JEUGDRECHT EN JEUGDBESCHERMING BEGRIPPENLIJST
HOOFDSTUK 1: GESCHIEDENIS
Sociaal construct Iets dat stap voor stap tot stand is gekomen, doordat
mensen anders zijn beginnen kijken naar kinderen en
opvoeding.
Kindbeeld De manier waarop een samenleving naar kinderen
kijkt en hen benaderd.
Moralisten Visie dat het kind van nature slecht is en moet
gecorrigeerd worden.
Romantici Visie dat het kind van nature goed is en door de
samenleving ‘slecht’ wordt gemaakt.
Verlichting 18e -eeuwse stroming die inzet op rede, wetenschap
en vooruitgang.
Wachttijd Idee dat het kind nog geen volwassene is, maar
onderweg is naar volwassenheid en de periode tussen
kind zijn en volwassen zijn is de wachttijd.
Sociale controle Manieren waarop een samenleving gedrag stuurt en
corrigeert.
Oordeel des onderscheids Beoordeling of een kind goed en kwaad kan
onderscheiden.
Onmondig Juridisch niet volledig bekwaam. In die tijd kinderen
die te jong waren om te trouwen.
Constitutio Criminalis Carolina (1532) Eerste wet met verzachtende straf voor kinderen.
Gebruik van rede Vermogen om rationeel te oordelen over eigen daden.
Verlichting Een stroming (periode) in de 18e eeuw die de nadruk
legt op rede, wetenschap en rationeel denken. In het
jeugdrecht zorgt de Verlichting voor een nieuwe kijk op
kinderen en straf: kinderen worden niet langer gezien
als kleine volwassenen, maar als personen in
ontwikkeling.
Industriële revolutie Periode van snelle industrialisering eind 18e – begin
19e eeuw, waarin fabrieksarbeid toenam en sociale
problemen, zoals armoede en kinderarbeid, zichtbaar
werden.
Kinderarbeid Het laten werken van kinderen, vaak in zware en
onveilige omstandigheden, wat hun ontwikkeling
schaadde en leidde tot beschermende wetgeving.
Verbod op de kinderarbeid In België verboden in 1889.
,Leerplicht Ingevoerd op 19 mei 1914, wettelijke verplichting voor
kinderen om onderwijs te volgen.
Sociale wetenschappen Wetenschappen zoals sociologie en criminologie die
in de 19e eeuw ontstaan en menselijk gedrag
proberen te verklaren vanuit sociale en
maatschappelijke factoren. Deze inzichten leiden tot
het positivisme en de idee dat criminaliteit ook een
sociaal probleem is.
Klassieke criminologische school Een 18e-eeuwse stroming die uitgaat van de vrije wil
en individuele verantwoordelijkheid. Criminaliteit is
volgens deze school een bewuste keuze en straf moet
rationeel en proportioneel zijn.
Het positivisme Een 19e-eeuwse stroming die criminaliteit verklaart
vanuit sociale, economische en psychologische
oorzaken. De nadruk ligt op preventie en hulp in plaats
van louter straffen.
Crimineel- antropologische school Een stroming (Cesare Lombroso) die stelt dat
sommige mensen ‘crimineel geboren’ zijn.
Criminaliteit wordt hier verklaard vanuit biologische
en aangeboren kenmerken.
Crimineel- sociologische school Een stroming (Alexandre Lacassagne) die stelt dat de
samenleving zelf mensen crimineel maakt. Factoren
zoals armoede, sociale uitsluiting en slechte
woonomstandigheden spelen hierbij een grote rol.
School van sociaal verweer Een stroming die criminaliteit bekijkt vanuit het gevaar
voor de samenleving. Maatregelen worden genomen
op basis van de persoonlijkheid en het risico dat
iemand vormt, niet alleen op basis van het misdrijf
zelf.
Statusdelict Gedrag dat alleen strafbaar is omdat het door een
minderjarige wordt gesteld (bijvoorbeeld spijbelen of
weglopen). Dit begrip wordt belangrijk binnen de
school van sociaal verweer.
Predelinquentie Gedrag dat nog geen misdrijf is, maar wel kan wijzen
op een verhoogd risico op toekomstige criminaliteit.
De overheid mag ingrijpen om dit te voorkomen.
Categoriaal beleid Een beleid waarbij kinderen en jongeren als aparte
categorie worden gezien binnen het recht. Dit leidt tot
aparte jeugdbeschermingswetten en de oprichting
van jeugdrechtbanken.
, Kinderrechter/ jeugdrechtbank Een gespecialiseerde rechter of rechtbank die zich
bezighoudt met jeugdbescherming en
jeugddelinquentie. Ontstaat uit de
Kinderbeschermingswet van 1912.
Ouderlijke klacht Een klacht die door ouders kan worden ingediend om
hun kind voor de jeugdrechter te brengen. In de
praktijk werd dit soms misbruikt om oudere
minderjarigen toch onder het jeugdstrafrecht te
brengen.
Terbeschikkingstelling van de regering Een maatregel uit de wet van 1912 waarbij een jongere
voor onbepaalde tijd onder toezicht van de overheid
wordt geplaatst, afhankelijk van zijn gedrag en
situatie.
Uithandengeving Een maatregel waarbij een minderjarige die een
ernstig misdrijf heeft gepleegd, toch onder het
volwassen strafrecht valt. Dit wordt geregeld door
artikel 36 §2 van de wet van 1965.
Kind in gevaar Een notie in de wet van 1965 die verwijst naar situaties
waarin de ontwikkeling van een kind bedreigd wordt.
Dit begrip vervangt het vage begrip predelinquentie.
POS Problematische Opvoedingssituatie, term die vanaf
de jaren 1990 wordt gebruikt in de jeugdhulpverlening.
Een POS is een situatie waarin de opvoeding van een
kind ernstig in het gedrang komt en hulp noodzakelijk
is.
HERGO Herstelgericht groepsoverleg, benadering waarbij de
focus ligt op herstel van de schade en het betrekken
van alle betrokkenen (slachtoffer, dader, omgeving) bij
het vinden van een oplossing. Dit wordt belangrijk in
de Jeugdwet van 2006.
Everberg/ De Grubbe Een specifiek detentiecentrum opgericht in 2002 voor
jongeren vanaf 14 jaar die zware feiten plegen en
waarvoor geen andere plaats beschikbaar is. Sinds
2014 is dit een gemeenschapsinstelling.
Vrijwillige vs gedwongen hulp Het onderscheid tussen hulp die op vrijwillige basis
wordt aangeboden (enkel met instemming van de
jongere en/of ouders) en hulp die via een gerechtelijke
maatregel wordt opgelegd.
HOOFDSTUK 1: GESCHIEDENIS
Sociaal construct Iets dat stap voor stap tot stand is gekomen, doordat
mensen anders zijn beginnen kijken naar kinderen en
opvoeding.
Kindbeeld De manier waarop een samenleving naar kinderen
kijkt en hen benaderd.
Moralisten Visie dat het kind van nature slecht is en moet
gecorrigeerd worden.
Romantici Visie dat het kind van nature goed is en door de
samenleving ‘slecht’ wordt gemaakt.
Verlichting 18e -eeuwse stroming die inzet op rede, wetenschap
en vooruitgang.
Wachttijd Idee dat het kind nog geen volwassene is, maar
onderweg is naar volwassenheid en de periode tussen
kind zijn en volwassen zijn is de wachttijd.
Sociale controle Manieren waarop een samenleving gedrag stuurt en
corrigeert.
Oordeel des onderscheids Beoordeling of een kind goed en kwaad kan
onderscheiden.
Onmondig Juridisch niet volledig bekwaam. In die tijd kinderen
die te jong waren om te trouwen.
Constitutio Criminalis Carolina (1532) Eerste wet met verzachtende straf voor kinderen.
Gebruik van rede Vermogen om rationeel te oordelen over eigen daden.
Verlichting Een stroming (periode) in de 18e eeuw die de nadruk
legt op rede, wetenschap en rationeel denken. In het
jeugdrecht zorgt de Verlichting voor een nieuwe kijk op
kinderen en straf: kinderen worden niet langer gezien
als kleine volwassenen, maar als personen in
ontwikkeling.
Industriële revolutie Periode van snelle industrialisering eind 18e – begin
19e eeuw, waarin fabrieksarbeid toenam en sociale
problemen, zoals armoede en kinderarbeid, zichtbaar
werden.
Kinderarbeid Het laten werken van kinderen, vaak in zware en
onveilige omstandigheden, wat hun ontwikkeling
schaadde en leidde tot beschermende wetgeving.
Verbod op de kinderarbeid In België verboden in 1889.
,Leerplicht Ingevoerd op 19 mei 1914, wettelijke verplichting voor
kinderen om onderwijs te volgen.
Sociale wetenschappen Wetenschappen zoals sociologie en criminologie die
in de 19e eeuw ontstaan en menselijk gedrag
proberen te verklaren vanuit sociale en
maatschappelijke factoren. Deze inzichten leiden tot
het positivisme en de idee dat criminaliteit ook een
sociaal probleem is.
Klassieke criminologische school Een 18e-eeuwse stroming die uitgaat van de vrije wil
en individuele verantwoordelijkheid. Criminaliteit is
volgens deze school een bewuste keuze en straf moet
rationeel en proportioneel zijn.
Het positivisme Een 19e-eeuwse stroming die criminaliteit verklaart
vanuit sociale, economische en psychologische
oorzaken. De nadruk ligt op preventie en hulp in plaats
van louter straffen.
Crimineel- antropologische school Een stroming (Cesare Lombroso) die stelt dat
sommige mensen ‘crimineel geboren’ zijn.
Criminaliteit wordt hier verklaard vanuit biologische
en aangeboren kenmerken.
Crimineel- sociologische school Een stroming (Alexandre Lacassagne) die stelt dat de
samenleving zelf mensen crimineel maakt. Factoren
zoals armoede, sociale uitsluiting en slechte
woonomstandigheden spelen hierbij een grote rol.
School van sociaal verweer Een stroming die criminaliteit bekijkt vanuit het gevaar
voor de samenleving. Maatregelen worden genomen
op basis van de persoonlijkheid en het risico dat
iemand vormt, niet alleen op basis van het misdrijf
zelf.
Statusdelict Gedrag dat alleen strafbaar is omdat het door een
minderjarige wordt gesteld (bijvoorbeeld spijbelen of
weglopen). Dit begrip wordt belangrijk binnen de
school van sociaal verweer.
Predelinquentie Gedrag dat nog geen misdrijf is, maar wel kan wijzen
op een verhoogd risico op toekomstige criminaliteit.
De overheid mag ingrijpen om dit te voorkomen.
Categoriaal beleid Een beleid waarbij kinderen en jongeren als aparte
categorie worden gezien binnen het recht. Dit leidt tot
aparte jeugdbeschermingswetten en de oprichting
van jeugdrechtbanken.
, Kinderrechter/ jeugdrechtbank Een gespecialiseerde rechter of rechtbank die zich
bezighoudt met jeugdbescherming en
jeugddelinquentie. Ontstaat uit de
Kinderbeschermingswet van 1912.
Ouderlijke klacht Een klacht die door ouders kan worden ingediend om
hun kind voor de jeugdrechter te brengen. In de
praktijk werd dit soms misbruikt om oudere
minderjarigen toch onder het jeugdstrafrecht te
brengen.
Terbeschikkingstelling van de regering Een maatregel uit de wet van 1912 waarbij een jongere
voor onbepaalde tijd onder toezicht van de overheid
wordt geplaatst, afhankelijk van zijn gedrag en
situatie.
Uithandengeving Een maatregel waarbij een minderjarige die een
ernstig misdrijf heeft gepleegd, toch onder het
volwassen strafrecht valt. Dit wordt geregeld door
artikel 36 §2 van de wet van 1965.
Kind in gevaar Een notie in de wet van 1965 die verwijst naar situaties
waarin de ontwikkeling van een kind bedreigd wordt.
Dit begrip vervangt het vage begrip predelinquentie.
POS Problematische Opvoedingssituatie, term die vanaf
de jaren 1990 wordt gebruikt in de jeugdhulpverlening.
Een POS is een situatie waarin de opvoeding van een
kind ernstig in het gedrang komt en hulp noodzakelijk
is.
HERGO Herstelgericht groepsoverleg, benadering waarbij de
focus ligt op herstel van de schade en het betrekken
van alle betrokkenen (slachtoffer, dader, omgeving) bij
het vinden van een oplossing. Dit wordt belangrijk in
de Jeugdwet van 2006.
Everberg/ De Grubbe Een specifiek detentiecentrum opgericht in 2002 voor
jongeren vanaf 14 jaar die zware feiten plegen en
waarvoor geen andere plaats beschikbaar is. Sinds
2014 is dit een gemeenschapsinstelling.
Vrijwillige vs gedwongen hulp Het onderscheid tussen hulp die op vrijwillige basis
wordt aangeboden (enkel met instemming van de
jongere en/of ouders) en hulp die via een gerechtelijke
maatregel wordt opgelegd.
