Samenvatting Mondzorg bij volwassenen,
jongeren en kinderen
1 ORALE PATHOLOGIE
1.1 HISTOLOGIE VS. HISTOPATHOLOGIE
-logie=onderzoek
Cytologie= studie van normale lichaamscellen
Cytopathologie= studie van lichaamscellen zoals aanwezig bij ziekteprocessen
Histologie= studie van de normale organisatie van lichaamscellen tot weefsels
Histopathologie= studie van de veranderingen in cellen en bij gevolg weefsels bij ziekte
1.2 HISTOLOGIE VAN DE MONDHOLTE
Functioneel onderdeel gastro-intestinaal stelsel→ spijsverteringsstelsel
Mondholte
- Lippen
- Wangen
- Tanden
- Mondholte
- Tong
- Farynx
o Neus, tong en oor
Opdeling
1) Epidermis
o Opperhuid (epitheelcellen)
2) Dermis
o Lederhuid (Ondersteuning)
3) Subcutis
o Onderhuid (Vetcellen)
Soorten cellen van weefsels
1) Zenuwcellen
2) Spiercellen
3) Steuncellen
4) Dekcellen (epitheelcellen)
Soorten weefsels
1) Dekweefsel
2) Zenuwweefsel
3) Spierweefsel
4) Bindweefsel
,Epitheel
- Bedekking lichaamsoppervlakken
- Eén of meerdere lagen
Karakteristieken bedekkend epitheel
- Aantal cellagen
o Eenlagig – pseudomeerlagig (meerrijig) – meerlagig
- Vorm
o Plaveiselepitheel – kubisch epitheel – cilindrisch
epitheel
- Aanwezigheid van oppervlaktespecialisaties
o Verhoorning → weerstand mechanische druk
o Microvilli→ vergroting oppervlakte absorptie
Eenlagig Pseudomeerlagig Meerlagig
Meerrijig
Plaveiselepitheel (longblaasjes) Kubisch epitheel (afvoergang Plaveiselepitheel gekeratiniseerd
klieren) (mond)
Kubisch epitheel (niertubuli) Cilindrisch epitheel (trachea) Plaveiselepitheel niet-
gekeratiniseerd (Mond)
Cilindrisch epitheel + microvilli
(maag-darmkanaal)
Gekeratiniseerd Niet-gekeratiniseerd
Lippenrood Lipmucosa
Gingiva Wangslijmvlies
Dorsum van de tong Mondbodem
Palatum durum Palatum molle
Onderzijde van de tong
Gekeratineerd=schilfert af
Lagen (niet) verhoornd epitheel
1) Stratum corneum
o Schilfert af
o Niet aanwezig bij niet-verhoornd epitheel
2) Stratum lucideum (komt niet voor in de mond!!)
3) Stratum granulosum
4) Stratum spinosum
5) Stratum basala
o Basale membraan
1.3 ORALE PATHOLOGIE EN DE ROL VAN DE
ANATOMOPATHOLOOG
Anatomopatholoog
- Histopathologie
o Weefselstaal
- Cytopathologie
o Onderzoek van cellen in stalen van lichaamsvochten
- Diagnostiek met
o Microscopie
o Immunohistochemische kleuringen
,1.4 BENODIGDHEDEN VOOR HISTO(PATHOLOGISCH) ONDERZOEK
Weefselstaal
- Punctie (geen toepassing in mond)
o Pleurapunctie= Vocht afnemen tussen longslijmvliezen
o Ascitespunctie = Vocht afnemen in buikholte
• Verschillen kleuren van vocht
- Celswab
o Uitstrijkje
▪ Overgangsepitheel
▪ Screening voor metaplasie
- Biopsie (toepassing in mond)
o Lokale anesthesie
▪ Infiltratieanesthesie
• Niet rechtstreeks op gezwel> naald metastase gaan aanwakkeren/uitbreiden
▪ Geleidingsanesthesie (bij kwaadaardige cellen)
• Zenuwblok
o Excisiebiopsie= verwijderen van volledige afwijking. Primair afsluiten
• Kleine afwijking(1cm)
• Zonder aanwijzingen voor kwaadaardigheid
o Incisiebiopsie= verwijderen van een gedeelte van afwijking
• Meer uitgebreide afwijking (>2cm), meest verdacht
• Nooit in necrotisch gebied!(etter)
• Sterk vermoeden van maligniteit
▪ FNAC =fine needle aspiration cytology
• Bij borstcarcinomen, lymfoom, hoofd-hals
o Eenvoudig, minimaal invasief, echogeleid, primair sluiten niet nodig,
weinig complicaties
▪ Punch biopsie
• Extraheren van een weefselcylinder voor onderzoek
o Eenvoudig, minimaal invasief, primair sluiten niet nodig, weinig
complicaties.
• Histologie!
o Epidermis & dermis kan je bestuderen
▪ Open chirurgische incisiebiopsie=heelkundig verwijderen van een deel van de afwijking
o Meer invasief, primair sluiten, complicaties mogelijk (nabloedingen,
wondbed is groter)
- Resectiestuk na heelkunde
o Oncologische heelkunde
▪ Zo groot mogelijk resectiestuk weghalen (premaligne cellen weghouden)
▪ Deel van de mandibulae en gekoppeld slijmvliezen
Verwerking van het weefselstaal
1. Fixatie
o Weefsel gaan bevriezen
o Voorkomen autolyse(=celdood)
2. Tissue processing
o Juiste consistentie creëren
o Solide en zacht genoeg zijn. (Te hard→weefselschade bij aansnijden)
▪ Toevoegen van alcohol (vervanging van water)
▪ Xylene toevoegen (vervanging van alcohol)
▪ Paraffine toevoegen (vervanging van xylene)→ soort was
3. Maken van coupes
, o Dikte= 0,005mm
4. Kleuren (straining) van de coupes
o Hematoxyline eosine-kleuring = standaard
▪ Lading gebonden
o Andere kleuringen
▪ PAS-kleuring
• Glycogeen
• Suikerketens in specimen
▪ Immunohistochemische kleuring
• Directe/indirecte kleuring
• Met behulp van antilichamen
Microscopie
Soort Werking via Vergroting Resolutie Te bekijken:
Lichtmicroscopie Invallend licht X2.000 Laag Bacterie, cel
Elektronenmicroscopie Golven X50.000 Hoog Atomen
Macroscopie - - - Met oog
Kennis inzake de organisatie van de orale weefsels
Biopsie na H/E-kleuring
Epidermis (epitheelcellen met pseudomeerlagig
cilindrische organisatie)
Basale laag
Dermis
Niercel – Kubisch – Eenlagig
Kleuring: Masson’s Trichrome
Lippen
Extern gedeelte (Huid)
- Verhoornd meerlagig plaveiselepitheel
Overgangszone (Lippenrood)
- Dunne huid
- Minder verhoornd meerlagig
plaveiselepitheel
Intern gedeelte (Mucosa)
- Niet verhoornd meerlagig plaveiselepitheel
Wang is hetzelfde, zonder O
jongeren en kinderen
1 ORALE PATHOLOGIE
1.1 HISTOLOGIE VS. HISTOPATHOLOGIE
-logie=onderzoek
Cytologie= studie van normale lichaamscellen
Cytopathologie= studie van lichaamscellen zoals aanwezig bij ziekteprocessen
Histologie= studie van de normale organisatie van lichaamscellen tot weefsels
Histopathologie= studie van de veranderingen in cellen en bij gevolg weefsels bij ziekte
1.2 HISTOLOGIE VAN DE MONDHOLTE
Functioneel onderdeel gastro-intestinaal stelsel→ spijsverteringsstelsel
Mondholte
- Lippen
- Wangen
- Tanden
- Mondholte
- Tong
- Farynx
o Neus, tong en oor
Opdeling
1) Epidermis
o Opperhuid (epitheelcellen)
2) Dermis
o Lederhuid (Ondersteuning)
3) Subcutis
o Onderhuid (Vetcellen)
Soorten cellen van weefsels
1) Zenuwcellen
2) Spiercellen
3) Steuncellen
4) Dekcellen (epitheelcellen)
Soorten weefsels
1) Dekweefsel
2) Zenuwweefsel
3) Spierweefsel
4) Bindweefsel
,Epitheel
- Bedekking lichaamsoppervlakken
- Eén of meerdere lagen
Karakteristieken bedekkend epitheel
- Aantal cellagen
o Eenlagig – pseudomeerlagig (meerrijig) – meerlagig
- Vorm
o Plaveiselepitheel – kubisch epitheel – cilindrisch
epitheel
- Aanwezigheid van oppervlaktespecialisaties
o Verhoorning → weerstand mechanische druk
o Microvilli→ vergroting oppervlakte absorptie
Eenlagig Pseudomeerlagig Meerlagig
Meerrijig
Plaveiselepitheel (longblaasjes) Kubisch epitheel (afvoergang Plaveiselepitheel gekeratiniseerd
klieren) (mond)
Kubisch epitheel (niertubuli) Cilindrisch epitheel (trachea) Plaveiselepitheel niet-
gekeratiniseerd (Mond)
Cilindrisch epitheel + microvilli
(maag-darmkanaal)
Gekeratiniseerd Niet-gekeratiniseerd
Lippenrood Lipmucosa
Gingiva Wangslijmvlies
Dorsum van de tong Mondbodem
Palatum durum Palatum molle
Onderzijde van de tong
Gekeratineerd=schilfert af
Lagen (niet) verhoornd epitheel
1) Stratum corneum
o Schilfert af
o Niet aanwezig bij niet-verhoornd epitheel
2) Stratum lucideum (komt niet voor in de mond!!)
3) Stratum granulosum
4) Stratum spinosum
5) Stratum basala
o Basale membraan
1.3 ORALE PATHOLOGIE EN DE ROL VAN DE
ANATOMOPATHOLOOG
Anatomopatholoog
- Histopathologie
o Weefselstaal
- Cytopathologie
o Onderzoek van cellen in stalen van lichaamsvochten
- Diagnostiek met
o Microscopie
o Immunohistochemische kleuringen
,1.4 BENODIGDHEDEN VOOR HISTO(PATHOLOGISCH) ONDERZOEK
Weefselstaal
- Punctie (geen toepassing in mond)
o Pleurapunctie= Vocht afnemen tussen longslijmvliezen
o Ascitespunctie = Vocht afnemen in buikholte
• Verschillen kleuren van vocht
- Celswab
o Uitstrijkje
▪ Overgangsepitheel
▪ Screening voor metaplasie
- Biopsie (toepassing in mond)
o Lokale anesthesie
▪ Infiltratieanesthesie
• Niet rechtstreeks op gezwel> naald metastase gaan aanwakkeren/uitbreiden
▪ Geleidingsanesthesie (bij kwaadaardige cellen)
• Zenuwblok
o Excisiebiopsie= verwijderen van volledige afwijking. Primair afsluiten
• Kleine afwijking(1cm)
• Zonder aanwijzingen voor kwaadaardigheid
o Incisiebiopsie= verwijderen van een gedeelte van afwijking
• Meer uitgebreide afwijking (>2cm), meest verdacht
• Nooit in necrotisch gebied!(etter)
• Sterk vermoeden van maligniteit
▪ FNAC =fine needle aspiration cytology
• Bij borstcarcinomen, lymfoom, hoofd-hals
o Eenvoudig, minimaal invasief, echogeleid, primair sluiten niet nodig,
weinig complicaties
▪ Punch biopsie
• Extraheren van een weefselcylinder voor onderzoek
o Eenvoudig, minimaal invasief, primair sluiten niet nodig, weinig
complicaties.
• Histologie!
o Epidermis & dermis kan je bestuderen
▪ Open chirurgische incisiebiopsie=heelkundig verwijderen van een deel van de afwijking
o Meer invasief, primair sluiten, complicaties mogelijk (nabloedingen,
wondbed is groter)
- Resectiestuk na heelkunde
o Oncologische heelkunde
▪ Zo groot mogelijk resectiestuk weghalen (premaligne cellen weghouden)
▪ Deel van de mandibulae en gekoppeld slijmvliezen
Verwerking van het weefselstaal
1. Fixatie
o Weefsel gaan bevriezen
o Voorkomen autolyse(=celdood)
2. Tissue processing
o Juiste consistentie creëren
o Solide en zacht genoeg zijn. (Te hard→weefselschade bij aansnijden)
▪ Toevoegen van alcohol (vervanging van water)
▪ Xylene toevoegen (vervanging van alcohol)
▪ Paraffine toevoegen (vervanging van xylene)→ soort was
3. Maken van coupes
, o Dikte= 0,005mm
4. Kleuren (straining) van de coupes
o Hematoxyline eosine-kleuring = standaard
▪ Lading gebonden
o Andere kleuringen
▪ PAS-kleuring
• Glycogeen
• Suikerketens in specimen
▪ Immunohistochemische kleuring
• Directe/indirecte kleuring
• Met behulp van antilichamen
Microscopie
Soort Werking via Vergroting Resolutie Te bekijken:
Lichtmicroscopie Invallend licht X2.000 Laag Bacterie, cel
Elektronenmicroscopie Golven X50.000 Hoog Atomen
Macroscopie - - - Met oog
Kennis inzake de organisatie van de orale weefsels
Biopsie na H/E-kleuring
Epidermis (epitheelcellen met pseudomeerlagig
cilindrische organisatie)
Basale laag
Dermis
Niercel – Kubisch – Eenlagig
Kleuring: Masson’s Trichrome
Lippen
Extern gedeelte (Huid)
- Verhoornd meerlagig plaveiselepitheel
Overgangszone (Lippenrood)
- Dunne huid
- Minder verhoornd meerlagig
plaveiselepitheel
Intern gedeelte (Mucosa)
- Niet verhoornd meerlagig plaveiselepitheel
Wang is hetzelfde, zonder O
