Samenvatting Inleiding tot het recht

Deel 1: Wat is recht?

1.1.1 Kenmerken en definitie van het recht
1.1.2 Kenmerken van het recht
- Doel: samenleving ordenen
- Opgelegd door de samenleving
- De naleving van het recht kan worden afgedwongen

1.1.3 Soorten regels
- Gedragsregels
o Dit gebeurt in de eerste plaats door het vastleggen van de ‘subjectieve rechten’ van
de leden van de samenleving
 Namelijk hun bevoegdheden om over middelen te beschikken
- Afdwingingsregels
o Instellingen en procedures voor toepassing en afdwinging
- Wijzigingsregels
o Instellingen en procedures voor het wijzigen van het recht

1.1.4 Definitie van het recht
- Wat? Geheel van regels
- Waarom? Doel: maatschappij ordenen
- Wat als? De overtreding/niet-naleving van die regels wordt gesanctioneerd door een wettelijk
voorzien systeem van sancties
- Van waar? Opgelegd door de maatschappij, via haar vertegenwoordigers
- Het recht
o De geïnstitutionaliseerde ordening van het menselijke handelen in de samenleving
o Het geheel van afdwingbare regels die het menselijke handelen in de samenleving
ordenen

1.1.5 Rechtsmisbruik
- Je mag je subjectieve rechten gebruiken naar eigen goeddunken, maar je mag ze niet
misbruiken
- Rechtsmisbruik
o Wanneer men zijn subjectieve rechten gebruikt met als enige bedoeling een ander te
schaden
o Wanneer iemand 2 of meer manieren heeft om een recht uit te oefenen, en hij de
manier kiest die het schadelijkst is voor een ander, terwijl hij daar zelf geen enkel
belang bij heeft
o Abnormale rechtsoefening
o Sanctie: herstel in de oorspronkelijke toestand
 Herstel in natura/schadevergoeding




1

,1.1.6 Deelgebieden van het recht
- Klassieke basisindeling van het recht is die tussen privaatrecht en publiek recht
o Privaatrecht
 Regelt de verhouding tussen de burgers onderling
o Publiek recht
 Regelt de verhouding tussen burgers en overheid
 Regelt de interne organisatie van de overheid
 Regelt de verhoudingen tussen staten

- Men maakt ook onderscheid tussen nationaal recht en internationaal recht
o Nationaal recht
 Recht dat enkel binnen de grenzen van een staat geldt
 Uitgevaardigd door een van de bevoegde politieke instellingen
 Bv: het Belgisch federaal parlement, het Vlaams Parlement,..
o Internationaal recht (grensoverschrijdend recht)
 Tussen België en 1 of meerdere staten
 Uitgevaardigd door een supranationale politieke instelling
 Rechtsregels die bepalen welk nationaal recht van toepassing is bij
privaatrechtelijke verhoudingen tussen Belgen en vreemdelingen of voor
Belgen in het buitenland

1.1 Nationaal recht
1.1.2 Nationaal privaatrecht
- Regelt de verhouding tussen burgers onderling door hun subjectieve rechten vast te leggen
- Het bepaalt:
o Welke subjectieve rechten de burgers toekomen of welke ze kunnen verwerven
 Bv: het eigendomsrecht, het recht om te huwen
o Hoe ze die subjectieve rechten kunnen verwerven
 Bv: door een overeenkomst, door te erven
o Hoe en bij welke instellingen zij hun subjectieve rechten kunnen laten gelden
wanneer die door medeburgers niet worden gerespecteerd
 Bv: recht op schadevergoeding ten gevolge van een onrechtmatige daad
- Contractuele vrijheid
o Personen zijn vrij om te bepalen welke afspraken er tussen hen gelden
o Burgers en rechtspersonen kunnen dus vrij over hun subjectieve rechten beschikken
 Ze mogen wijzigingen aanbrengen aan het voorwerp ervan (bv: een huis
verbouwen), ze mogen ze vervreemden (bv: een huis verkopen), ze bezwaren
met rechten ten voordele van derden (bv: een vruchtgebruik vestigen op een
huis)
- Dergelijke beschikkingen over subjectieve rechten gebeuren via rechtshandelingen
o Zoals overeenkomsten en testamenten
o Het is mogelijk dat de betrokkenen zelf niet alle details of mogelijke problemen en
geschilpunten op voorhand hebben vastgelegd in bv hun contract
o In dergelijk geval zullen de regels van aanvullend recht spreken
- Aanvullend recht
o Regels die als een soort vangnet gelden wanneer partijen hier onderling niets over
afgesproken hebben


2

,  Partijen mogen er van afwijken in hun contract
- De contractuele vrijheid van burgers en rechtspersonen is niet onbeperkt
o De overheid beperkt die vrijheid wegens morele, politieke, economische en sociale
redenen
o Dergelijke beperkingen worden regels van dwingend recht genoemd
o De rechtshandelingen van de burgers moeten, meestal op straffe van nietigheid,
overeenstemmen met die regels van dwingend recht

- Rechtstakken van het nationaal privaatrecht:

1.1.3 Burgerlijk recht
- Regelt de meest elementaire verhoudingen tussen de burgers
- Burgerlijk recht regelt:
o Statuut van de persoon
o Het huwelijk
o De verhoudingen tussen ouders en kinderen
o Het statuut van goederen
o De erfenissen
o De overeenkomsten
- Beslecht door de vredegerechten, de rechtbanken van eerste aanleg (burgerlijke rechtbank of
familierechtbank) en de hoven van beroep

1.1.4 Economisch recht
- Het handelsrecht is geleidelijk aan geëvolueerd naar het ruimere economische recht
o Omvat niet alleen privaatrechtelijke regels, maar ook regels van publiekrechtelijke
aard
- De overheid is meer gaan ingrijpen in het economische leven, met als doel concurrenten en
consumenten beschermen  ontstaan marktrecht:
o Mededingingsrecht
 Regels ter bescherming van de eerlijke concurrentie
o Consumentenrecht
- Vennootschapsrecht
o Omvat de regels over de oprichting, organisatie en werking van vennootschappen
(rechtspersonen)
- Regels voor ondernemingen in moeilijkheden
o Faillissement en gerechtelijke reorganisatie
- Behandeld door de ondernemingsrechtbanken (in eerste aanleg) en de hoven van beroep




3

, 1.1.5 Arbeidsrecht
- Regelt de verhouding tussen (privé)werkgevers en werknemers, die arbeid presteren in
ondergeschikt verband
- Individueel en collectief arbeidsrecht
o Individueel arbeidsrecht
 Het geheel van regels die betrekking hebben op een individuele
arbeidsverhouding tussen werkgever en werknemer
o Collectief arbeidsrecht
 Regels die van toepassing zijn op werknemers en werkgevers van een bedrijf
(bv: verplichte vakantieperiode), in een specifieke sector (bv: extra premies
voor onregelmatige uren), of nationaal (bv: vaste feestdagen)
 Komen tot stand via onderhandelingen tussen werknemersorganisaties
(vakbonden), een of meerdere werkgever(s) of werkgeversorganisatie(s), en
vaak ook de overheid
 Deze collectieve arbeidsonderhandelingen leiden tot collectieve
arbeidsovereenkomsten (cao’s)
 Heeft impact op het individuele arbeidsrecht
- Het sociaal recht = het arbeidsrecht + het socialezekerheidsrecht
- Beslecht door de arbeidsrechtbanken (in eerste aanleg) en arbeidshoven

1.1.6 Privaatrechtelijk procesrecht
- Regelt de organisatie en de bevoegdheid van de privaatrechtelijke rechtscolleges en het
verloop van privaatrechtelijke procedures
o Privaatrechtelijke rechtscolleges
 Vredegerecht, rechtbank van eerste aanleg, ondernemingsrechtbank,
arbeidsrechtbank, arbeidshof, hof van beroep en Hof van Cassatie zitting
houdend in privaatrechtelijke geschillen

1.1.7 Nationaal publiek recht
- Omvat de regels over de bevoegdheid en de samenstelling van de overheidsorganen
- Omvat de regels over de verhouding tussen burger en overheid
- Verhouding overheid – burgers (overheid heeft daarbij een bevoorrechte positie)
o Overheid beschikt binnen een bepaald grondgebied en ten aanzien van bepaalde
personen over het monopolie van geweld
 Ze kan een burger die verschuldigde belastingen niet betaalt, daartoe
dwingen
 Ze kan misdadigers vervolgen en strafrechtelijk veroordelen
o De relaties tussen overheid en burger zijn van publiekrechtelijke aard
o Zij treedt dan op om de algemene belangen van de samenleving te beschermen
o De overheid kan bepaalde doelstellingen bereiken met privaatrechtelijke technieken
 Ze kan een bepaald stuk grond kopen in plaats van te onteigenen




4