Samenvatting fysiologie van het kraambed - semester 1 eerstejaar

FYSIOLOGIE VAN HET KRAAMBED
INLEIDING
Postpartum = puerperium = kraambed  periode na de bevalling

 Begint na uitdrijving placenta & vliezen
 Eindigt 6 à 8 weken na de partus (kan ook langer duren, hooguit 1 j)
 Vrouwelijk organisme & genitaliën keren terug naar niet-zwangere toestand
 6 weken of 42 dagen volgend op bevalling meest kritische periode voor moeder en kind
o Kind
 1e kritische periode
 Overgang intra-uteriene naar extra-uteriene leven
 Grote aanpassing
 1e levensjaar
 Mijlpalen in psychomotorische ontwikkeling
 Postnataal = eerste weken na de geboorte van de neonaat / de periode na de bevalling waarin de zorg
van een vroedvrouw voor moeder en kind noodzakelijk is, op zijn minst 10 dagen en bij uitbreiding
zolang de vroedvrouw de zorg noodzakelijk acht
o Onmiddellijk postnatale periode (eerste 24u)
o Vroege postnatale periode (dag 2-7)
o Late postnatale periode (dag 8-42)
o Postnatale zorg: alle professionele (niet-)medische zorg voor moeder en kind tijdens de
postnatale periode (gynaecoloog, huisarts, pediater/neonatoloog, vroedvrouw &
verpleegkundige – niet-medisch: kraamzorg)
 Postpartum = herstel van de moeder na de bevalling
 Intramurale zorg = zorg in het ziekenhuis of andere zorginstelling
 Extramurale zorg/ambulante zorg = hulp verleend door hulpverlener in eigen omgeving moeder of
moeder vanuit eigen omgeving naar hulpverlener

DOEL VAN POSTNATALE ZORG
 Pas bevallen vrouw helpen om zich aan te passen aan nieuwe rol als moeder, vertrouwen geven om rol
zelfzeker op te nemen en om te gaan met nieuwe verantwoordelijkheden
 Fysisch, psychisch welbevinden moeder en kind bevorderen & observeren
 Gezondheidspromotie & voorlichting i.v.m. noden & ontwikkeling van kind & voorzien voor de moeder &
haar familie

P. 10-11 cursus

Postpartum in een nieuwe context

Korter verblijf sinds juli 2015

Gevolgen:

 Zorgvacuüm in eerste weken
 Veranderde thuissituatie: kleinere kerngezinnen, minder contact tussen generaties  minder
rolmodellen, minder kennis, minder informele ondersteuning
 Meer formele en professionele ondersteuning
o Zorginstellingen zeer toegankelijk
1

, o Ambulante zorg beperkt gefinancierd, sterk versnipperd
 Risico: daling van gezinsondersteuning en kwaliteit zorg
o Screening metabole aandoening (nu na 48u, vroeger 72u)
o Complicaties inadequate voeding (BV/FV)
o Psychische complicaties
o Verhoogde bilirubinewaarden
o Screening congenitale hartafwijkingen (dag van bevalling + na 7 weken bij pediater)
o Alarmsignalen niet gekend door ouders
o Kwetsbare gezinnen
 Voordelen verkort ziekenhuisverblijf
o Financieel (ziekenhuisfactuur, maatschappij)
o Praktisch & organisatorisch (oudere kinderen, partner)
o Psychisch (eigen, vertrouwde omgeving)

RICHTLIJNEN EN AANBEVELINGEN VOOR KWALITATIEVE POSTNATAL ZORG
Internationale richtlijnen

NICE

 National institute for health and core  Normaal fysiologisch verloop
excellence o Geven ook alarmsignalen mee
 Richtlijnen voor postnatale zorg  Patient-centered care
 Kern van de zorg voor moeder en kind  Aanbeveling mbt planning en inhoud
e
gedurende de 1 6-8w na bevalling postnatale zorg, gezondheid moeder en
 Zorg neonaat tot 1j na partus kind en voeding kind

WHO

 World health organisation o Vooral landen lage en gemiddelde
 Aanbevelingen mbt postnatale zorg moeder inkomensgrens
en pasgeborene  12 aanbevelingen mbt timing, frequentie,
 Doel om maternele en foetale mortaliteit en plaats postnatale zorg en mbt inhoud
morbiditeit te bestrijden postnatale zorg moder en kind tot 6w na
bevalling

Nationale richtlijnen

KCE

 Federaal kenniscentrum voor de  Aanbevelingen op 9 domeinen
gezondheidszorg o Geïntegreerd postnatale zorg
 Wetenschappelijk rapport mbt organisatie moeder en kind na
en gebruik postnatale zorg in België ongecompliceerde bevalling

VBOV

 Vlaamse beroepsorganisatie van vroedvrouwen
 Document waarbij kwaliteitscriteria voor de VV werkzaam in de eerste lijn beschreven staan
 Aanbevelingen gebaseerd op evidentie en zijn een leidraad voor goede praktijkvoering
 30 aanbevelingen op 10 domeinen


2

, ORGANISATIE EN PLANNING VAN DE ZORG VOOR MOEDER EN KIND IN DE
ONMIDDELIJKE EN VROEGE POSTNATALE PERIODE
Algemene richtlijnen voor planning van postnatale zorg

Postnataal zorgpad: belangrijk voor kwalitatieve zorg, aanbevolen prenataal voorbereiden

 Opvolging door vroedvrouw start voor meeste moeders intramuraal
 Na ontslag uit ziekenhuis verdere opvolging VV extramuraal
 Opvolging moeder & kind in nauw overleg met intramurale VV, extramurale vroedvrouw, gynaecoloog,
pediater, huisarts, K&G …

Continuïteit van de zorg: postnatale zorg zoveel mogelijk voorbereiden tijdens zwangerschap + regelmatig
evalueren & bijsturen doorheen postnatale periode, intra- & extramuraal  vlotte communicatie-uitwisseling,
interdisciplinaire & multidisciplinaire samenwerking

Kwalitatieve zorg: VV verondersteld kwalitatieve zorg te brengen gebaseerd op evidentie + voortdurend
bijscholen

Patient-centered care = moeder, kind & bij uitbreiding haar gezin staan centraal in de zorg

 Rekening houden met eigenheid, cultuur, religie, privacy, sociale & financiële situatie  zorgvrager vrije
keuze, inspraak & samenspraak, respectvolle zorg
 Zorg afstemmen op noden van het gezin

Voorbereiding van de zorg

Voorbereiding tijdens zwangerschap draagt bij tot kwalitatieve postnatale begeleiding

Oriënterend gesprek : bij voorkeur gepland tijdens zwangerschap (als niet zo snel mogelijk na geboorte)

 Ziekenhuis, intramurale VV, praktijk extramurale VV, bij zwangere thuis
o Thuis: mogelijke risicofactoren eerder definiëren & kwetsbare gezinnen detecteren  al inzetten
van ondersteunend netwerk

Geïndividualiseerd postnataal zorgplan: aan de hand van oriënterend gesprek

Verslag van het zorgplan:

 Anamnese moeder  Kraamzorg
 Foetale ontwikkeling  Wensen van het kraamgezin i.v.m.
 Risicoselectie: risicofactoren op basis van postnatale periode
anamnese die postnataal een probleem kan  Voedingskeuze! BV norm
vormen voor moeder en/of kind  Contactgegevens vroedvrouw & andere
 Kraamgezin zorgverleners
 Beschikbare mantelzorgers  Afspraken eerste postnatale contact

Overdracht bij overgang intramurale naar extramurale zorg – voldoende informatie om zorg op kwalitatieve
manier verder te zetten

Ontslagcriteria: opgesteld binnen multidisciplinair team & in samenspraak moeder – kunnen pas ZH verlaten
als ze aan alle criteria voldaan

 Voor ontslag VV verwittigen die zal opvolgen om eerste huisbezoek correct in te plannen


3

, Frequentie & timing van de zorg

Normale vaginale bevalling: tenminste 24u postnatale zorg in ziekenhuis – bevalling thuis: 1 e huisbezoek zo snel
mogelijk binnen 24u

Min. 3 extra postnatale controles moeder en kind en/of huisbezoeken (kan uitgebreid worden naar behoefte)

 Dag 3 (48-72u)  Dag 7-14  6 weken na bevalling

Thuisbevalling extra bezoek geadviseerd tussen 14-48u na geboorte

Eerste 5 dagen deels ZH en deels thuis

 Eerste 72u na bevalling intensieve opvolging moeder en kind noodzakelijk
 Huisbezoek inplannen binnen 24u na ontslag als moeder & kind ZH verlaten binnen 72u na bevalling
 ZH verlaten na 72u of later zie schema
 Minimale postnatale zorgen vinden plaats tijdens meest kritische periode – eerste 6-8 weken

Schematisch overzicht minimale postnatale zorgen & voorlichting: p. 18 cursus




ZORG VOOR DE MOEDER IN DE ONMIDDELIJKE EN VROEGE POSTNATALE PERIODE
Anatomie vrouwelijk geslachtsorgaan 

Inzicht hebben in fysiologische en anatomische veranderingen – VV
lichamelijk en psychisch welbevinden bevorderen, observeren en
evalueren – eventuele verwikkelingen vroegtijdig opmerken

Fysiologische en anatomische veranderingen in het postpartum

1) Involutie van de uterus

Involutie: retrogressieve veranderingen van BM

Na uitdrijving placenta 17-18 cm, 1100g – 1e week: 500g – 2e week:
300g – 3e week: 100 gr – 8e week: 50-70g

 Aantal spiercellen vermindert niet bij kleiner worden, elke spiercel ondergaat een drastische verkleining
– ontdoet zichzelf van overtollig cellulair materiaal – overtollige bloedvaten atrofiëren en resorberen
 Abdominaal orgaan  Bekkenorgaan

Grote wondopp. op inplantingsplaats van placenta (door losscheuren)

 Na 10D weefsel over de wond
 Na 6W terug helemaal OK

In cavia uiterlijk: stukjes decidua, necrotische weefselresten en bloed  vloeit uit uterus = lochia

 Na ongeveer 1 week re-ephitelasie (herstel)
 Binnen 10D cavia uterus opnieuw met endometrium bekleed
 Na 4W innesteling terug mogelijk



Trage involutie: achtergebleven placentaresten/vliezen/endomitris + bijkomende symptomen (pijn bij palpatie,
koorts, veranderingen lochiaal verlies) – bijkomende behandeling
4