H1: De doorbraak van de burgerlijke
parlementair-constitutionele staat
1830-1848
LEVENSBESCHOUWELIJKE BREUKLIJN SOCIAAL-ECONOMISCHE BREUKLIJN COMMUNAUTAIRE BREUKLIJN
, Conflict: Katholieke kerk <=> tegenstanders SPREKEN OVER GRONDWET! Conflict tussen Franstaligen en
Kieswet 1831: om te kunnen stemmen moet je een Economie bepaalt wie het goed of slecht Nederlandstaligen Taal = sociaal en
minimum aan belastingen betalen. Dit verschilde van heeft, wie iets te zeggen heeft en wie niet. essentieel voor een politiek debat
gebied tot gebied. Op het platteland was het goedkoper In de Belgische grondwet zien we dat de rijkere mensen • Taalvrijheid, verfransing en
dan in de stad. In de stad kon dat 80 florijnen zijn terwijl taalminnaren in het verzet
de macht hebben. De belangen van degenen die de
het op het platteland 30 florijnen was. Op het platteland - Jan-Frans Willems was niet tegen BE maar
grondwet gemaakt hebben staan erin, denk maar aan vond dat NL essentieel is voor de BE
kunnen er dus meer mensen stemmen dan in de steden. zaken zoals het coalitieverbod & het cijnskiesrecht nationaliteit
(Platteland is katholiek) (liberaal) en vrijheid van onderwijs & godsdienst
• lagere cijns op het platteland (katholiek). De grondwet kadert alles wat de politiek en • Voorgeschiedenis
de wetgever kan doen. De grondwet is moeilijk te In het Nederlandssprekende deel van ons land is het al zo
• Onderwijs 1842: onderwijs was een manier
veranderen. Diegenen die aan de macht zitten willen sinds de 10e eeuw en dat de grens met het Frans niet
om mensen te doen deelnemen aan iets.
Er werd een wet gestemd door de lage belastingen & een kleine staat (een beweegt. Ze werden altijd al in het Nederlands bestuurd, er
katholieken en liberalen: elke gemeente nachtwakerstaat). In de uitvoerende macht hebben ze was een co-existentie met het Nederlands en het Frans
moet 1 school hebben en die school wordt wantrouwen, het is het parlement die de controle heeft heeft het nooit weggeduwd. Pas wanneer er de Franse
dan door de gemeente gefinancierd; als er over de uitgave en inkomsten van de overheid. De Régime kwam in 1795 gaat dit beginnen te veranderen en
al een katholieke school is, is dat ook goed, Belgische overheid gaf geld uit om industrie te zet het zich door in 1830. Deze breuklijn zit ingebakken in
door die financiering worden de katholieke stimuleren. In de grondwet die gemaakt werd was er de revolutie van 1830. De Belgische revolutie van 1830 is
scholen officieel. weinig tot geen overheidsinterventie in de economie Franstalig: alle officiële Nederlandstalige documenten
Op vlak van de universiteiten werd de rijksuniversiteit en het sociaal welzijn van de burgers. werden in het Frans veranderd. De revolutionairen spraken
van Leuven afgeschaft (1835) en werd het de KU allemaal Frans en verwonderen Frankrijk. Ze kijken naar de
Leuven. Een jaar voor deze afschaffing richtten ze een Economische opkomst in Wallonië door Franse revolutie in juli 1830, … Dat heeft gevolgen
•
katholieke universiteit in Mechelen waarop de industrie (grondstoffen)
liberalen reageerden met de stichting van de ULB in • MY transformeert van agrarisch Frans is altijd al een grotere taal geweest en
Brussel (Theodoor Verhaegen opstichter). Het was (landbouw) naar industrieel kent zijn mooiste tijd in de 18e eeuw (taal
dus een strijd. (-Deze universiteit in Mechelen werd • Er is tol op de Schelde (Verdrag der XXIV-artikelen) van de verlichting) => internationale taal
verschuift naar Leuven-) waardoor Antwerpen zich niet zo goed verder handel en wetenschap (vòòr 1830 :
ontwikkelt. Er is industrie in Gent en Aalst maar het vlaanderen, brabant en prinsbisdom Luik in
Daarnaast maakte Theodoor Verhaegen ook deel uit
nederlands bestuurd)
van de vrijmetselarijloges. Deze loges zijn clubs waar meeste is vooral in Luik, Verviers, Bergen &
- Oostenrijks bewind
mensen samenkomen om te discussiëren. In de 19e Charleroi.
- Franse Periode: ook de Vlaamse elites
eeuw gingen deze clubs over de afzetting van de • Een periode waarbij het economische zwaartepunt
spreken Frans, NL is een volkstaal
wereldlijke macht van de kerk. De Orangisten horen van de kust naar Wallonië verschuift, naar - Willem I wil NL verplichten en daardoor
na 1839 meer bij de liberalen, zij en de liberalen Henegouwen & Luik. De welstand kwam vroeger wil de elite hem weg
komen samen bij de verkiezingen om de macht van vanuit de havens, maar met de industriële revolutie is
de katholieken te verbreken. Het is ook vanuit deze dat nu in de Waalse staalbekken. Henegouwen zal
vrijmetselarijloges waaruit het liberale partij zal een boost krijgen van inwoners. Dit omdat de boeren
ontstaan. zich beseffen dat er tegenslag kan komen van hun
landbouw of de (-internationale-) prijzen kunnen
Invoering van zegelbelasting (tax op dagbladen), slecht vallen. De boeren moeten huur betalen en • Het Frans werd aan het hof, de top gesproken. Maar
censuur en toezicht op theaters / Er is een overleven maar als ze alleen afhankelijk zijn van hun de rechtbanken, administratie,… gebeurden in
zegelbelasting waardoor de kranten duur zijn, alleen landbouw is dat gevaarlijk voor hen, aangezien er in volkstaal. De breuk kwam pas bij het Franse Régime
, rijken kunnen het betalen. In de grondwet is die tijd geen werkloosheidsuitkering, leefloon etc. in 1795: het Franse recht wordt toegepast, we
censuur verboden maar in de praktijk zullen de was. (macht GGB : rijke die macht hebben) behoren tot Frankrijk, de verkozenen in onze
katholieke burgemeesters theaters tegenhouden als gebieden gaan verzetelen in het Franse parlement en
ze aanstootgevend zouden zijn. • Afbreuk aan de huisnijverheid door opkomst de ambtenaren, rechters,… switchen naar het Frans.
van de fabrieken veel mensen verliezen • Willem I bemoeide te veel met zaken vandaar dat er
• Kieswijkenwet 1842 (steden): de partijen gaan hun inkomen moeten verhuizen naar de ook grondwetten gemaakt zijn die tegen Willem I zijn.
de grenzen van gebieden zo aanpassen dat steden en ook in de fabrieken gaan werken In 1823 wilde hij in de Vlaamse provincies het
ze meer stemmen kunnen halen. De = plattelandsvlucht Nederlands opleggen, in de grondwet komt er de
katholieken delen de steden op in districten grondwet van taalvrijheid. (wou nederlands als
waardoor het extra moeilijk wordt voor de • Maar de landbouw blijft nog steeds bepalend:
officiële bestuurstaal maar is niet gelukt)
liberalen om de meerderheid te halen. - Hongerwinter in Vlaanderen (1845-’47)
- Crisis huisnijverheid • Hoewel er taalvrijheid was, was het Frans in praktijk
Zonder kiesdistricten moet alle kiezers stemmen voor
- Hoge pacht- en graanprijzen (= grond de enige officiële taal. De Belgische revolutie werd
elke zetel; met kiesdistricten is de stad opgedeeld in
verhuurd door eigenaar) (komt door de Franstalig gegeven. De mensen die mochten
verschillende deeltjes en moet een deel van alle
macht van grootgrondbezitters) (+ stemmen via het cijnskiesrecht spreken zelf Frans. De
kiezers maar op sommige zetels stemmen. Ervoor was
kunnen protectionisme toepassen kans is klein dat iemand die in het parlement zit een
er een plurinominaal meerderheidssysteem waarbij
want katholieken tot 1847 dominant) wet zou maken dat het Nederlands verplicht. Er is in
men evenveel stemmen heeft als er zetels zijn. Dit
- Vergelijking tussen Vlaanderen en 1830 – 1848 geen verdere vooruitgang van het
was goed voor de katholieken op het platteland
Ierland (aardappelenpest zorgde voor Nederlands. De cijns is heel hoog en diegene die
omdat zij daar domineren maar voor de katholieken
ravages/verwoestingen) emigratie meedoen aan politiek spreken zelf Frans. Er kan geen
in de stad was dit slecht omdat de liberalen daar naar de VS) derde partij van de Vlaamse Beweging ontstaan
dominant zijn. Men groepeert dus de katholieken in
door het kiessysteem.
wijken waar ze de meerderheid hebben. De industrie groeit
Kieswijksysteem oneerlijk : zelf
•
• Brussel wordt verfranst omdat ze nieuwe inwoners
Boom van de industrie in Wallonië + Brussels krijgt die Frans spreken. Als iemand in de
verkozen w in het parlement om het aan kapitaal (kapitalisten en aandeelhouders)
te passen administratie wil werken gaan ze naar Brussel. Als je
- Nieuwe technieken voor metaal/steenkool
een advocaat wil zijn van aandeelhouders en
(trein)
- Nood aan meer kapitaal -> oprichting bedrijven moet je naar Brussel. Kapitaalkrachtige
N.V. (Naamloze Vennootschap = inwoners en ook buitenlanders die Frans spreken
rechtspersoon met een eigen vermogen) komen in Brussel. De expansie van Brussel begint in
=> staat los van eigenaars + geen echt 1830, er komt een serieuze boost van de verfransing
rechtspersoon maar papier met rechten
verzet
en plichten
- Financiering gebeurt door de Société
• De literatoren doen het NL overleven
Générale en Banque de Belgique : bank die
(Willems & Consience & Reeswijck); door
biljetten zelf mocht drukken + gaf geld uit en
oude volksvertellingen (W)/ verhalen van
investeerde in bedrijven/ deze wordt dus
verleden + C wordt gevraagd door Leopold
aandeelhouder en zal geld uitlenen aan mensen/
I om eigen spelling en leraar te worden van
BdB opgericht en doet beetje zelfde
zijn kinderen maar verder weinig prestige
Overheid vergemakkelijkt de export : Conscience is er net om België te versterken en
(!)De wet van Nothomb 1842: in elke •
- Wegen & spoorwegen (Rogier 1833-’34),
•
gemeente moet er een lagere school zijn. De niet Vlaanderen onafhankelijk te maken. Als
kanalen iedereen in België Frans praat is er de risico op een
gemeenteraad is het bevoegde orgaan om een Overheid investeert in infrastructuur
school op te richten. De gemeenteraad wordt op Trein is de 1ste industriële revolutie oorlog omdat we dan tot Frankrijk zouden kunnen
,
parlementair-constitutionele staat
1830-1848
LEVENSBESCHOUWELIJKE BREUKLIJN SOCIAAL-ECONOMISCHE BREUKLIJN COMMUNAUTAIRE BREUKLIJN
, Conflict: Katholieke kerk <=> tegenstanders SPREKEN OVER GRONDWET! Conflict tussen Franstaligen en
Kieswet 1831: om te kunnen stemmen moet je een Economie bepaalt wie het goed of slecht Nederlandstaligen Taal = sociaal en
minimum aan belastingen betalen. Dit verschilde van heeft, wie iets te zeggen heeft en wie niet. essentieel voor een politiek debat
gebied tot gebied. Op het platteland was het goedkoper In de Belgische grondwet zien we dat de rijkere mensen • Taalvrijheid, verfransing en
dan in de stad. In de stad kon dat 80 florijnen zijn terwijl taalminnaren in het verzet
de macht hebben. De belangen van degenen die de
het op het platteland 30 florijnen was. Op het platteland - Jan-Frans Willems was niet tegen BE maar
grondwet gemaakt hebben staan erin, denk maar aan vond dat NL essentieel is voor de BE
kunnen er dus meer mensen stemmen dan in de steden. zaken zoals het coalitieverbod & het cijnskiesrecht nationaliteit
(Platteland is katholiek) (liberaal) en vrijheid van onderwijs & godsdienst
• lagere cijns op het platteland (katholiek). De grondwet kadert alles wat de politiek en • Voorgeschiedenis
de wetgever kan doen. De grondwet is moeilijk te In het Nederlandssprekende deel van ons land is het al zo
• Onderwijs 1842: onderwijs was een manier
veranderen. Diegenen die aan de macht zitten willen sinds de 10e eeuw en dat de grens met het Frans niet
om mensen te doen deelnemen aan iets.
Er werd een wet gestemd door de lage belastingen & een kleine staat (een beweegt. Ze werden altijd al in het Nederlands bestuurd, er
katholieken en liberalen: elke gemeente nachtwakerstaat). In de uitvoerende macht hebben ze was een co-existentie met het Nederlands en het Frans
moet 1 school hebben en die school wordt wantrouwen, het is het parlement die de controle heeft heeft het nooit weggeduwd. Pas wanneer er de Franse
dan door de gemeente gefinancierd; als er over de uitgave en inkomsten van de overheid. De Régime kwam in 1795 gaat dit beginnen te veranderen en
al een katholieke school is, is dat ook goed, Belgische overheid gaf geld uit om industrie te zet het zich door in 1830. Deze breuklijn zit ingebakken in
door die financiering worden de katholieke stimuleren. In de grondwet die gemaakt werd was er de revolutie van 1830. De Belgische revolutie van 1830 is
scholen officieel. weinig tot geen overheidsinterventie in de economie Franstalig: alle officiële Nederlandstalige documenten
Op vlak van de universiteiten werd de rijksuniversiteit en het sociaal welzijn van de burgers. werden in het Frans veranderd. De revolutionairen spraken
van Leuven afgeschaft (1835) en werd het de KU allemaal Frans en verwonderen Frankrijk. Ze kijken naar de
Leuven. Een jaar voor deze afschaffing richtten ze een Economische opkomst in Wallonië door Franse revolutie in juli 1830, … Dat heeft gevolgen
•
katholieke universiteit in Mechelen waarop de industrie (grondstoffen)
liberalen reageerden met de stichting van de ULB in • MY transformeert van agrarisch Frans is altijd al een grotere taal geweest en
Brussel (Theodoor Verhaegen opstichter). Het was (landbouw) naar industrieel kent zijn mooiste tijd in de 18e eeuw (taal
dus een strijd. (-Deze universiteit in Mechelen werd • Er is tol op de Schelde (Verdrag der XXIV-artikelen) van de verlichting) => internationale taal
verschuift naar Leuven-) waardoor Antwerpen zich niet zo goed verder handel en wetenschap (vòòr 1830 :
ontwikkelt. Er is industrie in Gent en Aalst maar het vlaanderen, brabant en prinsbisdom Luik in
Daarnaast maakte Theodoor Verhaegen ook deel uit
nederlands bestuurd)
van de vrijmetselarijloges. Deze loges zijn clubs waar meeste is vooral in Luik, Verviers, Bergen &
- Oostenrijks bewind
mensen samenkomen om te discussiëren. In de 19e Charleroi.
- Franse Periode: ook de Vlaamse elites
eeuw gingen deze clubs over de afzetting van de • Een periode waarbij het economische zwaartepunt
spreken Frans, NL is een volkstaal
wereldlijke macht van de kerk. De Orangisten horen van de kust naar Wallonië verschuift, naar - Willem I wil NL verplichten en daardoor
na 1839 meer bij de liberalen, zij en de liberalen Henegouwen & Luik. De welstand kwam vroeger wil de elite hem weg
komen samen bij de verkiezingen om de macht van vanuit de havens, maar met de industriële revolutie is
de katholieken te verbreken. Het is ook vanuit deze dat nu in de Waalse staalbekken. Henegouwen zal
vrijmetselarijloges waaruit het liberale partij zal een boost krijgen van inwoners. Dit omdat de boeren
ontstaan. zich beseffen dat er tegenslag kan komen van hun
landbouw of de (-internationale-) prijzen kunnen
Invoering van zegelbelasting (tax op dagbladen), slecht vallen. De boeren moeten huur betalen en • Het Frans werd aan het hof, de top gesproken. Maar
censuur en toezicht op theaters / Er is een overleven maar als ze alleen afhankelijk zijn van hun de rechtbanken, administratie,… gebeurden in
zegelbelasting waardoor de kranten duur zijn, alleen landbouw is dat gevaarlijk voor hen, aangezien er in volkstaal. De breuk kwam pas bij het Franse Régime
, rijken kunnen het betalen. In de grondwet is die tijd geen werkloosheidsuitkering, leefloon etc. in 1795: het Franse recht wordt toegepast, we
censuur verboden maar in de praktijk zullen de was. (macht GGB : rijke die macht hebben) behoren tot Frankrijk, de verkozenen in onze
katholieke burgemeesters theaters tegenhouden als gebieden gaan verzetelen in het Franse parlement en
ze aanstootgevend zouden zijn. • Afbreuk aan de huisnijverheid door opkomst de ambtenaren, rechters,… switchen naar het Frans.
van de fabrieken veel mensen verliezen • Willem I bemoeide te veel met zaken vandaar dat er
• Kieswijkenwet 1842 (steden): de partijen gaan hun inkomen moeten verhuizen naar de ook grondwetten gemaakt zijn die tegen Willem I zijn.
de grenzen van gebieden zo aanpassen dat steden en ook in de fabrieken gaan werken In 1823 wilde hij in de Vlaamse provincies het
ze meer stemmen kunnen halen. De = plattelandsvlucht Nederlands opleggen, in de grondwet komt er de
katholieken delen de steden op in districten grondwet van taalvrijheid. (wou nederlands als
waardoor het extra moeilijk wordt voor de • Maar de landbouw blijft nog steeds bepalend:
officiële bestuurstaal maar is niet gelukt)
liberalen om de meerderheid te halen. - Hongerwinter in Vlaanderen (1845-’47)
- Crisis huisnijverheid • Hoewel er taalvrijheid was, was het Frans in praktijk
Zonder kiesdistricten moet alle kiezers stemmen voor
- Hoge pacht- en graanprijzen (= grond de enige officiële taal. De Belgische revolutie werd
elke zetel; met kiesdistricten is de stad opgedeeld in
verhuurd door eigenaar) (komt door de Franstalig gegeven. De mensen die mochten
verschillende deeltjes en moet een deel van alle
macht van grootgrondbezitters) (+ stemmen via het cijnskiesrecht spreken zelf Frans. De
kiezers maar op sommige zetels stemmen. Ervoor was
kunnen protectionisme toepassen kans is klein dat iemand die in het parlement zit een
er een plurinominaal meerderheidssysteem waarbij
want katholieken tot 1847 dominant) wet zou maken dat het Nederlands verplicht. Er is in
men evenveel stemmen heeft als er zetels zijn. Dit
- Vergelijking tussen Vlaanderen en 1830 – 1848 geen verdere vooruitgang van het
was goed voor de katholieken op het platteland
Ierland (aardappelenpest zorgde voor Nederlands. De cijns is heel hoog en diegene die
omdat zij daar domineren maar voor de katholieken
ravages/verwoestingen) emigratie meedoen aan politiek spreken zelf Frans. Er kan geen
in de stad was dit slecht omdat de liberalen daar naar de VS) derde partij van de Vlaamse Beweging ontstaan
dominant zijn. Men groepeert dus de katholieken in
door het kiessysteem.
wijken waar ze de meerderheid hebben. De industrie groeit
Kieswijksysteem oneerlijk : zelf
•
• Brussel wordt verfranst omdat ze nieuwe inwoners
Boom van de industrie in Wallonië + Brussels krijgt die Frans spreken. Als iemand in de
verkozen w in het parlement om het aan kapitaal (kapitalisten en aandeelhouders)
te passen administratie wil werken gaan ze naar Brussel. Als je
- Nieuwe technieken voor metaal/steenkool
een advocaat wil zijn van aandeelhouders en
(trein)
- Nood aan meer kapitaal -> oprichting bedrijven moet je naar Brussel. Kapitaalkrachtige
N.V. (Naamloze Vennootschap = inwoners en ook buitenlanders die Frans spreken
rechtspersoon met een eigen vermogen) komen in Brussel. De expansie van Brussel begint in
=> staat los van eigenaars + geen echt 1830, er komt een serieuze boost van de verfransing
rechtspersoon maar papier met rechten
verzet
en plichten
- Financiering gebeurt door de Société
• De literatoren doen het NL overleven
Générale en Banque de Belgique : bank die
(Willems & Consience & Reeswijck); door
biljetten zelf mocht drukken + gaf geld uit en
oude volksvertellingen (W)/ verhalen van
investeerde in bedrijven/ deze wordt dus
verleden + C wordt gevraagd door Leopold
aandeelhouder en zal geld uitlenen aan mensen/
I om eigen spelling en leraar te worden van
BdB opgericht en doet beetje zelfde
zijn kinderen maar verder weinig prestige
Overheid vergemakkelijkt de export : Conscience is er net om België te versterken en
(!)De wet van Nothomb 1842: in elke •
- Wegen & spoorwegen (Rogier 1833-’34),
•
gemeente moet er een lagere school zijn. De niet Vlaanderen onafhankelijk te maken. Als
kanalen iedereen in België Frans praat is er de risico op een
gemeenteraad is het bevoegde orgaan om een Overheid investeert in infrastructuur
school op te richten. De gemeenteraad wordt op Trein is de 1ste industriële revolutie oorlog omdat we dan tot Frankrijk zouden kunnen
,
