Hannah Vrambout
Criminologische psychologie
1) Introductie & ontwikkeling antisociaal gedrag
Forensische psychologie: introductie
Forensische psychologie =/ forensische wetenschappen
Forensische psychologie =
Forensische psychologie = een overkoepelende discipline (koepelterm)
- Criminologische psychologie is een subonderdeel v/ forensische psychologie
- Maakt deel uit v/d forensische wetenschap: geneeskunde, psychiatrie, boekhouding
à Forensische psychologie is een klein deeltakje hiervan
- Psychologen werken op de grens v/ geestgezondheid en justitie
- Toepassing v/d klinische psychologie op justitiële vragen, maar ook op niet justitiële
vragen (bv. geweld die niet tot de justitie komen of dark number)
- Psychologie gebruiken om motieven, gedachten en gevoelens te onderzoeken waarom
iemand een misdaad gaat plegen
Aantal definities:
Toch (1961) Science that studies the process whereby justice is
arrived at… examines the people who take part in the
process and looks at their purposes, motives, thoughts
and feelings.
Gudjonsson & Haward (1988) That branch of applied psychology wich is concerned
with the collection, examination and presentation of
evidence for judicial purposes.
Bartol & Bartol (2008) We view forensic psychology broadly, as both (1) the
research that examines aspects of human behavior
directly related to the legal system and (2) the
professional practice of psychology within, or in
consultation with, a legal system that embraces both
civil and criminal law.
Needs (2008) FP is the application of methods, theories and findings
from a wide range of areas within psychology to the
context and concerns of criminal and civil justice. The
settings in wich forensic psychologists work include the
police, the courts, prisons, secure unites and hospitals,
probation and other community-based services and
academia.
à Forensische psychologie erkend als subdiscipline in 2001
1
,American Psychological Association’s specialty guidelines for Forensic psychologists:
- “Forensische psychologie verwijst nr de professionele praktijk v/ iedere klinisch
psycholoog die wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde psychologische
kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking tot contractuele, administratieve
en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot
grensoverschrijdend gedrag (preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening).”
- “De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van
crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de
behandeling van plegers/slachtoffers.”
Functie forensische psychologie:
- Zet zich in voor de preventie van delict gedrag of gewelddadig gedrag
- Zetten zich in voor het welzijn van politiemensen
Forensische psychologie houdt zich bezig met:
- Politionele psychologie: aanwerving, stress, … (bv. stress politieagenten)
- Investigative psychology: profiling, geografische profiling, …
- Klinische psychologie: psychodiagnostiek, risicotaxatie, …
- Gevangenispsychologie: behandeling, vrijlatingen, …
- Biologische psychologie: erfelijkheid, gevolgen v/ hersenschade, …
- Ontwikkelingspsychologie: agressie, delinquentie, …
- Cognitieve psychologie: ooggetuigen, verhoor, …
- Sociale psychologie: jury’s, media invloeden, …
Forensische psychologie:
1. Criminele psychologie: vooral inzicht krijgen
in de ontwikkeling v/ gewelddadig gedrag
2. Rechtspsychologie: toepassing van
psychologie binnen het rechtsproces
Psychologie en recht
Bv. casus (zie slide 19-21):
- Het gaat om een inschatting en het is niet duidelijk of het concreet vr deze persoon v/
toepassing is à In hoeverre kunnen we het toepassen op het individu zelf?
- De advocaat: “hij kent de wet” mr plots is hij toch krankzinnig volgens de psycholoog
à Hoe kan de psycholoog weten hoe de dader zich op dat moment voelde?
- Krijgt geen duidelijk antwoord (justitie wil gewoon ja/nee als antwoord)
- Argumenten zijn op basis v/ zijn klinische (eigen) ervaringen
- Probleem: dit kan zorgen voor een bias
2
,Spanningsvelden tussen psychologie en recht:
1. Verschillen in training: Taalverschillen? Training?
- Juristen leren recht terwijl psychologen mensen leren
- Door verschillende trainingen treedt er discrepantie (=tegenstrijd) op
2. Verschillen in attitude: bescherming vs. hulp
- Rechters en advocaten willen dat het recht beschermd wordt
- Psychologen willen ergere problemen voorkomen en hulp aanbieden
3. Evidence-based toepassing v/ gedragswetenschappen in justitiële context
- Klinische opinie vs. wetenschappelijke opinie
• Klinische opinie is maar een opinie, betekent niet wetenschappelijk
• Psychologen vaak gevraagd om antwoord te geven onder druk
• Klinisch: gebaseerd op professionele intuïtie en vorige ervaringen
• Wetenschappelijk: gebaseerd op empirisch onderzoek
- Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
• Psychologen weten niet alles, maar justitie verwacht van wel
• Recht vereist duidelijke antwoorden terwijl psychologie complex is
- Onbeantwoordbare juridische vragen
• Psychologie kan niet alle juridische vragen beantwoorden
4. Verschillen in paradigma’s (visies)
- Vrije wil vs. determinisme
• De mens heeft vrije wil en beslist ter aller tijden wat die doet
• Gedragswetenschappers gaan ervan uit dat vrije wil niet bestaat niet:
mensen moeten zich aan regels en normen v/d maatschappij houden
• Determinisme: je wordt bepaald in uw persoonlijkheidsontwikkeling
door de context waarin je opgroeit
• Psychologen gaan ervan uit dat vrije wil zeer klein is
• Recht gaat ervan uit dat men vrije wil heeft en bewust keuzes maakt
- Feiten à Het proces: preventie vs. conflict
• Advocaten gaan opzoek naar conflicten om te hopen voor een besluit
v/d rechter in hun voordeel
• Psychologen gaan met beste bedoelingen de verdachte proberen helpen
- Aard van het feit
à Van kans tot zekerheid?
• Kan bijna nooit iets met zekerheid zeggen over iemand zijn gedrag
• Heel moeilijk om in te schatten hoe iemand zich zal gedragen
• Bv. persoon heeft hoge kans op seksuele recidive = inschatting
• Iedereen geeft een andere betekenis aan de term “hoge kans”
à Van groep naar individueel?
• Bv. Hij vertoont een hoge mate v/ psychopathie dus is hij gewelddadig
• Mensen gaan ervan uit dat er een correlatie is tussen psychopathie en
gewelddadig gedrag
3
, In beweging
Wijzingen binnen het recht:
à Bv. krankzinnigheid
- 13de eeuw: mensen die bv. een heel laag IQ hebben of vreemd gedrag stellen waren
bezeten door de duivel à oplossing: duivel uitdrijven = exorcisme
- 1505: eerste keer dat “insanity” wordt gebruikt
- 18de eeuw: krankzinnigheid wordt gelinkt aan een beest dus zo gaan ze die behandelen
- 19de eeuw: bv. Daniel M’Naghten en de moord op prime minister Edward Drummond
• Verdacht v/ poging op moord op Edward (niet gelukt mr bijstander vermoord)
• Man had paranoïde gedachten waarbij hij dacht dat Edward deel uitmaakte van
complottheorieën waardoor hij die moest vermoorden
• Hij werd krankzinnig verklaard
• Eerste zaak die aantoonde dat we afbakingen en criteria nodig hebben om
krankzinnigheid te bepalen
à Conclusie: nood aan deskundigen
Evoluties binnen algemene psychologie (bv. inzichten in geheugenprocessen):
à Sociale omwentelingen (bv. kindermisbruik)
- Er zijn periodes geweest of landen die ervan uitgingen dat kindermisbruik niet bestaat
- Verkrachtingszaken v/ kinderen kenden vaak geen gevolgen vroeger
- De dader liep vrij rond en werd niet bestraft
- Middeleeuwen, 13de eeuw: verkrachting krijgt de doodstraf, mr zelden uitgevoerd
à Langdurige impact op kind (bv. kan niet trouwen want heeft al seks gehad)
- 19de eeuw: bij kindermisbruik was het kind de aanstoker en de vrouw mee schuldig
à De man werd niet bestraft, maar het kind en de vrouw wel
- 19de eeuw: toename in rechtszaken
- 1960’s: feminisme zorgt ervoor dat we anders nr kindermisbruik gaan kijken
à Het is niet de schuld v/ vrouwen en verantwoordelijkheid ligt bij de dader
- 2010 - … : seksueel misbruik in de kerk, sport, #metoo, …
Ontwikkelingen binnen justitie en psychologie:
- Bv. stalking: in California 1990 eerste wet ingevoerd + wijziging visie in België 1016
• Stalking is gedrag dat al eeuwen voorkomt maar pas in 1990 in California is
daar een wet opgekomen want veel hollywoodsterren werden gestalkt
• Men gaat er ook van uit dat vooral bekende mensen worden gestalkt maar dit is
eigenlijk niet de grootste groep
- Bv. voyeurisme: sinds 2016 pas in het strafboek in België
= neiging of verlangen om anderen te observeren (vooral in intieme of privé-situaties)
- Bv. online seksueel delictgedrag à weinig info over hoe er mee om te gaan
Nieuwe afzetmarkt (nood aan nieuwe expertise):
- Bv. werving politieagenten
- Bv. analyse cybergedrag
Training en professionalisatie:
- Bv. Postgraduaat Forensische psychodiagnostiek & counseling (Thomas More)
- Bv. PEV Forensische Psychiatrie & Psychologie (UA, VUB, KU Leuven & UGent)
4
Criminologische psychologie
1) Introductie & ontwikkeling antisociaal gedrag
Forensische psychologie: introductie
Forensische psychologie =/ forensische wetenschappen
Forensische psychologie =
Forensische psychologie = een overkoepelende discipline (koepelterm)
- Criminologische psychologie is een subonderdeel v/ forensische psychologie
- Maakt deel uit v/d forensische wetenschap: geneeskunde, psychiatrie, boekhouding
à Forensische psychologie is een klein deeltakje hiervan
- Psychologen werken op de grens v/ geestgezondheid en justitie
- Toepassing v/d klinische psychologie op justitiële vragen, maar ook op niet justitiële
vragen (bv. geweld die niet tot de justitie komen of dark number)
- Psychologie gebruiken om motieven, gedachten en gevoelens te onderzoeken waarom
iemand een misdaad gaat plegen
Aantal definities:
Toch (1961) Science that studies the process whereby justice is
arrived at… examines the people who take part in the
process and looks at their purposes, motives, thoughts
and feelings.
Gudjonsson & Haward (1988) That branch of applied psychology wich is concerned
with the collection, examination and presentation of
evidence for judicial purposes.
Bartol & Bartol (2008) We view forensic psychology broadly, as both (1) the
research that examines aspects of human behavior
directly related to the legal system and (2) the
professional practice of psychology within, or in
consultation with, a legal system that embraces both
civil and criminal law.
Needs (2008) FP is the application of methods, theories and findings
from a wide range of areas within psychology to the
context and concerns of criminal and civil justice. The
settings in wich forensic psychologists work include the
police, the courts, prisons, secure unites and hospitals,
probation and other community-based services and
academia.
à Forensische psychologie erkend als subdiscipline in 2001
1
,American Psychological Association’s specialty guidelines for Forensic psychologists:
- “Forensische psychologie verwijst nr de professionele praktijk v/ iedere klinisch
psycholoog die wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde psychologische
kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking tot contractuele, administratieve
en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot
grensoverschrijdend gedrag (preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening).”
- “De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van
crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de
behandeling van plegers/slachtoffers.”
Functie forensische psychologie:
- Zet zich in voor de preventie van delict gedrag of gewelddadig gedrag
- Zetten zich in voor het welzijn van politiemensen
Forensische psychologie houdt zich bezig met:
- Politionele psychologie: aanwerving, stress, … (bv. stress politieagenten)
- Investigative psychology: profiling, geografische profiling, …
- Klinische psychologie: psychodiagnostiek, risicotaxatie, …
- Gevangenispsychologie: behandeling, vrijlatingen, …
- Biologische psychologie: erfelijkheid, gevolgen v/ hersenschade, …
- Ontwikkelingspsychologie: agressie, delinquentie, …
- Cognitieve psychologie: ooggetuigen, verhoor, …
- Sociale psychologie: jury’s, media invloeden, …
Forensische psychologie:
1. Criminele psychologie: vooral inzicht krijgen
in de ontwikkeling v/ gewelddadig gedrag
2. Rechtspsychologie: toepassing van
psychologie binnen het rechtsproces
Psychologie en recht
Bv. casus (zie slide 19-21):
- Het gaat om een inschatting en het is niet duidelijk of het concreet vr deze persoon v/
toepassing is à In hoeverre kunnen we het toepassen op het individu zelf?
- De advocaat: “hij kent de wet” mr plots is hij toch krankzinnig volgens de psycholoog
à Hoe kan de psycholoog weten hoe de dader zich op dat moment voelde?
- Krijgt geen duidelijk antwoord (justitie wil gewoon ja/nee als antwoord)
- Argumenten zijn op basis v/ zijn klinische (eigen) ervaringen
- Probleem: dit kan zorgen voor een bias
2
,Spanningsvelden tussen psychologie en recht:
1. Verschillen in training: Taalverschillen? Training?
- Juristen leren recht terwijl psychologen mensen leren
- Door verschillende trainingen treedt er discrepantie (=tegenstrijd) op
2. Verschillen in attitude: bescherming vs. hulp
- Rechters en advocaten willen dat het recht beschermd wordt
- Psychologen willen ergere problemen voorkomen en hulp aanbieden
3. Evidence-based toepassing v/ gedragswetenschappen in justitiële context
- Klinische opinie vs. wetenschappelijke opinie
• Klinische opinie is maar een opinie, betekent niet wetenschappelijk
• Psychologen vaak gevraagd om antwoord te geven onder druk
• Klinisch: gebaseerd op professionele intuïtie en vorige ervaringen
• Wetenschappelijk: gebaseerd op empirisch onderzoek
- Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
• Psychologen weten niet alles, maar justitie verwacht van wel
• Recht vereist duidelijke antwoorden terwijl psychologie complex is
- Onbeantwoordbare juridische vragen
• Psychologie kan niet alle juridische vragen beantwoorden
4. Verschillen in paradigma’s (visies)
- Vrije wil vs. determinisme
• De mens heeft vrije wil en beslist ter aller tijden wat die doet
• Gedragswetenschappers gaan ervan uit dat vrije wil niet bestaat niet:
mensen moeten zich aan regels en normen v/d maatschappij houden
• Determinisme: je wordt bepaald in uw persoonlijkheidsontwikkeling
door de context waarin je opgroeit
• Psychologen gaan ervan uit dat vrije wil zeer klein is
• Recht gaat ervan uit dat men vrije wil heeft en bewust keuzes maakt
- Feiten à Het proces: preventie vs. conflict
• Advocaten gaan opzoek naar conflicten om te hopen voor een besluit
v/d rechter in hun voordeel
• Psychologen gaan met beste bedoelingen de verdachte proberen helpen
- Aard van het feit
à Van kans tot zekerheid?
• Kan bijna nooit iets met zekerheid zeggen over iemand zijn gedrag
• Heel moeilijk om in te schatten hoe iemand zich zal gedragen
• Bv. persoon heeft hoge kans op seksuele recidive = inschatting
• Iedereen geeft een andere betekenis aan de term “hoge kans”
à Van groep naar individueel?
• Bv. Hij vertoont een hoge mate v/ psychopathie dus is hij gewelddadig
• Mensen gaan ervan uit dat er een correlatie is tussen psychopathie en
gewelddadig gedrag
3
, In beweging
Wijzingen binnen het recht:
à Bv. krankzinnigheid
- 13de eeuw: mensen die bv. een heel laag IQ hebben of vreemd gedrag stellen waren
bezeten door de duivel à oplossing: duivel uitdrijven = exorcisme
- 1505: eerste keer dat “insanity” wordt gebruikt
- 18de eeuw: krankzinnigheid wordt gelinkt aan een beest dus zo gaan ze die behandelen
- 19de eeuw: bv. Daniel M’Naghten en de moord op prime minister Edward Drummond
• Verdacht v/ poging op moord op Edward (niet gelukt mr bijstander vermoord)
• Man had paranoïde gedachten waarbij hij dacht dat Edward deel uitmaakte van
complottheorieën waardoor hij die moest vermoorden
• Hij werd krankzinnig verklaard
• Eerste zaak die aantoonde dat we afbakingen en criteria nodig hebben om
krankzinnigheid te bepalen
à Conclusie: nood aan deskundigen
Evoluties binnen algemene psychologie (bv. inzichten in geheugenprocessen):
à Sociale omwentelingen (bv. kindermisbruik)
- Er zijn periodes geweest of landen die ervan uitgingen dat kindermisbruik niet bestaat
- Verkrachtingszaken v/ kinderen kenden vaak geen gevolgen vroeger
- De dader liep vrij rond en werd niet bestraft
- Middeleeuwen, 13de eeuw: verkrachting krijgt de doodstraf, mr zelden uitgevoerd
à Langdurige impact op kind (bv. kan niet trouwen want heeft al seks gehad)
- 19de eeuw: bij kindermisbruik was het kind de aanstoker en de vrouw mee schuldig
à De man werd niet bestraft, maar het kind en de vrouw wel
- 19de eeuw: toename in rechtszaken
- 1960’s: feminisme zorgt ervoor dat we anders nr kindermisbruik gaan kijken
à Het is niet de schuld v/ vrouwen en verantwoordelijkheid ligt bij de dader
- 2010 - … : seksueel misbruik in de kerk, sport, #metoo, …
Ontwikkelingen binnen justitie en psychologie:
- Bv. stalking: in California 1990 eerste wet ingevoerd + wijziging visie in België 1016
• Stalking is gedrag dat al eeuwen voorkomt maar pas in 1990 in California is
daar een wet opgekomen want veel hollywoodsterren werden gestalkt
• Men gaat er ook van uit dat vooral bekende mensen worden gestalkt maar dit is
eigenlijk niet de grootste groep
- Bv. voyeurisme: sinds 2016 pas in het strafboek in België
= neiging of verlangen om anderen te observeren (vooral in intieme of privé-situaties)
- Bv. online seksueel delictgedrag à weinig info over hoe er mee om te gaan
Nieuwe afzetmarkt (nood aan nieuwe expertise):
- Bv. werving politieagenten
- Bv. analyse cybergedrag
Training en professionalisatie:
- Bv. Postgraduaat Forensische psychodiagnostiek & counseling (Thomas More)
- Bv. PEV Forensische Psychiatrie & Psychologie (UA, VUB, KU Leuven & UGent)
4
