lOMoAR cPSD| 63316909
CRIMINOLOGIE
1 INLEIDING
1 CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN
Criminologen: criminologie is de wetenschappelijke studie van het tot stand komen van regels en normen, het
overtreden van die normen en de oorzaken hiervan, de reacties op normovertredingen en de effecten hiervan.
Multidisciplinaire wetenschap: Menswetenschappen (Psychologie, Antropologie,…), Recht , Economie,
Geschiedenis, Filosofie en ethiek, Politieke wetenschappen, Sociologie
2 INTERSECTIONEEL DENKEN
Wat de invloed is van bv etniciteit, gender, seksuele voorkeur, klasse heeft op hoe je beoordeeld wordt,
interactie met politie, impact op slachtofferschap.
2.1 GRONDLEGGERS
Kimberlé Crenshaw (eind jaren '80):
o Introduceerde intersectionaliteit om te laten zien hoe identiteitsfactoren zoals ras en geslacht
samen leiden tot unieke vormen van discriminatie.
o Toonde aan dat zwarte vrouwen andere ervaringen hebben dan witte vrouwen en zwarte
mannen door de combinatie van gender- en rassendiscriminatie.
• Patricia Hill Collins => Breidde Crenshaw's inzichten uit binnen het black feminisme en de
identiteitsvorming.
• West-Europese feministen (zoals Gloria Wekker en Helma Lutz):
o Introduceerden "kruispuntdenken" in Europa om de rol van gecombineerde
identiteitsfactoren te benadrukken.
o Brachten in Nederland aandacht voor de kwetsbare positie van zwarte, migranten- en
vluchtelingenvrouwen (bijvoorbeeld in het boek Caleidoscopische visies).
• Helma Lutz’ 14 dimensies van differentiatie:
o Lutz benoemde 14 assen van maatschappelijke invloed die de kansen en positie van
individuen bepalen, zoals:
Geslacht, Etniciteit, Klasse, Seksuele oriëntatie, Religie, Gezondheidssituatie, Leeftijd
o Deze dimensies beïnvloeden elkaar en bepalen samen hoe mensen worden behandeld en
welke kansen ze krijgen.
Belang criminologie:
Invloed op beleid en publieke opinie, Invloed op strafrechtontwikkeling ,strafbedeling en veiligheidsgevoel
Belang van:
, lOMoAR cPSD| 63316909
Onafhankelijk onderzoek, Genuanceerde informatie, Eigen onderzoeken, Voldoende wetenschappelijk
onderbouwd
2 CRIMINALITEIT
Plegen van strafbare feiten, gaat om gedrag dat als een strafrechtelijke inbreuk wordt bestempeld
Deviant (maatschappelijk niet aanvaardbaar) wordt als schadelijk voor sam ervaren. Wanneer het gaat om
strafrechtelijk vervolgbare feiten noemen we die mensen “criminelen/deliquenten”. Wanneer het niet
strafrechtelijk vervolgbaar is spreken we hoogstends over een “deviant”.
Wat we zien als crimineel gedrag heeft te maken met de gevolgen en de slachtoffers= criminaliseringsproces
1 WAT IS CRIMINALISERING
Criminalisering: hierin wordt bepaald of bepaald gedrag maatschappelijk onaanvaardbaar is én strafrechtelijk
moet vervolgbaar zijn.
Criminaliteit is een “sociale constructie”, waarmee criminologen duidelijk maken “dat het gaat om gedrag dat
als ‘crimineel’ wordt bestempeld door menselijke afspraken”, die tijd- en ruimtebepaald zijn
Gedrag is pas crimineel als het zo gedefinieerd wordt. Dit noemen we criminalisering.
Een voorbeeld: het hacken van computerbestanden is een crimineel feit dat eerder recentelijk zo werd
omschreven. Sommige gedragingen zijn sinds mensenheugenis crimineel gedrag (bv. roofmoord) zodat het
criminaliseringsproces quasi onzichtbaar is geworden. Achter elk crimineel gedrag ligt een geschiedenis van
criminalisering
1.1
Historische invloed van de hogere klasse:
o De burgerij presenteerde haar waarden en normen als de universele norm, maar hield zich er
zelf niet altijd aan.
o “Universele” rechten waren vaak alleen van toepassing op de hogere klasse.
o Normen werden vastgelegd in boeken, traktaten, overgenomen door de media, en verspreid
via scholen en kunst.
Normen en verschillen tussen klassen en seksen:
o Binnen verschillende sociale klassen en tussen seksen waren er verschillende gedragsnormen.
Voorbeeld: Geweld van een man uit een lagere klasse tegen zijn vrouw werd als
minder ernstig gezien dan bij een man uit de hogere klasse.
Voorbeeld: Bij vrouwen werd een gebrek aan emotionele controle eerder
geaccepteerd dan bij mannen.
Strafwetgeving en de heersende klasse:
o De strafwet werd en wordt bepaald door de heersende klasse, die haar eigen normen
opdringt.
, lOMoAR cPSD| 63316909
o In de 19de eeuw waren de strafwetgevers voornamelijk witte, welgestelde mannen, wat
invloed had op welke gedragingen als strafbaar werden beschouwd.
o Strafwetgeving moet echter wel aansluiten bij de waarden en normen die breed gedragen
worden in de maatschappij.
Criminalisering als sociaal proces:
o Criminaliteit wordt niet enkel door de strafwet bepaald, maar door de interactie van vier
factoren:
Dader (persoonlijkheid en gedrag),
Slachtoffer, Staat (strafwetgever),
Publieke opinie.
Sinds de late 19de eeuw speelt ook de criminologische wetenschap een indirecte, beïnvloedende rol in het
criminaliseringproces.
1.2
Criminalisering heeft een normerende functie =>
Durkheim stelt dat de verontwaardiging van mensen over criminelen maakt dat mensen de normen opnieuw
gaan benoemen en interpreteren => overtreders houden mensen
Justitiele systeem niet gebasseerd op gedeelde waarden waarover zogenaamd een consensus zou bestaan.
Volgens kritische denkers.
Wijzen op => sociale ongelijkheden en culturele conflicten die doorspelen in het justitieel systeem
We zien dit systeem als een gebied waar sociale, culturele, economische en raciale ongenoegens
samenkomen, eerder dan een gebied waar neutrale en onpartijdige mechanismes spelen. Een duidelijk
voorbeeld hiervan was Nelson Mandela.
1963 opgepakt voor strijd tegen apartheidsregime. Kreeg levenslange gevangenisstraf. 1990 vrij en werd
ANC gelegaliseerd.
1.3 VERLOOPT HET CRIMINALISERINGSPROCES OVERAL HETZELFDE?
Nee alles verloopt binnen bepaalde tijdsgeest, cultuur, politiek bestel, economische en sociale factoren,
democratische gehalte van een maatschappij,…
Grensoverschrijdend gedrag: gedrag dat normen/regels worden overtreden die door meerderheid vd bevolking
(minstens meerderheid politieke partijen) worden nageleefd.
1.4 WELKE PRINCIPES HANTEERT DE OVERHEID IN HET CRIMINALISERINGSPROCES?
Slechts wanneer door een erkende overheid gedrag strafbaar wordt gesteld spreekt men van criminaliteit.
Maar wat is “te veel schade” en welke “harmonie” voor welke bevolkingsgroep in de samenleving bedoelen
we?
Vertrekken hoofdzakelijk vanuit
, lOMoAR cPSD| 63316909
“wederkerigheidsprincipe”: basisprincipe zegt dat alle gedragingen zo min mogelijk schade mogen
berokkenen aan anderen. Hier voel je al direct de waarde die er gehecht wordt aan de
gelijkwaardigheid.
Filosofisch gezien wordt wederkerigheidsprincipe “utilitarisme”= het streven naar het maximale nut voor
iedereen
Ook zien dat alles op lange termijn aanlaat => lange termijnprincipe
Niet alles voldoet aan voorgaande criteria:
• Wel alcohol, geen drugs
• Auto, waar je met openbaar vervoer geraakt
Neo liberale levensvisie
Individuele vrijheid belangrijk bots vaak tegen elkaar niets aan doen dat je zelf niet wil
(wederkerigheid)
Electorale belangen
Politieke belangen
In het kort:
1. POLITIEKE EN JURIDISCHE CONTEXT
2. MAATSCHAPPELIJKE WAARDEN
3. VERANDERENDE SOCIALE EN MAATSCHAPPELIJKE WAARDEN
4. SOCIALE ONGELIJKHEID EN MACHTSTRUCTUREN
5. CULTURELE VERSCHILLEN
1.5 WAT ALS JE NIET AKKOORD BENT MET DE WETTEN?
Je kan je verzetten door:
• Via deel te nemen aan het (politieke) debat en te ijveren (lobbyen) voor wetswijzigingen
• Via demonstraties en acties (vrijheid van meningsuiting binnen een democratie)
• Of houden zich bewust niet aan de gestelde afspraak (openlijk verzet/strafbaargedrag)
• Anderen hebben er geen behoefte aan zich op een bewuste, duidelijke manier te manifesteren, maar
houden zich gewoon niet aan de wet (strafbaar gedrag)
• Weer anderen hebben niet de innerlijke kracht of de nodige sociale omgeving om binnen de
voorgeschreven krijtlijnen te lopen (eveneens strafbaar gedrag).
• Mensen kunnen geen weet hebben van een wet en stelt onbewust strafbaar gedrag
1.6 IS ER GEDRAG DAT UNIVERSEEL VERWORPEN WORDT?
CRIMINOLOGIE
1 INLEIDING
1 CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN
Criminologen: criminologie is de wetenschappelijke studie van het tot stand komen van regels en normen, het
overtreden van die normen en de oorzaken hiervan, de reacties op normovertredingen en de effecten hiervan.
Multidisciplinaire wetenschap: Menswetenschappen (Psychologie, Antropologie,…), Recht , Economie,
Geschiedenis, Filosofie en ethiek, Politieke wetenschappen, Sociologie
2 INTERSECTIONEEL DENKEN
Wat de invloed is van bv etniciteit, gender, seksuele voorkeur, klasse heeft op hoe je beoordeeld wordt,
interactie met politie, impact op slachtofferschap.
2.1 GRONDLEGGERS
Kimberlé Crenshaw (eind jaren '80):
o Introduceerde intersectionaliteit om te laten zien hoe identiteitsfactoren zoals ras en geslacht
samen leiden tot unieke vormen van discriminatie.
o Toonde aan dat zwarte vrouwen andere ervaringen hebben dan witte vrouwen en zwarte
mannen door de combinatie van gender- en rassendiscriminatie.
• Patricia Hill Collins => Breidde Crenshaw's inzichten uit binnen het black feminisme en de
identiteitsvorming.
• West-Europese feministen (zoals Gloria Wekker en Helma Lutz):
o Introduceerden "kruispuntdenken" in Europa om de rol van gecombineerde
identiteitsfactoren te benadrukken.
o Brachten in Nederland aandacht voor de kwetsbare positie van zwarte, migranten- en
vluchtelingenvrouwen (bijvoorbeeld in het boek Caleidoscopische visies).
• Helma Lutz’ 14 dimensies van differentiatie:
o Lutz benoemde 14 assen van maatschappelijke invloed die de kansen en positie van
individuen bepalen, zoals:
Geslacht, Etniciteit, Klasse, Seksuele oriëntatie, Religie, Gezondheidssituatie, Leeftijd
o Deze dimensies beïnvloeden elkaar en bepalen samen hoe mensen worden behandeld en
welke kansen ze krijgen.
Belang criminologie:
Invloed op beleid en publieke opinie, Invloed op strafrechtontwikkeling ,strafbedeling en veiligheidsgevoel
Belang van:
, lOMoAR cPSD| 63316909
Onafhankelijk onderzoek, Genuanceerde informatie, Eigen onderzoeken, Voldoende wetenschappelijk
onderbouwd
2 CRIMINALITEIT
Plegen van strafbare feiten, gaat om gedrag dat als een strafrechtelijke inbreuk wordt bestempeld
Deviant (maatschappelijk niet aanvaardbaar) wordt als schadelijk voor sam ervaren. Wanneer het gaat om
strafrechtelijk vervolgbare feiten noemen we die mensen “criminelen/deliquenten”. Wanneer het niet
strafrechtelijk vervolgbaar is spreken we hoogstends over een “deviant”.
Wat we zien als crimineel gedrag heeft te maken met de gevolgen en de slachtoffers= criminaliseringsproces
1 WAT IS CRIMINALISERING
Criminalisering: hierin wordt bepaald of bepaald gedrag maatschappelijk onaanvaardbaar is én strafrechtelijk
moet vervolgbaar zijn.
Criminaliteit is een “sociale constructie”, waarmee criminologen duidelijk maken “dat het gaat om gedrag dat
als ‘crimineel’ wordt bestempeld door menselijke afspraken”, die tijd- en ruimtebepaald zijn
Gedrag is pas crimineel als het zo gedefinieerd wordt. Dit noemen we criminalisering.
Een voorbeeld: het hacken van computerbestanden is een crimineel feit dat eerder recentelijk zo werd
omschreven. Sommige gedragingen zijn sinds mensenheugenis crimineel gedrag (bv. roofmoord) zodat het
criminaliseringsproces quasi onzichtbaar is geworden. Achter elk crimineel gedrag ligt een geschiedenis van
criminalisering
1.1
Historische invloed van de hogere klasse:
o De burgerij presenteerde haar waarden en normen als de universele norm, maar hield zich er
zelf niet altijd aan.
o “Universele” rechten waren vaak alleen van toepassing op de hogere klasse.
o Normen werden vastgelegd in boeken, traktaten, overgenomen door de media, en verspreid
via scholen en kunst.
Normen en verschillen tussen klassen en seksen:
o Binnen verschillende sociale klassen en tussen seksen waren er verschillende gedragsnormen.
Voorbeeld: Geweld van een man uit een lagere klasse tegen zijn vrouw werd als
minder ernstig gezien dan bij een man uit de hogere klasse.
Voorbeeld: Bij vrouwen werd een gebrek aan emotionele controle eerder
geaccepteerd dan bij mannen.
Strafwetgeving en de heersende klasse:
o De strafwet werd en wordt bepaald door de heersende klasse, die haar eigen normen
opdringt.
, lOMoAR cPSD| 63316909
o In de 19de eeuw waren de strafwetgevers voornamelijk witte, welgestelde mannen, wat
invloed had op welke gedragingen als strafbaar werden beschouwd.
o Strafwetgeving moet echter wel aansluiten bij de waarden en normen die breed gedragen
worden in de maatschappij.
Criminalisering als sociaal proces:
o Criminaliteit wordt niet enkel door de strafwet bepaald, maar door de interactie van vier
factoren:
Dader (persoonlijkheid en gedrag),
Slachtoffer, Staat (strafwetgever),
Publieke opinie.
Sinds de late 19de eeuw speelt ook de criminologische wetenschap een indirecte, beïnvloedende rol in het
criminaliseringproces.
1.2
Criminalisering heeft een normerende functie =>
Durkheim stelt dat de verontwaardiging van mensen over criminelen maakt dat mensen de normen opnieuw
gaan benoemen en interpreteren => overtreders houden mensen
Justitiele systeem niet gebasseerd op gedeelde waarden waarover zogenaamd een consensus zou bestaan.
Volgens kritische denkers.
Wijzen op => sociale ongelijkheden en culturele conflicten die doorspelen in het justitieel systeem
We zien dit systeem als een gebied waar sociale, culturele, economische en raciale ongenoegens
samenkomen, eerder dan een gebied waar neutrale en onpartijdige mechanismes spelen. Een duidelijk
voorbeeld hiervan was Nelson Mandela.
1963 opgepakt voor strijd tegen apartheidsregime. Kreeg levenslange gevangenisstraf. 1990 vrij en werd
ANC gelegaliseerd.
1.3 VERLOOPT HET CRIMINALISERINGSPROCES OVERAL HETZELFDE?
Nee alles verloopt binnen bepaalde tijdsgeest, cultuur, politiek bestel, economische en sociale factoren,
democratische gehalte van een maatschappij,…
Grensoverschrijdend gedrag: gedrag dat normen/regels worden overtreden die door meerderheid vd bevolking
(minstens meerderheid politieke partijen) worden nageleefd.
1.4 WELKE PRINCIPES HANTEERT DE OVERHEID IN HET CRIMINALISERINGSPROCES?
Slechts wanneer door een erkende overheid gedrag strafbaar wordt gesteld spreekt men van criminaliteit.
Maar wat is “te veel schade” en welke “harmonie” voor welke bevolkingsgroep in de samenleving bedoelen
we?
Vertrekken hoofdzakelijk vanuit
, lOMoAR cPSD| 63316909
“wederkerigheidsprincipe”: basisprincipe zegt dat alle gedragingen zo min mogelijk schade mogen
berokkenen aan anderen. Hier voel je al direct de waarde die er gehecht wordt aan de
gelijkwaardigheid.
Filosofisch gezien wordt wederkerigheidsprincipe “utilitarisme”= het streven naar het maximale nut voor
iedereen
Ook zien dat alles op lange termijn aanlaat => lange termijnprincipe
Niet alles voldoet aan voorgaande criteria:
• Wel alcohol, geen drugs
• Auto, waar je met openbaar vervoer geraakt
Neo liberale levensvisie
Individuele vrijheid belangrijk bots vaak tegen elkaar niets aan doen dat je zelf niet wil
(wederkerigheid)
Electorale belangen
Politieke belangen
In het kort:
1. POLITIEKE EN JURIDISCHE CONTEXT
2. MAATSCHAPPELIJKE WAARDEN
3. VERANDERENDE SOCIALE EN MAATSCHAPPELIJKE WAARDEN
4. SOCIALE ONGELIJKHEID EN MACHTSTRUCTUREN
5. CULTURELE VERSCHILLEN
1.5 WAT ALS JE NIET AKKOORD BENT MET DE WETTEN?
Je kan je verzetten door:
• Via deel te nemen aan het (politieke) debat en te ijveren (lobbyen) voor wetswijzigingen
• Via demonstraties en acties (vrijheid van meningsuiting binnen een democratie)
• Of houden zich bewust niet aan de gestelde afspraak (openlijk verzet/strafbaargedrag)
• Anderen hebben er geen behoefte aan zich op een bewuste, duidelijke manier te manifesteren, maar
houden zich gewoon niet aan de wet (strafbaar gedrag)
• Weer anderen hebben niet de innerlijke kracht of de nodige sociale omgeving om binnen de
voorgeschreven krijtlijnen te lopen (eveneens strafbaar gedrag).
• Mensen kunnen geen weet hebben van een wet en stelt onbewust strafbaar gedrag
1.6 IS ER GEDRAG DAT UNIVERSEEL VERWORPEN WORDT?
