Aantekeningen Spraak Taal

Spraak- taalstoornissen blok 5
Inleiding spraaktaalstoornissen

04-09

Opvangmogelijkheden

 VVE/ voorschoolse begeleiding (bv: taaltrein)
 Regulier basisonderwijs
Passend onderwijs/ extra begeleiding
Speciaal basisonderwijs (SBO)
 Speciaal onderwijs (basis/ voortgezet)
o Cluster 1 visueel gehandicapte kinderen
o Cluster 2 slechthorend/ doof/ spraaktaal
o Cluster 3 ZMLK, lichamelijk of verstandelijk gehandicapt, langdurig ziek
o Cluster 4 ZMOK, kinderen met gedragsproblemen

Passend Onderwijs

Sinds augustus 2014 zorgplicht voor scholen

Doelen passend onderwijs

 Alle kinderen krijgen een passende plek in het onderwijs
 Als het kan gaat het kind naar een reguliere school. Als dat niet kan, in het speciaal onderwijs
 Scholen krijgen meer mogelijkheden voor ondersteuning op maat
 De mogelijkheden en de onderwijsbehoefte va het kind zijn bepalend, niet de beperkingen
 Kinderen komen niet meer langdurig thuis te zitten
 Geen leerlinggebonden financiering meer. Geld gaat nu naar het samenwerkingsverband
waarin de scholen samenwerken
 Wet Passend Onderwijs: de Commissie van Onderzoek (CvO) van de instelling bepaalt of de
leerling recht heeft op ondersteuning
 Passend onderwijs is geen schooltype: kinderen zitten niet ‘op’ passend onderwijs

Taken van de logopedist in het Speciaal Onderwijs

 Observeren, onderzoeken en diagnosticeren
 Directe en indirecte behandeling
 Ouderbegeleiding
 Groepslogopedie/ samenwerking leerkracht
 Verwijzende en adviserende rol
 Multidisciplinaire aanpak
 Kritisch denken, Evidence-based handelen en beargumenteren

Multidisciplinair handelen is een centraal thema binnen het speciaal onderwijs.

Je plaatst de spraaktaalontwikkeling van een kind altijd in het licht van de algemene ontwikkeling,
om de aard, mate en ernst van de problematiek (=diagnose) te kunnen bepalen. Hiervoor heb je
nagenoeg altijd de informatie van andere disciplines nodig.

Integratie kennis en vaardigheden

Waarom een spraaktaalstoornis opsporen?

,  Totale ontwikkeling
 Kritische leeftijd
 Communicatieve ontwikkeling
 Opvoeding
 Lees- en leerontwikkeling

Spraakstoornissen

Probleem/ vertraging/ stoornis

 Fonetische articulatieproblemen
 Fonologische problemen
 Verbale dyspraxie
 Dysartrie

Definitie TOS (Gerrits en van Niel, 2012)

 Een neurobiologische ontwikkelingsstoornis van genetische oorsprong die gekenmerkt wordt
door een taalontwikkeling die beduidend achterblijft bij die van lijftijdgenoten
 Kan voorkomen in zowel het taalbegrip als de taalproductie en in alle aspecten (fonologie,
semantiek, (morfo)syntaxis, pragmatiek) en modaliteiten (gesproken taal, geschreven taal,
gebarentaal)

Definiëring

 Uitingsvorm
o Vertraagd
o Gestoord
 Aard
o Stoornis
o Blootstellingsachterstand
o Combinatie
 Oorzaak
o Specifiek/ primair
o Niet-specifiek/ secundair
 Internationaal
SLI= Specific Language Impairment
DLD= Developmental Language Disorder

Vertraagde spraaktaalontwikkeling

Er is sprake van een langzamere ontwikkeling; het taalgebruik van een kind vertoont kenmerken van
het taalgebruik van een jonger kind

Bijvoorbeeld: een kind van vier jaar met een taalbegrip en taalproductie van twee jaar

Meestal een harmonisch profiel

Gestoorde taalontwikkeling

Andersoortige of gestoorde ontwikkeling; het taalgebruik van een kind vertoont kenmerken die niet
in een bepaalde fase van het normale taalverwervingsproces thuishoren. De taalkenmerken vertonen
geen samenhangend beeld

, Bijvoorbeeld: een kind van vijf jaar met een voldoende taalbegrip. Productief: zinsbouw kort
(maximaal drie woorduitingen) met weinig grammaticale structuren

Vaak dysharmonisch profiel

Blootstellingsachterstand

Onvoldoende taalaanbod omgeving

Taalverwerving= robuust proces: meeste kinderen leren praten, zelfs wanneer ze een ‘arm’
taalaanbod krijgen

Secundair/ niet-specifiek

Aan het taalprobleem ligt een ‘ander’ probleem ten grondslag, namelijk:

 Slechthorendheid/ doofheid (gehoor)
 Mentale retardatie (cognitie)
 Emotionele ontwikkelingsstoornis (sociaal emotioneel)
 Neurologische stoornis
 Afwijking in spraakorganen of spraakmotoriek
 Ziekte

Primair/ specifiek

Opzichzelfstaande taalstoornis; zonder duidelijk aanwijsbare oorzaak

Specific Language Impairment (SLI) of Specifieke Taalontwikkelingsstoornis (S-TOS)

Stoornis in de spraak-taalproductie (soms ook begrip)

 Uitsluitingshypothese

Differentiaaldiagnose

 Primair/ secundair
 Stoornis/ vertraging
 Stotteren
 (verworven) afasie
 Articulatie- / fonologische stoornis (dyslalie, dyspraxie, dysglossie, verworven dysartie)

Vervolg Inleiding Spraaktaalstoornissen

08-09

Risicofactoren hardnekkige TOS

 Leeftijd >4 jaar
 Mannelijk geslacht
 Familiegeschiedenis met TOS en/of dyslexie
 Zwakke nonsenswoordenrepetitie van ouder
 Zwak taalbegrip (naast zwakke taalproductie)
 Achterstand in verschillende taalaspecten
 Ernstige taalachterstand

Testleer