Samenvatting - Politiek en beleid: verkenning H3-H11-H1-H2

Politiek en beleid samenvatting

Hoofdstuk 3: Democratie

1. Democratie als politiek regime
o Realiseren volwaardige democratie = niet vanzelfsprekend
 Politiek regime bepaalt structuur
 Burgers stem laten horen
o Democratie = burgers kiezen vertegenwoordigers
 Formeel = democratie als manier om te besturen
 Inhoudelijk = bestuur voor welzijn van het volk
o Veel soorten democratische regimes = andere invulling

1.1Democratie als bestuur van, door en voor het volk
 Van het volk
o Sociaal contract = staat krijgt macht van burgers
o Soevereine volk = Alle burgers zijn gelijk
o Wie is het volk? -> niet kiezen wie op de lijsten staan
 Groot deel bevolking niet aanwezig
 Vrouwen mochten pas later stemmen
 Door het volk
o Demokratia (grieks) = direct zelfbestuur door burgers -> niet
meer
o Volk bestuurt onrechtstreeks
 Representatieve/indirecte democratie = volk bestuurt door
verkiezing volksvertegenwoordigers
 Kloof tussen burgers en politiek -> afstand te groot
 Voor het volk
o In het belang van het volk (wat is het algemeen belang?)
 3 Kenmerken vallen niet altijd samen
o Kloof tussen volk en volksvertegenwoordigers
o Wie is het volk
o Wat is het algemeen belang?
o Zijn beslissingen door het volk de beste beslissingen voor het
volk?
o Wat is vertegenwoordigers?
o Er is begrenzing van de volkswil
 Vrije meningsuiting
 Meerderheid ontzegt rechten minderheid
 Leger ingrijpen bij meerderheid die democratie wil
afschaffen

1.2Democratie als principe en regeervorm
 Filosoof: Jacques Rancière -> Plato
o Wetten/voorwaarden wie mag regeren: “geliefd bij de goden”
o Door het lot als leider wordt aangeduid onder gelijken
 Breuk met sociale orde/hiërarchie is samenleving
 Democratische Principe = geen voorwaarden aan wie kan regeren ->
fundamentele gelijkheid tussen burgers
o Zit in de soort regeervorm -> door weinigen die ruimte krijgen
om invulling te geven aan democratie (met of zonder
beperkingen)

,  Democratische Regeervorm = willen besturen is de voorwaarde
o = de enige voorwaarde om te regeren is de afwezigheid van de
voorwaarde
 Realiteit = oligarchie
o = een bestuur door weinigen die meer of minder zuimte geeft
aan democratie

1.3Verschillende manieren om de democratie te organiseren
1.3.1 Directe democratie
 Burgers beslissen zelf (niet via vertegenwoordigers) -> meteen
individueel tot oordeel
o Vb: referenda

1.3.2 Indirecte democratie

 Burgers kiezen indirect via vertegenwoordigers gekozen via
verkiezingen
o Burgers delegeren besluitvorming naar verkozen politici

1.3.3 Deliberatieve democratie

 Diverse groep burgers komen tot een politiek besluit
o Nadat burgers geïnformeerd zijn + nodige tijd voor overleg
namen -> oplossing
 Vb: steekproef, loting, jury

1.4Kenmerken van de liberale democratie

 Liberaal verwijst naar vrij
o Respect fundamentele rechten en vrijheden
 Beschermen mensenrechten = voorwaarde
democratie
 Vb: koude oorlog (oostblok)
o Parlement van volksvertegenwoordigers
 Controle & maken wetten
o Verantwoording en verkiezingen
 Machthebbers moeten hun beslissingen
verantwoorden
o Meerpartijenstelsel en pluralisme
 Verschillende partijen = georganiseerde
meningsverschil
o Scheiding der machten
 Uitvoerende, rechterlijke, wetgevende macht
 Nooit bij eenzelfde persoon mogen berusten
o Rechtsstaat en beperking van de staatsmacht
 Overheid rechten en vrijheden burgers waarborgen
 Overheid beperkte bevoegdheid over burgers
 Machthebbers ook aan regels houden
o Transparantie
 Passieve openbaarheid
 Controleerbaar door burgers
 Recht op openbaarheid van bestuur
 Actieve openbaarheid

,  Verplichting overheid om op eigen initiatief
informatie aan burgers te geven

1.5Autoritaire en totalitaire regimes

 Sterke machtsconcentratie bij elite & grote volgzaamheid van
burgers
o Hannah Arendt: overeenkomsten fascisme en communisme
 Moderne totaliteit = rechtstreekse invloed op
privéleven burgers
 5 centrale kenmerken volgens shapiro
 Leider als halfgod
 Ondermijning rechtsorde
 Controle privésfeer
 Permanente mobilisering bevolking
 Legitimering door steun ‘massa’

1.6Liberale democratie versus totalitaire regimes

 De grens vervaagt
 Beide modellen zijn uitersten op een as waarop verschillende landen
zich kunnen positioneren

1.7Oligarchische bestuursvormen

 Eenzelfde elitegroep voert systematisch de macht uit (2 mogelijke
systemen)
o Elitegroep voert macht uit en slaagt erin die te behouden
 = formeel en feitelijk geen democratie en inspraak
 Vb: religieuze leiders
o Formeel en in naam van democratie -> macht bij zelfde groep
 = machtsgreep behouden door aanpassen regels
 Vb: rusland van poetin

2 De Belgische pacificatiedemocratie
2.1Meerderheids- en consensusdemocratie

 Competitiemodel & coalitiemodel
o Meerderheidsdemocratie = beslissingen steunen op meerderheid
 2 partijen
 Meerderheidskiessysteem
 Eepartijregering
 Pluralisme van belangengroepen
o Consensusdemocratie = beslissingen steunen op zoveel mogelijk
leden
 Meer partijen
 Evenredig kiessysteem
 Kiesdrempel 5%
 Coalitieregering
 Evenveel Franstalige als Nederlandstalige ministers
 Belangengroepen nemen deel aan beleid-systeem

2.2Kenmerken van de Belgische pacificatiedemocratie