ALGEMENE LITERATUURWETENSCHAP I
LES 1. LITERATUUR EN POËTICA
1. INLEIDING
Algemeen
Niet gelinkt aan een taal, cultuur of periode.
Tekst zullen we niet als zodanig niet als de norm zullen nemen voor wat
literatuur is
Niet enkel voor literatuurstudenten
Bedoeling: Niet enkel enge kijk, maar ook kijken naar literaire procedés
die in andere tekstsoorten en andere vormen van taalgebruik
voorkomen
o Nl., bepaalde verhaalstructuren die we terugvinden in
verschillende media, film, non-fictie, …
o Stijlfiguren maken deel uit van algemeen taalgebruik: heel
precieze manier
Theoretisch en methodologisch vlak
Begrippenapparaat
Analysemethode: begrippenapparaat kunnen toepassen.
Examen
Open essayvraag over hele cursus (2 bladzijdes, /10)
MKV-theorie (/10 met giscorrectie)
5 termen uit de cursus (eigennaam of concept /10): gelaagde manier
bondig beschrijven
5 vragen over een ongezien kortverhaal (/10)
2. WAT IS DE LITERATUUR?
Literatuur
Ontspanning, schoonheid, plezier, algemene ontwikkeling
Zekere moraal, cultuur (bepaalde schoonheid), lezen, verhalen,
ontspanning, plezier
Esthetisch object
Waardeoordeel (zintuigelijke waarneming qua mooi of lelijk, zekere
subjectiviteit)
Voor interpretatie vatbaar: onenigheid en discussies zeker mogelijk
Literatuur is weer een collectief gebeuren (leesgroepen, fora) waarbij
discussiëren, vergelijken en praten over literatuur weer populair is.
Wetenschap
1
,ALGEMENE LITERATUURWETENSCHAP I
Feiten, waarneming
Experiment: onderzoek
Eenduidig, exact
Methodisch verworven
Wetenschap = idee dat je volgens bepaalde stappen die je kan uitleggen,
gekomen bent tot een eenduidig, objectief resultaat.
Feitelijke kennis
Waarheidsclaim: het moet juist zijn, ongeacht mooi/lelijk (bijv.
wiskundig raadsel)
Verifieerbaar (falsificatiebeginsel)
Algemene literatuurwetenschap
Oud begrip, Duitse oorsprong en onderdeel van de menswetenschap
(alfa)
Niet experimenteel, maar wel systematisch
o Systematische theorie ontwikkeld over wat literatuur is en vooral
hoe literatuur werkt
o Idee van het systematische is enorm belangrijk
Niet exact (zoals bij wiskunde bijv.), maar wel onderbouwd
o Perfecte argumentatie over waarom een antwoord juist of fout
kan zijn, ongeacht feit dat het geen exacte wetenschap is
Hermeneutiek
Leer van het vinden van interpretaties
o Vooral in relatie met klassieke talen
Methodologische discipline: heeft te maken met het argumenten van
een interpretatie
Leren je interpretaties onderbouwen vanuit analyse
Semiotiek
De leer van tekens, gaat ervan uit dat mensen continu tekens
gebruiken om betekenissen te communiceren aan elkaar, en ook om
onszelf uit te drukken.
Leer van betekenisproductie in bredere systemen
o Taaltekensystemen, maar ook visuele tekensystemen en ook
allerlei andere, zoals ruimtesystemen (pijlen op de luchthaven
bijv. die je laat doorstromen of stilstaan)
Eigen aan literatuur is dat het een bijzondere omgang is met de taal
o ≠ alledaags taalgebruik, maar taalgebruik op een bijzondere
manier
2
,ALGEMENE LITERATUURWETENSCHAP I
o Meerduidig: literatuur is een ‘secundair modelerend systeem’
(Jurij Lotman)
Elementen van een tekensysteem (nl. taal) gaat gebruiken
op een bijkomende manier om extra betekenislagen toe te
voegen
Oefening: is dit literatuur?
- Gedicht ‘Het huwelijk’ van Willem Elschot: ja.
- ‘Oote’ toch nog literatuur, ondanks onverstaanbaar
- ‘Atlas’ van Pommelien Thijs
- Bob Dylan kreeg Nobelprijs literatuur
- Patti Smith begonnen als dichteres, en zichzelf altijd zo gezien en
niet als een rockster.
- Toni Morrison: ja, ook Nobelprijs literatuur.
- Bibliotheek: habitat van literatuur
- Muurgedicht: ja, ook al is het poëzie in de openbare ruimte.
- Medium/drager is niet zo belangrijk.
- Tekst gebaseerde theater (tragedie) als een literair genre.
- Amazon als self-publishing uitgeverij, bracht Kindle ook. Bezos heeft
amazon gemodelleerd op het concept van een boekenwinkel: nieuwe
content genereren met allerlei suggesties. Oorspronkelijk virtueel
boekenplatform
Conclusie
Literatuur is een leeg/open begrip waar heel veel onder past.
‘Literature’ is a peculiarly elusive word. It has, in a sense, no essence. With
a bit of effort, we would suggest, any text can be read as poetic. (Andrew
Bennett and Nicholas Royle, This Thing Called Literature, p. 2)
Wetenschappelijk waagt niemand zich aan een algemeen geldende
definitie van 'goede literatuur'. Die is net zomin mogelijk als de
wetenschappelijke definitie van 'lekker weer’. (Frans-Willem Korsten,
Lessen in literatuur, p.10)
The simple definition of 'literature' is 'anything that is written down’ versus
'the word has become primarily associated with works of
fiction, drama, and poetry, and weighted with the impossible-to-
quantify distinction of merit and superiority. (James Clanton, The
Literature Book, p. 12)
Waarom zouden we literatuur bestuderen?
Bennett & Royle: ‘there is no obvious point in studying literature’ maar
dat is precies wat het interessant maakt.
3
, ALGEMENE LITERATUURWETENSCHAP I
o Ruimte van intellectuele vrijheid, verbeelding, experiment en
exploratie
o Huidig klimaat in VS: één van de eerste targets zijn boeken, wat
geen toeval is. Wanneer intellectuele vrijheid ondermijnd wordt,
begint men waarvan iedereen denkt dat het onschuldig is. Boeken
worden verbrand, verweerd, op zwarte lijsten gezet.
o Redenen om literatuur te studeren volgens Bennett & Royle:
Literatuur doet ons de wereld op een nieuwe manier zien en
toont ons andere werelden (in het verleden, maar ook
volledig geconstrueerde werelden)
- Nieuwe werelden: science fiction en andere fantasy genres
Literatuur heeft ook altijd een relatie met de maatschappij
en daardoor ook een politiek lading
- Zelfs in fantasy, science fiction zie je hoe er geantwoord wordt op de
grote problemen van deze tijd. The 3 body problem toont dit enorm.
Literatuur gaat over leven en dood
Magische dimensie van taal: kan nieuwe werelden
oproepen maar kan ook de heel alledaagse wereld in alle
details weergeven –> literatuur kan dingen tot leven
brengen
- Zowel het totaal onbekende als het alledaagse kunnen tot leven gewekt
worden zodanig dat je zelfs ’s nachts erover wakker van kan liggen.
o ! Niet het privilege van de literatuur, want dit kan ook gebeuren bij
andere vormen van kunstcreativiteit, zoals films, etc. Heeft te
maken met narrativiteit, verhalende structuren waarbij je als lezer
ingezogen wordt in een bepaalde wereld
Salman Rushdie: belang van literatuur in de samenleving
o “De literatuur is de enige plek in iedere samenleving, waar we,
binnen de beslotenheid van ons eigen hoofd, stemmen kunnen
horen, die op alle mogelijke manieren overal over praten.” (Salman
Rushdie, Vaderland in de verbeelding, p. 250)
o Opnieuw een wereld + het tot leven komen van iets in je hoofd
Azar Nafisi
o Memoire over boeken
o “In all great works of fiction, regardless of the grim reality they
present, there is an affirmation of life against the transience of that
life, an essential defiance. This affirmation lies in the way the author
takes control of reality by retelling it in his own way, thus creating a
new world. Every great work of art, I would declare pompously, is a
celebration, an act of insubordination against the betrayals, horrors
and infidelities of life. The perfection and beauty of form rebels
against the ugliness and shabbiness of the subject matter. This is
why we love Madame Bovary and cry for Emma, why we greedily
4
LES 1. LITERATUUR EN POËTICA
1. INLEIDING
Algemeen
Niet gelinkt aan een taal, cultuur of periode.
Tekst zullen we niet als zodanig niet als de norm zullen nemen voor wat
literatuur is
Niet enkel voor literatuurstudenten
Bedoeling: Niet enkel enge kijk, maar ook kijken naar literaire procedés
die in andere tekstsoorten en andere vormen van taalgebruik
voorkomen
o Nl., bepaalde verhaalstructuren die we terugvinden in
verschillende media, film, non-fictie, …
o Stijlfiguren maken deel uit van algemeen taalgebruik: heel
precieze manier
Theoretisch en methodologisch vlak
Begrippenapparaat
Analysemethode: begrippenapparaat kunnen toepassen.
Examen
Open essayvraag over hele cursus (2 bladzijdes, /10)
MKV-theorie (/10 met giscorrectie)
5 termen uit de cursus (eigennaam of concept /10): gelaagde manier
bondig beschrijven
5 vragen over een ongezien kortverhaal (/10)
2. WAT IS DE LITERATUUR?
Literatuur
Ontspanning, schoonheid, plezier, algemene ontwikkeling
Zekere moraal, cultuur (bepaalde schoonheid), lezen, verhalen,
ontspanning, plezier
Esthetisch object
Waardeoordeel (zintuigelijke waarneming qua mooi of lelijk, zekere
subjectiviteit)
Voor interpretatie vatbaar: onenigheid en discussies zeker mogelijk
Literatuur is weer een collectief gebeuren (leesgroepen, fora) waarbij
discussiëren, vergelijken en praten over literatuur weer populair is.
Wetenschap
1
,ALGEMENE LITERATUURWETENSCHAP I
Feiten, waarneming
Experiment: onderzoek
Eenduidig, exact
Methodisch verworven
Wetenschap = idee dat je volgens bepaalde stappen die je kan uitleggen,
gekomen bent tot een eenduidig, objectief resultaat.
Feitelijke kennis
Waarheidsclaim: het moet juist zijn, ongeacht mooi/lelijk (bijv.
wiskundig raadsel)
Verifieerbaar (falsificatiebeginsel)
Algemene literatuurwetenschap
Oud begrip, Duitse oorsprong en onderdeel van de menswetenschap
(alfa)
Niet experimenteel, maar wel systematisch
o Systematische theorie ontwikkeld over wat literatuur is en vooral
hoe literatuur werkt
o Idee van het systematische is enorm belangrijk
Niet exact (zoals bij wiskunde bijv.), maar wel onderbouwd
o Perfecte argumentatie over waarom een antwoord juist of fout
kan zijn, ongeacht feit dat het geen exacte wetenschap is
Hermeneutiek
Leer van het vinden van interpretaties
o Vooral in relatie met klassieke talen
Methodologische discipline: heeft te maken met het argumenten van
een interpretatie
Leren je interpretaties onderbouwen vanuit analyse
Semiotiek
De leer van tekens, gaat ervan uit dat mensen continu tekens
gebruiken om betekenissen te communiceren aan elkaar, en ook om
onszelf uit te drukken.
Leer van betekenisproductie in bredere systemen
o Taaltekensystemen, maar ook visuele tekensystemen en ook
allerlei andere, zoals ruimtesystemen (pijlen op de luchthaven
bijv. die je laat doorstromen of stilstaan)
Eigen aan literatuur is dat het een bijzondere omgang is met de taal
o ≠ alledaags taalgebruik, maar taalgebruik op een bijzondere
manier
2
,ALGEMENE LITERATUURWETENSCHAP I
o Meerduidig: literatuur is een ‘secundair modelerend systeem’
(Jurij Lotman)
Elementen van een tekensysteem (nl. taal) gaat gebruiken
op een bijkomende manier om extra betekenislagen toe te
voegen
Oefening: is dit literatuur?
- Gedicht ‘Het huwelijk’ van Willem Elschot: ja.
- ‘Oote’ toch nog literatuur, ondanks onverstaanbaar
- ‘Atlas’ van Pommelien Thijs
- Bob Dylan kreeg Nobelprijs literatuur
- Patti Smith begonnen als dichteres, en zichzelf altijd zo gezien en
niet als een rockster.
- Toni Morrison: ja, ook Nobelprijs literatuur.
- Bibliotheek: habitat van literatuur
- Muurgedicht: ja, ook al is het poëzie in de openbare ruimte.
- Medium/drager is niet zo belangrijk.
- Tekst gebaseerde theater (tragedie) als een literair genre.
- Amazon als self-publishing uitgeverij, bracht Kindle ook. Bezos heeft
amazon gemodelleerd op het concept van een boekenwinkel: nieuwe
content genereren met allerlei suggesties. Oorspronkelijk virtueel
boekenplatform
Conclusie
Literatuur is een leeg/open begrip waar heel veel onder past.
‘Literature’ is a peculiarly elusive word. It has, in a sense, no essence. With
a bit of effort, we would suggest, any text can be read as poetic. (Andrew
Bennett and Nicholas Royle, This Thing Called Literature, p. 2)
Wetenschappelijk waagt niemand zich aan een algemeen geldende
definitie van 'goede literatuur'. Die is net zomin mogelijk als de
wetenschappelijke definitie van 'lekker weer’. (Frans-Willem Korsten,
Lessen in literatuur, p.10)
The simple definition of 'literature' is 'anything that is written down’ versus
'the word has become primarily associated with works of
fiction, drama, and poetry, and weighted with the impossible-to-
quantify distinction of merit and superiority. (James Clanton, The
Literature Book, p. 12)
Waarom zouden we literatuur bestuderen?
Bennett & Royle: ‘there is no obvious point in studying literature’ maar
dat is precies wat het interessant maakt.
3
, ALGEMENE LITERATUURWETENSCHAP I
o Ruimte van intellectuele vrijheid, verbeelding, experiment en
exploratie
o Huidig klimaat in VS: één van de eerste targets zijn boeken, wat
geen toeval is. Wanneer intellectuele vrijheid ondermijnd wordt,
begint men waarvan iedereen denkt dat het onschuldig is. Boeken
worden verbrand, verweerd, op zwarte lijsten gezet.
o Redenen om literatuur te studeren volgens Bennett & Royle:
Literatuur doet ons de wereld op een nieuwe manier zien en
toont ons andere werelden (in het verleden, maar ook
volledig geconstrueerde werelden)
- Nieuwe werelden: science fiction en andere fantasy genres
Literatuur heeft ook altijd een relatie met de maatschappij
en daardoor ook een politiek lading
- Zelfs in fantasy, science fiction zie je hoe er geantwoord wordt op de
grote problemen van deze tijd. The 3 body problem toont dit enorm.
Literatuur gaat over leven en dood
Magische dimensie van taal: kan nieuwe werelden
oproepen maar kan ook de heel alledaagse wereld in alle
details weergeven –> literatuur kan dingen tot leven
brengen
- Zowel het totaal onbekende als het alledaagse kunnen tot leven gewekt
worden zodanig dat je zelfs ’s nachts erover wakker van kan liggen.
o ! Niet het privilege van de literatuur, want dit kan ook gebeuren bij
andere vormen van kunstcreativiteit, zoals films, etc. Heeft te
maken met narrativiteit, verhalende structuren waarbij je als lezer
ingezogen wordt in een bepaalde wereld
Salman Rushdie: belang van literatuur in de samenleving
o “De literatuur is de enige plek in iedere samenleving, waar we,
binnen de beslotenheid van ons eigen hoofd, stemmen kunnen
horen, die op alle mogelijke manieren overal over praten.” (Salman
Rushdie, Vaderland in de verbeelding, p. 250)
o Opnieuw een wereld + het tot leven komen van iets in je hoofd
Azar Nafisi
o Memoire over boeken
o “In all great works of fiction, regardless of the grim reality they
present, there is an affirmation of life against the transience of that
life, an essential defiance. This affirmation lies in the way the author
takes control of reality by retelling it in his own way, thus creating a
new world. Every great work of art, I would declare pompously, is a
celebration, an act of insubordination against the betrayals, horrors
and infidelities of life. The perfection and beauty of form rebels
against the ugliness and shabbiness of the subject matter. This is
why we love Madame Bovary and cry for Emma, why we greedily
4
