te zijn. Dat betekent dat alle werknemers van de onderaannemers
een VCA-diploma moeten hebben.
De volgende diploma’s VCA zijn er:
B-VCA = basisveiligheid VCA = voor uitvoerende werknemers.
VOL-VCA = voor leidinggevende werknemers.
VIL-VCU = voor uitzendorganisaties = (bijna gelijk aan VOL-VCA met informatie
voor intercedenten).
VCO = voor opdrachtgevers.
Het Centraal Diploma Register (CDR) is een elektronische databank met de
betrokkene en welke diploma er behaald is. Het CDR wordt beheerd door VCA-
organisaties en is door iedereen online te raadplegen.
Voor bepaalde werkzaamheden (risicovollere taken) moet een werknemer
aanvullende kennis (of kunde) verkrijgen. Dit kan gaan om: vorkheftruck,
hoogwerker, flensverbindingen, buitenwacht, verplaatsen van lasten, werken met
onafhankelijke adembescherming of specifieke werkzaamheden met gas (o.a.
explosiegevaar).
7
, 1.2 Veiligheidspaspoort
Medewerkers in de (petro)chemie hebben meestal een veiligheidspaspoort. Hierin
staan de volgende persoonlijke zaken vermeld: opleidingen, trainingen en
medische zaken zoals inentingen.
Er zijn ook specifieke risicovolle werkzaamheden (bijvoorbeeld steigerbouw of
vorkheftruck). Hiervoor heeft de Stichting Samenwerken Voor Veiligheid (SSVV)
een aparte opleiding en examen verplicht gesteld. Deze aparte opleidingen staan
in de SSVV opleidingsgids (SOG).
De SSVV is de uitvinder en de beheerder van het VCA-systeem.
1.3 Veiligheidsregels
Er zijn algemene regels en specifieke regels.
Algemene regels = Gelden voor de hele organisatie, uitzendkrachten,
werknemers, onderaannemers. Algemene regels worden schriftelijk verstrekt en
zijn eenduidige en duidelijk.
- Aan- en afmeldprocedures.
- Verkeersregels terrein.
- Hoe te handelen bij incidenten.
- Scheiden van afval.
- Melden ongevallen, brand of incidenten.
Specifieke regels = Gelden voor verhoogd risico werkzaamheden. Zoals het
betreden van een besloten ruimten, ventilatie, afscherming, markering,
graafwerkzaamheden, explosieve omgeving, werken op hoogte, etc.
Specifieke regels moeten bij de medewerkers duidelijk en getoetst worden of ze
begrepen zijn!
De regels moeten schriftelijk worden vastgelegd, voor iedereen beschikbaar,
eenduidig en duidelijk.
8
