Inleiding tot het recht
1) Het begrip recht
Wat is recht?
Er bestaan verschillende definities voor het begrip recht dit omdat in de definities vaak
elementen worden opgenomen die verwijzen naar een bestaande maatschappij en naar wat
men in die maatschappij wenst te bereiken. Recht is namelijk een verzameling van regels die
gelden voor een bepaalde samenleving en op een bepaald ogenblik. Niet alle samenlevingen
hebben dezelfde ideologieën, politieke structuren…
Recht is context-, tijds- en plaatsgebonden (niet eenduidig en moeilijk te definiëren).
Recht onderscheidt zich als moraal, godsdienst en beleefdheid.
- Normen: strafbare zaken (Bv: roken in een auto, bellen in de auto)
Je mag het niet doen maar je doet het ook niet uit beleefdheid)
- Beleefdheid, moraal, godsdienst: dingen die je doet maar niet strafbaar
(Bv: niet te laat komen op een examen, doe je uit beleefdheid gewoon niet)
Voorbeelden:
- Handheld bellen norm en beleefdheid
- Niet verwittigen deelnemen aan examen beleefdheid
- Roken in auto norm/beleefdheid
- Liegen morele norm/rechtsnorm/beleefdheid
Soms is het een morele norm en soms is het een juridische norm (strafbaar of niet)!!
Conclusie: “Het” recht bestaat niet!!
- Geen universele definitie begrip “recht”
- Verschilt maatschappij tot maatschappij
- Onderscheid normensysteem als moraal, godsdienst, beleefdheid
Maar als we naar de gemeenschappelijke elementen kijken vormt er zich een kern v/h recht.
Die 3 elementen zijn:
- Het recht is een geheel v bindende regels
Verbods-, bevels- of verlofbepalingen, geen suggesties of aanbevelingen
- Het recht moet samenleving ordenen en in stand houden (chaos is vreemd aan recht)
De rechtsnorm is de voorwaarde v/h maatschappelijk leven. Een gemeenschap
zonder recht is ondenkbaar. Het is vr de overheid, burger onderling en burger-overheid
- Het recht vereist gezag
Het recht wordt opgelegd dr de bevoegde overheid en wordt dr haar afgedwongen
Dus de drie bestanddelen:
1. Het recht is een geheel van bindende regels Wat?
2. Het recht moet de samenleving ordenen en in stand houden Wrm?
3. Het recht vereist gezag (uitoefenen v/ gezag) Hoe?
Je hebt te maken met recht wanneer je deze 3 bestanddelen hebt.
1
,1. Het recht is een geheel van bindende regels:
Iedereen moet zich houden aan de voorschriften/regels die er zijn, men is eraan
onderworpen/geen suggesties of keuze.
De regels worden ingedeeld in 4 categorieën:
1. Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
2. Rechtsregels (rr) toepasbaar na keuze en wilsaanvullende regels
3. Ondersteunende regels
4. Technische regels en formalisme
1. Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
= Algemeen toepasselijke rechtsregels (rr) van toepassing op ieder rechtssubject
Rechtssubject: burger, rechtszoekende (synoniemen voor deze cursus)
Gebodsbepalingen:
= legt aan rechtssubject verplicht gedrag op, gedrag kan pos/neg omschreven zijn
Zijn dus verplichtingen opgelegd aan het rechtssubject
- Positief: huwelijksplichten: getrouwheid hulp en bijstand verschuldigd
- Negatief: schuldig aan verzuim bijstand aan iemand die in groot gevaar verkeert
Verbodsbepalingen:
= verbieden een bepaald gedrag of het stellen v/e bepaalde handeling
Zijn dus verboden opgelegd aan het rechtssubject
Toepassingen:
- Verbod op bigamie/dubbel huwelijk: u mag huwen met wie u wilt (gebods), maar
wanneer u reeds gehuwd bent mag u niet nog eens huwen (handeling).
- Verbod tot diefstal: goed bedrieglijk wegnemen dat tot iemand anders toebehoort
(handeling).
- Verbod Gewoonlijk gebruiken v/e grond (bv: vr parking heb je vergunning nodig):
niemand mag zonder voorafgaande omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige
handelingen een grond gewoonlijk gebruiken, aanleggen of inrichten vr het parkeren
v/ voertuigen (gedrag).
- Verbod op gebruik maken v/e vals stuk (bv: vals diploma): in alle gevallen in deze
afdeling vermeld, wordt hij die gebruik maakt van de valse akte of v/h valse stuk
gestraft alsof hij de dader v/d valsheid was (gedrag).
- Handeling = eenmalig feit en gedrag = in de tijd uitgedrukt (versch malen)
Verlofbepalingen:
= laten toe bepaalde handeling te stellen maar rechtssubject is daartoe niet verplicht
Toepassing:
- Bijstand advocaat bij SALDUZ-verhoor v/e verdachte: wnnr u verdacht wordt v/e
misdrijf kunt u de bijstand vragen v/e advocaat, deze staat bij het verhoor
Het is geen verplichting maar het mag
2
,2. Rechtsregels (rr) toepasselijk na keuze en wilsaanvullende regels
Rechtsregel toepasselijk na keuze:
= toepasselijk als een rechtssubject (rs) in een bep toestand keuze heeft gemaakt vr bep gedrag
= rechtssubject heeft keuze tussen versch vormen v/ gedrag. Recht laat keuze vrij, maar eens
gekozen is die keuze bindend: “Electa una via non datur recursus ad alteram”
(= eenmaal de weg gekozen moet je de weg blijven behandelen)
Toepassing: het huwelijk
- Je bent niet verplicht om te huwen, maar wnnr je beslist om te huwen ben je volledig
gebonden aan de regels die het huwelijk beheersen.
- Bv: wnnr je huwt is de schenking herroepbaar. Stel je hebt een mooie ring gegeven
aan uw partner, dan is er binnen huwelijk altijd mogelijkheid om ring trg te vragen.
- Bv: regels v/d ontbinding v/h huwelijk. Je raakt v/ je partner af wnnr men sterft of het
kan via echtscheiding.
Wilsaanvullende rechtsregels
= regel die de wil aanvult, als een rechtssubject geen eigen regeling zelf heeft uitgewerkt.
= hebben uitwerking als rechtssubjecten niet hebben gekozen vr een bep regeling.
Geldt dus niet als er een eigen regeling is.
Je kan in het recht een eigen regel schrijven die binnen bep perken wordt gehouden, maar in
dit geval zegt men: als u geen regel heeft ontworpen geldt de algemene regeling.
Toepassing:
- Zonder contract huwen = wilsaanvullende regel.
Je kan bij contract een andere regeling voorzien
- Koop-verkoop is gesloten op ogenblik dat u eens bent met het voorwerp en de prijs.
Maar je kan ook afwijken, stel je koopt een auto: je kan een mail sturen met
akkoord dan is de auto verkocht want je bent het eens over voorwerp en prijs. Maar
stel dat de garage in brand schiet kan de verkoper het geld eisen sinds er een akkoord
is. Daarom kan je ook zeggen: verkocht bij overhandiging v/d sleutels.
3. Ondersteunende regels
= geen eigenlijke gedragsregels (regelt het gedrag v/e rechtspersoon NIET)
= ondersteuning dr inrichten instellingen, werking in de tijd en ruimte, regelen, handhaving
conflictenrecht (bv: strafprocesrecht, gerechtelijke procesrecht…)
- In de tijd: iets is bv. strafbaar vanaf deze datum, beslissing dat iets niet kan verjaren
- In de ruimte: genocide mag niet in België
Toepassing:
- Oprichting en samenstelling Raad v/ Staten + procedure Raad v/ Staten (RvS)
- Raad v/ Staten gaat gedrag niet wijzigen maar wel oprichten v/ regels en procedures
- Organisatie en sanctionering GAS-boetes
Ze Ondersteunen en zullen het gedrag niet veranderen
3
, 4. Technische regels en formalisme
= rechtshandelingen worden soms aan bepaalde vorm- en procedurevoorschriften
onderwerpen opdat ze rechtsgeldig zouden zijn (bv: huwelijksakte, beroepsschrift…)
Voorschriften opleggen vooraleer handeling/procedure geldig is:
= Omwille van rechtszekerheid en bescherming
= Heel vaak verregaande gevolgen (bv: verkrijgen definitief karakter rechtshandeling,…)
Niet eerbiedigen heeft onherstelbare gevolgen (bv: nietigheid, verjaring)
Nietigheid = een handeling geacht wordt nooit te hebben bestaan.
= Formalisme in:
- Het recht: procedurevoorschriften (bv: opstellen verzoekschrift RvS binnen 60d)
- Wilsuiting: plechtige handelingen (bv: de wil om te huwen is wettelijk bepaald)
- Bescherming personen (bv: minderjarige, consument, wanbetaling energierekening)
Consument is beschermd, men kan niet zomaar de energie afsluiten omdat je niet
betaald, het kan wel maar dan moet er eerst een procedure gevolgd worden.
2. Het recht moet de samenleving ordenen en in stand houden (chaos is vreemd aan recht):
1. Orde scheppen en instandhouden door
Bestaande toestanden/handelingen tot juridische norm verheffen:
- Gesanctioneerde feitelijkheid: bestaande toestanden en handelingen bekrachtigen en
tot juridische norm verheffen.
- Bep feitelijkheid in bepaalde wetsregel gieten, die dan dwingend wordt voor iedereen.
Bep feitelijke handeling zeggen dat dit een juridisch is
- Bv: meerderjarigheid in België vanaf 18 jaar
- Bv: Alle overeenkomsten tot wet
Onwenselijk gedrag vermijden/tenietdoen: gedrag dat schadelijk wordt geacht in samenleving
Maatschappij bekijken en de rechtsregels eruit halen en in het recht zetten
- Overeenkomst onder dwang (geldezels/drugsdealers uit het recht gehaald)
- Schijnhuwelijk en -samenleven
- Bv: met voortbewegingstoestel sneller rijden dan stapvoets op voetpad
Een step is in het recht een voortbewegingstoestel die gesanctioneerd is
2 Orde scheppen en instandhouden door recht hanteren als beleidsinstrument
= instrumentele visie v/h recht
Recht wordt gebruikt om bepaalde levensvisie/politiek systeem bekrachtigen EN vernieuwen
- Bv: green deal milieumaatregelen (sluiten kerncentrales, elektrificatie autopark…)
- Bv: betonstop/betonshift, verhogen pensioensleeftijd
- Bv: bijzondere regels migratie/gezinshereniging met Belgen
Belangrijke trends:
- Juridisering v/d samenleving: burger kwantificeert problemen steeds vaker als
juridische geschillen (bv: coronacrisis/energiecrisis/klimaatdebat (stikstofarrest))
- Evolutie v/ nachtwakersstaat naar welvaartstaat toename v/ aantal rechtsregels
(bv: regulering v/ sociale zekerheid, financiële sector, consumtenbescherming,…)
4
1) Het begrip recht
Wat is recht?
Er bestaan verschillende definities voor het begrip recht dit omdat in de definities vaak
elementen worden opgenomen die verwijzen naar een bestaande maatschappij en naar wat
men in die maatschappij wenst te bereiken. Recht is namelijk een verzameling van regels die
gelden voor een bepaalde samenleving en op een bepaald ogenblik. Niet alle samenlevingen
hebben dezelfde ideologieën, politieke structuren…
Recht is context-, tijds- en plaatsgebonden (niet eenduidig en moeilijk te definiëren).
Recht onderscheidt zich als moraal, godsdienst en beleefdheid.
- Normen: strafbare zaken (Bv: roken in een auto, bellen in de auto)
Je mag het niet doen maar je doet het ook niet uit beleefdheid)
- Beleefdheid, moraal, godsdienst: dingen die je doet maar niet strafbaar
(Bv: niet te laat komen op een examen, doe je uit beleefdheid gewoon niet)
Voorbeelden:
- Handheld bellen norm en beleefdheid
- Niet verwittigen deelnemen aan examen beleefdheid
- Roken in auto norm/beleefdheid
- Liegen morele norm/rechtsnorm/beleefdheid
Soms is het een morele norm en soms is het een juridische norm (strafbaar of niet)!!
Conclusie: “Het” recht bestaat niet!!
- Geen universele definitie begrip “recht”
- Verschilt maatschappij tot maatschappij
- Onderscheid normensysteem als moraal, godsdienst, beleefdheid
Maar als we naar de gemeenschappelijke elementen kijken vormt er zich een kern v/h recht.
Die 3 elementen zijn:
- Het recht is een geheel v bindende regels
Verbods-, bevels- of verlofbepalingen, geen suggesties of aanbevelingen
- Het recht moet samenleving ordenen en in stand houden (chaos is vreemd aan recht)
De rechtsnorm is de voorwaarde v/h maatschappelijk leven. Een gemeenschap
zonder recht is ondenkbaar. Het is vr de overheid, burger onderling en burger-overheid
- Het recht vereist gezag
Het recht wordt opgelegd dr de bevoegde overheid en wordt dr haar afgedwongen
Dus de drie bestanddelen:
1. Het recht is een geheel van bindende regels Wat?
2. Het recht moet de samenleving ordenen en in stand houden Wrm?
3. Het recht vereist gezag (uitoefenen v/ gezag) Hoe?
Je hebt te maken met recht wanneer je deze 3 bestanddelen hebt.
1
,1. Het recht is een geheel van bindende regels:
Iedereen moet zich houden aan de voorschriften/regels die er zijn, men is eraan
onderworpen/geen suggesties of keuze.
De regels worden ingedeeld in 4 categorieën:
1. Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
2. Rechtsregels (rr) toepasbaar na keuze en wilsaanvullende regels
3. Ondersteunende regels
4. Technische regels en formalisme
1. Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
= Algemeen toepasselijke rechtsregels (rr) van toepassing op ieder rechtssubject
Rechtssubject: burger, rechtszoekende (synoniemen voor deze cursus)
Gebodsbepalingen:
= legt aan rechtssubject verplicht gedrag op, gedrag kan pos/neg omschreven zijn
Zijn dus verplichtingen opgelegd aan het rechtssubject
- Positief: huwelijksplichten: getrouwheid hulp en bijstand verschuldigd
- Negatief: schuldig aan verzuim bijstand aan iemand die in groot gevaar verkeert
Verbodsbepalingen:
= verbieden een bepaald gedrag of het stellen v/e bepaalde handeling
Zijn dus verboden opgelegd aan het rechtssubject
Toepassingen:
- Verbod op bigamie/dubbel huwelijk: u mag huwen met wie u wilt (gebods), maar
wanneer u reeds gehuwd bent mag u niet nog eens huwen (handeling).
- Verbod tot diefstal: goed bedrieglijk wegnemen dat tot iemand anders toebehoort
(handeling).
- Verbod Gewoonlijk gebruiken v/e grond (bv: vr parking heb je vergunning nodig):
niemand mag zonder voorafgaande omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige
handelingen een grond gewoonlijk gebruiken, aanleggen of inrichten vr het parkeren
v/ voertuigen (gedrag).
- Verbod op gebruik maken v/e vals stuk (bv: vals diploma): in alle gevallen in deze
afdeling vermeld, wordt hij die gebruik maakt van de valse akte of v/h valse stuk
gestraft alsof hij de dader v/d valsheid was (gedrag).
- Handeling = eenmalig feit en gedrag = in de tijd uitgedrukt (versch malen)
Verlofbepalingen:
= laten toe bepaalde handeling te stellen maar rechtssubject is daartoe niet verplicht
Toepassing:
- Bijstand advocaat bij SALDUZ-verhoor v/e verdachte: wnnr u verdacht wordt v/e
misdrijf kunt u de bijstand vragen v/e advocaat, deze staat bij het verhoor
Het is geen verplichting maar het mag
2
,2. Rechtsregels (rr) toepasselijk na keuze en wilsaanvullende regels
Rechtsregel toepasselijk na keuze:
= toepasselijk als een rechtssubject (rs) in een bep toestand keuze heeft gemaakt vr bep gedrag
= rechtssubject heeft keuze tussen versch vormen v/ gedrag. Recht laat keuze vrij, maar eens
gekozen is die keuze bindend: “Electa una via non datur recursus ad alteram”
(= eenmaal de weg gekozen moet je de weg blijven behandelen)
Toepassing: het huwelijk
- Je bent niet verplicht om te huwen, maar wnnr je beslist om te huwen ben je volledig
gebonden aan de regels die het huwelijk beheersen.
- Bv: wnnr je huwt is de schenking herroepbaar. Stel je hebt een mooie ring gegeven
aan uw partner, dan is er binnen huwelijk altijd mogelijkheid om ring trg te vragen.
- Bv: regels v/d ontbinding v/h huwelijk. Je raakt v/ je partner af wnnr men sterft of het
kan via echtscheiding.
Wilsaanvullende rechtsregels
= regel die de wil aanvult, als een rechtssubject geen eigen regeling zelf heeft uitgewerkt.
= hebben uitwerking als rechtssubjecten niet hebben gekozen vr een bep regeling.
Geldt dus niet als er een eigen regeling is.
Je kan in het recht een eigen regel schrijven die binnen bep perken wordt gehouden, maar in
dit geval zegt men: als u geen regel heeft ontworpen geldt de algemene regeling.
Toepassing:
- Zonder contract huwen = wilsaanvullende regel.
Je kan bij contract een andere regeling voorzien
- Koop-verkoop is gesloten op ogenblik dat u eens bent met het voorwerp en de prijs.
Maar je kan ook afwijken, stel je koopt een auto: je kan een mail sturen met
akkoord dan is de auto verkocht want je bent het eens over voorwerp en prijs. Maar
stel dat de garage in brand schiet kan de verkoper het geld eisen sinds er een akkoord
is. Daarom kan je ook zeggen: verkocht bij overhandiging v/d sleutels.
3. Ondersteunende regels
= geen eigenlijke gedragsregels (regelt het gedrag v/e rechtspersoon NIET)
= ondersteuning dr inrichten instellingen, werking in de tijd en ruimte, regelen, handhaving
conflictenrecht (bv: strafprocesrecht, gerechtelijke procesrecht…)
- In de tijd: iets is bv. strafbaar vanaf deze datum, beslissing dat iets niet kan verjaren
- In de ruimte: genocide mag niet in België
Toepassing:
- Oprichting en samenstelling Raad v/ Staten + procedure Raad v/ Staten (RvS)
- Raad v/ Staten gaat gedrag niet wijzigen maar wel oprichten v/ regels en procedures
- Organisatie en sanctionering GAS-boetes
Ze Ondersteunen en zullen het gedrag niet veranderen
3
, 4. Technische regels en formalisme
= rechtshandelingen worden soms aan bepaalde vorm- en procedurevoorschriften
onderwerpen opdat ze rechtsgeldig zouden zijn (bv: huwelijksakte, beroepsschrift…)
Voorschriften opleggen vooraleer handeling/procedure geldig is:
= Omwille van rechtszekerheid en bescherming
= Heel vaak verregaande gevolgen (bv: verkrijgen definitief karakter rechtshandeling,…)
Niet eerbiedigen heeft onherstelbare gevolgen (bv: nietigheid, verjaring)
Nietigheid = een handeling geacht wordt nooit te hebben bestaan.
= Formalisme in:
- Het recht: procedurevoorschriften (bv: opstellen verzoekschrift RvS binnen 60d)
- Wilsuiting: plechtige handelingen (bv: de wil om te huwen is wettelijk bepaald)
- Bescherming personen (bv: minderjarige, consument, wanbetaling energierekening)
Consument is beschermd, men kan niet zomaar de energie afsluiten omdat je niet
betaald, het kan wel maar dan moet er eerst een procedure gevolgd worden.
2. Het recht moet de samenleving ordenen en in stand houden (chaos is vreemd aan recht):
1. Orde scheppen en instandhouden door
Bestaande toestanden/handelingen tot juridische norm verheffen:
- Gesanctioneerde feitelijkheid: bestaande toestanden en handelingen bekrachtigen en
tot juridische norm verheffen.
- Bep feitelijkheid in bepaalde wetsregel gieten, die dan dwingend wordt voor iedereen.
Bep feitelijke handeling zeggen dat dit een juridisch is
- Bv: meerderjarigheid in België vanaf 18 jaar
- Bv: Alle overeenkomsten tot wet
Onwenselijk gedrag vermijden/tenietdoen: gedrag dat schadelijk wordt geacht in samenleving
Maatschappij bekijken en de rechtsregels eruit halen en in het recht zetten
- Overeenkomst onder dwang (geldezels/drugsdealers uit het recht gehaald)
- Schijnhuwelijk en -samenleven
- Bv: met voortbewegingstoestel sneller rijden dan stapvoets op voetpad
Een step is in het recht een voortbewegingstoestel die gesanctioneerd is
2 Orde scheppen en instandhouden door recht hanteren als beleidsinstrument
= instrumentele visie v/h recht
Recht wordt gebruikt om bepaalde levensvisie/politiek systeem bekrachtigen EN vernieuwen
- Bv: green deal milieumaatregelen (sluiten kerncentrales, elektrificatie autopark…)
- Bv: betonstop/betonshift, verhogen pensioensleeftijd
- Bv: bijzondere regels migratie/gezinshereniging met Belgen
Belangrijke trends:
- Juridisering v/d samenleving: burger kwantificeert problemen steeds vaker als
juridische geschillen (bv: coronacrisis/energiecrisis/klimaatdebat (stikstofarrest))
- Evolutie v/ nachtwakersstaat naar welvaartstaat toename v/ aantal rechtsregels
(bv: regulering v/ sociale zekerheid, financiële sector, consumtenbescherming,…)
4
