1 INLEIDING: DEFINITIES EN CRIMINOLOGIE ALS
WETENSCHAP
wat doet een criminoloog?
beantwoorden vragen zoals:
- waarom plegen mensen criminaliteit?
- hoe kunnen we voorkomen dat criminaliteit wordt gepleegd?
- hoe ziet de carrière van iemand die criminaliteit pleegt eruit?
- wat zijn de kenmerken van slachtoffers?
- wat is de impact van een straf op recidive (het plegen van een
nieuw feit, veroordeling)
- hoe denkt de maatschappij over straffen?
relevant voor:
- begrijpen criminaliteit en de impact ervan op individuen en
onze samenleving
- ontwikkelen v evidence-based aanpak om criminaliteit te
verminderen
- kritische reflecties bieden op gekozen acties etc.
de veiligheidsparadox
• “crime drop” versus onveiligheidsgevoelens
• daling sinds jaren 1990 van eigendomsdelicten, -geweldsdelicten en
levensdelicten
• nuance: nieuwe delicten
gevolgen?
• meer regels en strafbaarstellingen
• roep naar hogere straffen: effect?
- wat is het strafdoel? (vergelding, afschrikking – algemene
versus individuele preventie, herstel)
hoe dachten we over criminaliteit doorheen de tijd
ancien régime:
• koning, vorst bepaalde wat criminaliteit was
verlichting/klassieke strafrecht – focus op de daad
• sociaal contract
• rationele mens
• magna charta, eerste codificaties
positivisme – focus op de dader
• criminaliteit is een gevolg van sociale factoren
• gedetermineerde mens (bvb lombroso)
• sociale gevaarlijkheid
1
,enge definitie criminaliteit: strafrecht (= elke handeling, niet
handeling die wettelijk strafbaar is)
• overtredingen
• wanbedrijven
• misdaden misdrijven (2026)
zwaarste overtredingen
• sutherland (1949, 31) “the essential characteristic of
crime is that it is behaviour which is prohibited by the
state as an injury to the state and against the state may
react, at least as a last resort, by punishment”
• iets doen of niets doen (verzuim)
• criminaliseren versus decriminaliseren versus
legaliseren (en reguleren): illegaal/legaal versus
strafbaar/niet-strafbaar
brede, sociale definitie: criminaliteit als sociaal construct
• maar sutherland zegt ook: criminologen moeten zich
niet hiertoe beperken
criminaliteit, deviant gedrag, overlast, dreiging (niet SWB maar in wet
inlichtingen en veiligheidsdienst 1998)
• criminaliteit als een product van cultuurgebonden
sociale interactie. resultaat en gevolg van een interactie
en negotiatie tussen individuen die samenleven in een
complexe sociale groep. zie ook sociaal contract.
• ook radicale stroming in (zie lessen kritische
criminologie)
variatie in tijd en ruimte (abortus)
- ruimte = iets kan misdrijf zijn in bep land, in ander land niet
- tijd = iets kan misdrijf zijn in bep periode, later/vroeger niet
criminaliseren: iets is illegaal, iets is strafbaar (je weet dat)
decriminaliseren: iets is illegaal, niet strafbaar (je kan nog
administratieve boete krijgen)
legaliseren: legaal, niet meer strafbaar, er worden wel regels opgelegd
(= reguleren)
bv: -18 = dan is het wel nog strafbaar
drugs mag alleen nog bij apotheker gekocht worden
in Portugal is drugs nog steeds illegaal, niet strafbaar, ze
moeten wel voor commissie komen (gasboete, je komt niet
voor de rechter)
er wordt geen pv opgesteld, je riskeert geen strafblad tenzij
het fout loopt (je krijgt boete, maar betaalt ze niet)
2
,criminaliteit en politiek
• criminaliteit en de studie van criminaliteit vindt plaats in een
sociale en politieke context
• reflectie van de tijd waarin we leven
• bvb American Prohibition (alcohol werd verboden, andere illegal
middelen zoeken)
normatieve vs reactieve definitie
• normatieve criminaliteitsdefinitie:
- criminaliteit dat indruist tegen de norm
- strafrechtsnorm, morele norm, sociale norm
• reactieve criminaliteitsdefinitie:
- sociale reactie op gedrag/handeling.
- iets bestempelen als criminaliteit versus enge invulling
criminaliteit
- iets is crimi omdat ik het zo definieer
wat is criminologie?
Garofalo: Italiaanse academische jurist ° concept
Topinard: gebruikte voor het eerst het concept criminologie
è zagen “criminologie als het lombrosiaans project”
• genoemd naar lombroso (zie latere les)
Lombrosiaans: onderzoeken wat de motieven zijn
waarom iemand aan criminaliteit doet, karakteristieken
(ethiologie)
• onderzoeken van karakteristieken van mensen die
criminaliteit plegen versus mensen die geen criminaliteit
plegen, etiologie
vs
“criminologie als overheidsproject”:
- empirisch onderzoek naar de werking van politie,
gevangenissen en de meting van criminaliteit
- ten dienste van de overheid (beleidsondersteunend)
garland:
- moderne criminologie is het product van deze 2 afzonderlijke
stromen
- 2 stromingen naar elkaar toe gegroeid
Sutherland: “the study of the making of laws, the breaking of laws and of
society’s reaction to breaking the laws”
Cr is Cr, omdat het door de staat bepaald wordt, hij geeft aan
dat de definitie te eng is, het kijkt niet naar neveneffecten,
slachtoffers
3
, • niet volledig want quid de studie van fenomeen die geen wet
overtreden maar risicovol zijn en schade kunnen berokkenen
• 3 grote domeinen:
1) de studie van criminaliteit
2) de studie van de personen die criminaliteit plegen
3) de studie van de reactie (strafpraktijken en penologie)
criminologie als interdisciplinair onderwerp
• psychologie, sociologie, recht, statistiek/wiskunde
historisch overzicht:
- Classicisme/Verlichtingsdenken: de rationele mens
- Positivisme: de gedetermineerde mens
mannen versus vrouwen:
- de geslachtskloof (het grootst bij vormen van geweld)
de criminaliteitscurve:
- de meeste mensen plegen criminaliteit tussen 18-25 jaar
- vroege start (onset) is gelinkt aan langere en intensievere criminele
carrière
- een kleine groep is verantwoordelijk voor een significante proportie
van gepleegde criminaliteit (Farrington, Cambridge Study, 411
jongens, ca 1950 geboren en bestudeerd voor 40 jaar sinds 1960)
- politie is aandachtiger voor mannen dan vrouwen
waarom plegen mensen criminaliteit?
- de meeste mensen plegen geen criminaliteit
risicofactoren
• persoonlijke factoren/persoonlijkheid: bvb zelfcontrole
• directe omgeving: binding met vrienden, ouders, familie
• structurele factoren: buurt waarin je opgroeit
opgelet!
• niet “gedoemd” om criminaliteit te plegen
• beschermende factoren
correlatie vs causaliteit
- correlatie: A, B , C, D … zorgt voor criminaliteit (kans vergroot)
correlatie betekent dat er een verband (samenhang) is
tussen twee variabelen: wanneer de ene verandert, verandert
de andere vaak ook. Dit kan positief (beide stijgen/dalen) of
negatief (de ene stijgt terwijl de andere daalt) zijn.
- causaliteit: enkel A zorgt voor criminaliteit (altijd)
4
WETENSCHAP
wat doet een criminoloog?
beantwoorden vragen zoals:
- waarom plegen mensen criminaliteit?
- hoe kunnen we voorkomen dat criminaliteit wordt gepleegd?
- hoe ziet de carrière van iemand die criminaliteit pleegt eruit?
- wat zijn de kenmerken van slachtoffers?
- wat is de impact van een straf op recidive (het plegen van een
nieuw feit, veroordeling)
- hoe denkt de maatschappij over straffen?
relevant voor:
- begrijpen criminaliteit en de impact ervan op individuen en
onze samenleving
- ontwikkelen v evidence-based aanpak om criminaliteit te
verminderen
- kritische reflecties bieden op gekozen acties etc.
de veiligheidsparadox
• “crime drop” versus onveiligheidsgevoelens
• daling sinds jaren 1990 van eigendomsdelicten, -geweldsdelicten en
levensdelicten
• nuance: nieuwe delicten
gevolgen?
• meer regels en strafbaarstellingen
• roep naar hogere straffen: effect?
- wat is het strafdoel? (vergelding, afschrikking – algemene
versus individuele preventie, herstel)
hoe dachten we over criminaliteit doorheen de tijd
ancien régime:
• koning, vorst bepaalde wat criminaliteit was
verlichting/klassieke strafrecht – focus op de daad
• sociaal contract
• rationele mens
• magna charta, eerste codificaties
positivisme – focus op de dader
• criminaliteit is een gevolg van sociale factoren
• gedetermineerde mens (bvb lombroso)
• sociale gevaarlijkheid
1
,enge definitie criminaliteit: strafrecht (= elke handeling, niet
handeling die wettelijk strafbaar is)
• overtredingen
• wanbedrijven
• misdaden misdrijven (2026)
zwaarste overtredingen
• sutherland (1949, 31) “the essential characteristic of
crime is that it is behaviour which is prohibited by the
state as an injury to the state and against the state may
react, at least as a last resort, by punishment”
• iets doen of niets doen (verzuim)
• criminaliseren versus decriminaliseren versus
legaliseren (en reguleren): illegaal/legaal versus
strafbaar/niet-strafbaar
brede, sociale definitie: criminaliteit als sociaal construct
• maar sutherland zegt ook: criminologen moeten zich
niet hiertoe beperken
criminaliteit, deviant gedrag, overlast, dreiging (niet SWB maar in wet
inlichtingen en veiligheidsdienst 1998)
• criminaliteit als een product van cultuurgebonden
sociale interactie. resultaat en gevolg van een interactie
en negotiatie tussen individuen die samenleven in een
complexe sociale groep. zie ook sociaal contract.
• ook radicale stroming in (zie lessen kritische
criminologie)
variatie in tijd en ruimte (abortus)
- ruimte = iets kan misdrijf zijn in bep land, in ander land niet
- tijd = iets kan misdrijf zijn in bep periode, later/vroeger niet
criminaliseren: iets is illegaal, iets is strafbaar (je weet dat)
decriminaliseren: iets is illegaal, niet strafbaar (je kan nog
administratieve boete krijgen)
legaliseren: legaal, niet meer strafbaar, er worden wel regels opgelegd
(= reguleren)
bv: -18 = dan is het wel nog strafbaar
drugs mag alleen nog bij apotheker gekocht worden
in Portugal is drugs nog steeds illegaal, niet strafbaar, ze
moeten wel voor commissie komen (gasboete, je komt niet
voor de rechter)
er wordt geen pv opgesteld, je riskeert geen strafblad tenzij
het fout loopt (je krijgt boete, maar betaalt ze niet)
2
,criminaliteit en politiek
• criminaliteit en de studie van criminaliteit vindt plaats in een
sociale en politieke context
• reflectie van de tijd waarin we leven
• bvb American Prohibition (alcohol werd verboden, andere illegal
middelen zoeken)
normatieve vs reactieve definitie
• normatieve criminaliteitsdefinitie:
- criminaliteit dat indruist tegen de norm
- strafrechtsnorm, morele norm, sociale norm
• reactieve criminaliteitsdefinitie:
- sociale reactie op gedrag/handeling.
- iets bestempelen als criminaliteit versus enge invulling
criminaliteit
- iets is crimi omdat ik het zo definieer
wat is criminologie?
Garofalo: Italiaanse academische jurist ° concept
Topinard: gebruikte voor het eerst het concept criminologie
è zagen “criminologie als het lombrosiaans project”
• genoemd naar lombroso (zie latere les)
Lombrosiaans: onderzoeken wat de motieven zijn
waarom iemand aan criminaliteit doet, karakteristieken
(ethiologie)
• onderzoeken van karakteristieken van mensen die
criminaliteit plegen versus mensen die geen criminaliteit
plegen, etiologie
vs
“criminologie als overheidsproject”:
- empirisch onderzoek naar de werking van politie,
gevangenissen en de meting van criminaliteit
- ten dienste van de overheid (beleidsondersteunend)
garland:
- moderne criminologie is het product van deze 2 afzonderlijke
stromen
- 2 stromingen naar elkaar toe gegroeid
Sutherland: “the study of the making of laws, the breaking of laws and of
society’s reaction to breaking the laws”
Cr is Cr, omdat het door de staat bepaald wordt, hij geeft aan
dat de definitie te eng is, het kijkt niet naar neveneffecten,
slachtoffers
3
, • niet volledig want quid de studie van fenomeen die geen wet
overtreden maar risicovol zijn en schade kunnen berokkenen
• 3 grote domeinen:
1) de studie van criminaliteit
2) de studie van de personen die criminaliteit plegen
3) de studie van de reactie (strafpraktijken en penologie)
criminologie als interdisciplinair onderwerp
• psychologie, sociologie, recht, statistiek/wiskunde
historisch overzicht:
- Classicisme/Verlichtingsdenken: de rationele mens
- Positivisme: de gedetermineerde mens
mannen versus vrouwen:
- de geslachtskloof (het grootst bij vormen van geweld)
de criminaliteitscurve:
- de meeste mensen plegen criminaliteit tussen 18-25 jaar
- vroege start (onset) is gelinkt aan langere en intensievere criminele
carrière
- een kleine groep is verantwoordelijk voor een significante proportie
van gepleegde criminaliteit (Farrington, Cambridge Study, 411
jongens, ca 1950 geboren en bestudeerd voor 40 jaar sinds 1960)
- politie is aandachtiger voor mannen dan vrouwen
waarom plegen mensen criminaliteit?
- de meeste mensen plegen geen criminaliteit
risicofactoren
• persoonlijke factoren/persoonlijkheid: bvb zelfcontrole
• directe omgeving: binding met vrienden, ouders, familie
• structurele factoren: buurt waarin je opgroeit
opgelet!
• niet “gedoemd” om criminaliteit te plegen
• beschermende factoren
correlatie vs causaliteit
- correlatie: A, B , C, D … zorgt voor criminaliteit (kans vergroot)
correlatie betekent dat er een verband (samenhang) is
tussen twee variabelen: wanneer de ene verandert, verandert
de andere vaak ook. Dit kan positief (beide stijgen/dalen) of
negatief (de ene stijgt terwijl de andere daalt) zijn.
- causaliteit: enkel A zorgt voor criminaliteit (altijd)
4
