Forensische psychologie
1. Forensische psychologie: een introductie
1.1. Forensische psychologie is niet
- forensische wetenschappen
- In series worden forensische psychologen enkel ingezet om aan profiling te doen (snel uitdokteren
wie dader is)
-
1.2. Forensische psychologie =
“Forensic psychology is a specialty in professional psychology characterized by activities intended to
provide professional psychological expertise within the judicial and legal systems.”
“Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any sub-discipline of psychology
(e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the scientific, technical, or specialized knowledge of
psychology to the law to assist in addressing legal, contractual, and
administrative matters.”
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch psycholoog die wetenschappelijke,
technische en/of gespecialiseerde psychologische kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking tot contractuele,
administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend
gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening).
De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de
forensische psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers/slachtoffers.”
- term = alles te maken met het recht (forensisch)
- forensische geneeskunde, forensische boekhoudkunde,... : er zijn verschillende specialisaties binnen
het terrein
- het is een vrij jonge wetenschap
- men heeft ontdekt binnen rechtbank, dat men misschien toch psychologen nodig had → inzichten van
gedragswetenschappen om te helpen voor besluitvorming
- het is de toepassing van psychologie binnen het recht
- er bestaan heel wat verschillende definities
- het gaat om een meer toegepaste tak binnen de psychologie
- laatste definitie zegt: het gaat over toepassing van psychologie binnen het recht MAAR verschillende
domeinen van psychologie kunnen van toepassing zijn (cognitieve, ontwikkelings,...)
- Met kennis willen we mee juridische vraagstellingen beantwoorden
- vb. voorkomen dat iemand dat veroordeeld is opnieuw zedenfeiten gaat plegen
- soms worden ze ook gevraagd niet juridische vragen op te lossen maar kan het gaan om (mogelijks)
grensoverschrijdend gedrag
- het gaat om voorkomen van norm overschrijdend gedrag, psychologie probeert te helpen om dit te
voorkomen. we hebben wetenschappelijke en klinische inzichten nodig.
- heel breed werkveld
- verschillende takken
- vb. welke profielen zijn het interessants om bij de politie te gaan werken?
- vb. helpen oplossen van zaken (= investigative psychology)
1
,Forensische psychologie: toepassing van psychologie binnen rechtsproces in brede zin van woord en kan je
daarna verder opdelen in verschillende niches:
1) criminologische psychologie = hoe ontwikkelt zich crimineel gedrag?
2) rechtspsychologie = toepassing van psychologische kennis op juridische vraagstukken (vb.
getuigenverklaring: wanneer kunnen we ervan uitgaan dat deze betrouwbaar is?)
1.3. psychologie en recht
- het is een domein waar psychologie en recht samenkomen
- er komen verschillende vragen vanuit het rechtssysteem, waar psychologie een antwoord op biedt of
omgekeerd
- heel complex domein
casus
- rechters willen vaak een eenduidig, kant en klaar antwoord op hun vragen
- Maar psychologen brengen eerder pro’s en contra’s aan
- recht wil voor bestraffing zorgen - psychologen kunnen moeilijk termijn plakken op behandeling
- rechter wil zwart wit antwoord - psychologen zitten met kansberekening (rechter kent hier niets van.
maar stellingen kunnen indruk geven dat het exacte wetenschap is. Maar het is alles behalve exact.)
- haalt wetenschap aan van 1 studie - maar is dit wel representatief?
Waar zien we voornaamste problemen opduiken tussen recht - psychologie ?
1) verschillen in training: taalverschillen ? trainig?
- verschillen in taal
- achtergrond van juristen: welke wetboeken zij leren,... is anders dan wat psychologen leren
→ andere denkwijze
2) verschillen in attitude: bescherming vs. hulp
2
, - psychologen vertrekken meer vanuit idee ‘wat kan ik doen om ervoor te zorgen dat persoon
niet meer dezelfde problemen gaat tonen’
- advocaat wilt eerder het recht beschermen
- beide andere invalshoek wat niet altijd matcht
3) evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële context
a) klinische vs. wetenschappelijke opinie
b) toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
c) onbeantwoordbare juridische vragen
- cruciaal om niet enkel te focussen op subjectieve kennis
- Er worden juridische vragen gesteld die niet beantwoord kunnen worden (vb. studie naar
effecten van scheiding op kind? vs. wat zijn effecten van voogdijschap? dit is al moeilijker te
beantwoorden)
- vb. welke impact is er als we kind vooral bij moeder plaatsen op het welzijn van kind? - dit
kan je moeilijk verklaren)
4) verschillende paradigma's
a) vrije wil vs. determinisme: mensen maken zelf keuzes: als ze willen stoppen met delictgedrag
ligt de verantwoordelijkheid bij zichzelf = justitie/ ander mensbeeld. onderzoek toont aan dat
we wel mate van vrije wil hebben maar we worden ook beïnvloed door genen, opvoeding,
persoonlijkheidskenmerken,... = psychologie
b) feiten: het proces: preventie vs. conflict: rechters willen vooral feiten vs. psychologen die er
staan vanuit klinisch standpunt (willen voorkomen)
c) aard van het feit:
- van kans tot zekerheid?
- van groep naar individueel?
- kansberekening: er is niks zeker in de psychologie → hoe kun je dit vertalen naar
het recht ?
1.4. in beweging
1) wijzigingen binnen het recht
- forensische psychologie is voortdurend in beweging
- ook maatschappij is in beweging en dit heeft invloed op onderzoek
- bv. vroeger spraken we van krankzinnigheid: nu ontoerekeningsvatbaar
- voor 13e eeuw: als je psychisch gestoord was, was je bezeten door de duivel dus je kon er
niets aan doen dat je gedrag stelde dus moest je behandeld worden
- 1505: gaandeweg werd benaming anders: insanity → idee dat je door duivel bezeten was
gold nog altijd.
- 18e eeuw: het is complexer. Om te bepalen of iemand krankzinnig is kunnen we niet enkel
aan de rechter overlaten. jury werd hiervoor ingeschakeld. (Is persoon krankzinnig en kan hij
daarom niet verantwoordelijk gesteld worden voor feiten?)
- maar jury waren gewone mensen.
- als je bezeten was gedroeg je je als dier
- 19e eeuw: bv. daniel M’Naghten - moord op Edward Drummond. men begon in te zien dat er
nood was aan deskundigheid, artsen konden bekijken of persoon al dan niet krankzinnig was.
Is er sprake van een stoornis? werd vanuit medische hoek bekeken.
- foto: man heeft paranoïde wanen en ging ervan uit dat iedereen slechte bedoelingen had.
heeft vanuit dit idee proberen politicus om te brengen maar is niet gelukt. in deze zaak
werden artsen betrokken om mee inschatting te maken.
- op dit moment wordt inschatting nog altijd vanuit medische hoek bekeken maar is er ook
multidisciplinaire team die ingeschakeld wordt
2) evoluties binnen algemene psychologie (bv. inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek,...)
- forensische psycho is subdiscipline
3) sociale omwentelingen
- bv. kindermisbruik heeft altijd bestaan.
- denkbeeld in 19e eeuw: moeder is schuldige, zij gaat niet voldoende in op behoefte van man
dus hij moet het ergens anders zoeken. kind = aanstoker: moet maar niet op schoot gaan
zitten.
3
, - men zag meer en meer zaken van kindermisbruik voorkomen in rechtbank
- in 20e eeuw: visie op seksueel misbruik verandert door feminisme
- in 2010 veel in de aandacht gekomen (in de kerk, sport metoo,...) - maar dit zorgde dat nu
ook veel mannen aan de schandpaal genageld worden ondanks ze geen misbruik gepleegd
hebben
4) ontwikkelingen binnen justitie en psychologie
- vb. stalking: stalkers stellen dergelijk gedrag vanuit naïeve idee om relatie te herstellen
- eerste wet ooit is pas in 1990 ontwikkelt rond stalking. pas sinds 2016 uitvoerig beschreven in ons
strafwet
- maar we hebben hier nog geen gespecialiseerde centra voor om hen te behandelen
- vb. voyeurisme = iemand bekijken die naakt is of seksueel gedrag stellen en hier seksueel
opgewonden van worden
- pas sinds 2016 is dit strafbaar ondanks het al eeuwen oud fenomeen is
- vb. online seksueel delictgedrag
- pas sinds laatste jaren komt besef ‘we hebben nieuw probleem’
- nu staan we wel met grote vragen
5) nieuwe ‘afzetmarkt’
- vraagt een extra bijkomende specialisatie van forensisch psycholoog
- we willen er zeker van zijn dat geen gek persoon met wapen zwaait: politie screening
- bv. werving politieagenten
- bv. analyse cybergedrag
6) training - professionalisatie
2. de ontwikkeling van antisociaal gedrag
2.1. de aard en het voorkomen van jeugddelinquentie
- kan examenvraag zijn om conclusies uit tabel te trekken
- grafiek 1
- grote groene stijging kan vooral verklaard worden door stijging van VOS casussen
- jongeren plegen meer en meer misdrijven
- grafiek 2
4
1. Forensische psychologie: een introductie
1.1. Forensische psychologie is niet
- forensische wetenschappen
- In series worden forensische psychologen enkel ingezet om aan profiling te doen (snel uitdokteren
wie dader is)
-
1.2. Forensische psychologie =
“Forensic psychology is a specialty in professional psychology characterized by activities intended to
provide professional psychological expertise within the judicial and legal systems.”
“Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any sub-discipline of psychology
(e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the scientific, technical, or specialized knowledge of
psychology to the law to assist in addressing legal, contractual, and
administrative matters.”
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch psycholoog die wetenschappelijke,
technische en/of gespecialiseerde psychologische kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking tot contractuele,
administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend
gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening).
De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de
forensische psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers/slachtoffers.”
- term = alles te maken met het recht (forensisch)
- forensische geneeskunde, forensische boekhoudkunde,... : er zijn verschillende specialisaties binnen
het terrein
- het is een vrij jonge wetenschap
- men heeft ontdekt binnen rechtbank, dat men misschien toch psychologen nodig had → inzichten van
gedragswetenschappen om te helpen voor besluitvorming
- het is de toepassing van psychologie binnen het recht
- er bestaan heel wat verschillende definities
- het gaat om een meer toegepaste tak binnen de psychologie
- laatste definitie zegt: het gaat over toepassing van psychologie binnen het recht MAAR verschillende
domeinen van psychologie kunnen van toepassing zijn (cognitieve, ontwikkelings,...)
- Met kennis willen we mee juridische vraagstellingen beantwoorden
- vb. voorkomen dat iemand dat veroordeeld is opnieuw zedenfeiten gaat plegen
- soms worden ze ook gevraagd niet juridische vragen op te lossen maar kan het gaan om (mogelijks)
grensoverschrijdend gedrag
- het gaat om voorkomen van norm overschrijdend gedrag, psychologie probeert te helpen om dit te
voorkomen. we hebben wetenschappelijke en klinische inzichten nodig.
- heel breed werkveld
- verschillende takken
- vb. welke profielen zijn het interessants om bij de politie te gaan werken?
- vb. helpen oplossen van zaken (= investigative psychology)
1
,Forensische psychologie: toepassing van psychologie binnen rechtsproces in brede zin van woord en kan je
daarna verder opdelen in verschillende niches:
1) criminologische psychologie = hoe ontwikkelt zich crimineel gedrag?
2) rechtspsychologie = toepassing van psychologische kennis op juridische vraagstukken (vb.
getuigenverklaring: wanneer kunnen we ervan uitgaan dat deze betrouwbaar is?)
1.3. psychologie en recht
- het is een domein waar psychologie en recht samenkomen
- er komen verschillende vragen vanuit het rechtssysteem, waar psychologie een antwoord op biedt of
omgekeerd
- heel complex domein
casus
- rechters willen vaak een eenduidig, kant en klaar antwoord op hun vragen
- Maar psychologen brengen eerder pro’s en contra’s aan
- recht wil voor bestraffing zorgen - psychologen kunnen moeilijk termijn plakken op behandeling
- rechter wil zwart wit antwoord - psychologen zitten met kansberekening (rechter kent hier niets van.
maar stellingen kunnen indruk geven dat het exacte wetenschap is. Maar het is alles behalve exact.)
- haalt wetenschap aan van 1 studie - maar is dit wel representatief?
Waar zien we voornaamste problemen opduiken tussen recht - psychologie ?
1) verschillen in training: taalverschillen ? trainig?
- verschillen in taal
- achtergrond van juristen: welke wetboeken zij leren,... is anders dan wat psychologen leren
→ andere denkwijze
2) verschillen in attitude: bescherming vs. hulp
2
, - psychologen vertrekken meer vanuit idee ‘wat kan ik doen om ervoor te zorgen dat persoon
niet meer dezelfde problemen gaat tonen’
- advocaat wilt eerder het recht beschermen
- beide andere invalshoek wat niet altijd matcht
3) evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële context
a) klinische vs. wetenschappelijke opinie
b) toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
c) onbeantwoordbare juridische vragen
- cruciaal om niet enkel te focussen op subjectieve kennis
- Er worden juridische vragen gesteld die niet beantwoord kunnen worden (vb. studie naar
effecten van scheiding op kind? vs. wat zijn effecten van voogdijschap? dit is al moeilijker te
beantwoorden)
- vb. welke impact is er als we kind vooral bij moeder plaatsen op het welzijn van kind? - dit
kan je moeilijk verklaren)
4) verschillende paradigma's
a) vrije wil vs. determinisme: mensen maken zelf keuzes: als ze willen stoppen met delictgedrag
ligt de verantwoordelijkheid bij zichzelf = justitie/ ander mensbeeld. onderzoek toont aan dat
we wel mate van vrije wil hebben maar we worden ook beïnvloed door genen, opvoeding,
persoonlijkheidskenmerken,... = psychologie
b) feiten: het proces: preventie vs. conflict: rechters willen vooral feiten vs. psychologen die er
staan vanuit klinisch standpunt (willen voorkomen)
c) aard van het feit:
- van kans tot zekerheid?
- van groep naar individueel?
- kansberekening: er is niks zeker in de psychologie → hoe kun je dit vertalen naar
het recht ?
1.4. in beweging
1) wijzigingen binnen het recht
- forensische psychologie is voortdurend in beweging
- ook maatschappij is in beweging en dit heeft invloed op onderzoek
- bv. vroeger spraken we van krankzinnigheid: nu ontoerekeningsvatbaar
- voor 13e eeuw: als je psychisch gestoord was, was je bezeten door de duivel dus je kon er
niets aan doen dat je gedrag stelde dus moest je behandeld worden
- 1505: gaandeweg werd benaming anders: insanity → idee dat je door duivel bezeten was
gold nog altijd.
- 18e eeuw: het is complexer. Om te bepalen of iemand krankzinnig is kunnen we niet enkel
aan de rechter overlaten. jury werd hiervoor ingeschakeld. (Is persoon krankzinnig en kan hij
daarom niet verantwoordelijk gesteld worden voor feiten?)
- maar jury waren gewone mensen.
- als je bezeten was gedroeg je je als dier
- 19e eeuw: bv. daniel M’Naghten - moord op Edward Drummond. men begon in te zien dat er
nood was aan deskundigheid, artsen konden bekijken of persoon al dan niet krankzinnig was.
Is er sprake van een stoornis? werd vanuit medische hoek bekeken.
- foto: man heeft paranoïde wanen en ging ervan uit dat iedereen slechte bedoelingen had.
heeft vanuit dit idee proberen politicus om te brengen maar is niet gelukt. in deze zaak
werden artsen betrokken om mee inschatting te maken.
- op dit moment wordt inschatting nog altijd vanuit medische hoek bekeken maar is er ook
multidisciplinaire team die ingeschakeld wordt
2) evoluties binnen algemene psychologie (bv. inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek,...)
- forensische psycho is subdiscipline
3) sociale omwentelingen
- bv. kindermisbruik heeft altijd bestaan.
- denkbeeld in 19e eeuw: moeder is schuldige, zij gaat niet voldoende in op behoefte van man
dus hij moet het ergens anders zoeken. kind = aanstoker: moet maar niet op schoot gaan
zitten.
3
, - men zag meer en meer zaken van kindermisbruik voorkomen in rechtbank
- in 20e eeuw: visie op seksueel misbruik verandert door feminisme
- in 2010 veel in de aandacht gekomen (in de kerk, sport metoo,...) - maar dit zorgde dat nu
ook veel mannen aan de schandpaal genageld worden ondanks ze geen misbruik gepleegd
hebben
4) ontwikkelingen binnen justitie en psychologie
- vb. stalking: stalkers stellen dergelijk gedrag vanuit naïeve idee om relatie te herstellen
- eerste wet ooit is pas in 1990 ontwikkelt rond stalking. pas sinds 2016 uitvoerig beschreven in ons
strafwet
- maar we hebben hier nog geen gespecialiseerde centra voor om hen te behandelen
- vb. voyeurisme = iemand bekijken die naakt is of seksueel gedrag stellen en hier seksueel
opgewonden van worden
- pas sinds 2016 is dit strafbaar ondanks het al eeuwen oud fenomeen is
- vb. online seksueel delictgedrag
- pas sinds laatste jaren komt besef ‘we hebben nieuw probleem’
- nu staan we wel met grote vragen
5) nieuwe ‘afzetmarkt’
- vraagt een extra bijkomende specialisatie van forensisch psycholoog
- we willen er zeker van zijn dat geen gek persoon met wapen zwaait: politie screening
- bv. werving politieagenten
- bv. analyse cybergedrag
6) training - professionalisatie
2. de ontwikkeling van antisociaal gedrag
2.1. de aard en het voorkomen van jeugddelinquentie
- kan examenvraag zijn om conclusies uit tabel te trekken
- grafiek 1
- grote groene stijging kan vooral verklaard worden door stijging van VOS casussen
- jongeren plegen meer en meer misdrijven
- grafiek 2
4
