Samenvatting bewustzijnsfilosofie

BEWUSTZIJNSFILOSOFIE
Semester 2 – blok 3
 Midterm 25% - multiple choice – alleen over het lichaam geest probleem (college
1-6)
 Endterm 75% - multiple choice en open vragen – over beide delen


HET LICHAAM-GEEST PROBLEEM
COLLEGE 1: INTRO + SUBSTANTIEDUALISME
Sellars: manifest (=alledaags) wereldbeeld vs. wetenschappelijk wereldbeeld
Sofisten: oud grieken met een liefde voor wijsheid, getraind in de overtuigingskracht
Socrates: het gaat om de waarheid

HET LICHAAM-GEEST PROBLEEM: HOE PAST DE GEEST IN DE FYSIEKE WERELD?
Lichaam: we zijn een fysiek wezen, opgebouwd uit cellen, met brein
Geest: we hebben bewustzijn, gedachten, ervaringen, percepties en herinneringen
Initiële indeling v.d. geest
 Bewuste ervaringen
Thomas Nagel: what is it like to be a bat?
Er is iets ‘hoe het is’ om jou te zijn/de dingen te ervaren die je ervaart
Qualia: de ‘hoe het is’, de kwalitatieve, subjectieve aspecten van ervaring
 Cognitie
Mentale toestanden met intentionaliteit (‘aboutness’, gaan over iets)
Propositionele attitudes: een bepaalde houding ten opzichte van een
propositie
‘Jan denkt dat het regent’ houding: denken, propositie: regen.
 Emoties
Mentale toestanden met een kwalitatief karakter/qualia + intentionaliteit
‘Het voelt op een bepaalde manier om kwaad te zijn op een slechte
automobilist’
qualia: het gevoel, intentionaliteit: slechte automobilist
2 subproblemen in lichaam-geest probleem
 Hoe passen bewuste ervaringen (qualia) in de fysieke wereld?
 Hoe passen cognitieve toestanden (intentionaliteit) in de fysieke wereld?

OVERZICHT PERSPECTIEVEN
 Substantiedualisme: de geest bestaat onafhankelijk van het lichaam en vice
versa
 Idealisme: de fysieke wereld is afhankelijk van de geestelijke wereld
 Behaviorisme: de geest is eigenlijk gedrag
 Reductionisme/identiteitstheorie: mentale toestanden zijn hersentoestanden
 Eliminativisme: de geest/mentale toestanden bestaan niet
 Functionalisme: mentale toestanden worden gerealiseerd door
hersentoestanden
 Connectionisme: mentale toestanden bestaan in neurale netwerken
 Belichaamde, gesitueerde en uitgebreide geest: de geest is meer dan het
brein

,SUBSTANTIEDUALISME
De geest bestaat onafhankelijk van het lichaam en vice versa
Substantie: dat wat op zichzelf kan bestaan (de eigenschappen van een substantie
kunnen niet op zichzelf bestaan)
2 soorten substanties:
1. Res cogitans: denkende substantie; immaterieel/de geest
2. Res extensa: uitgebreide substantie; materieel/neemt plaats in in de ruimte
René Descartes: lichaam en geest zijn beide een eigen substantie, en bestaan dus
onafhankelijk van elkaar. Twee methodes voor zekerheid.
1. Radicale twijfel: twijfelen aan alles voor fundamentele zekerheid
 Illusies: iets is niet wat het lijkt
 Dromen: je kan niet zeker zijn dat je wakker bent
 Kwaadaardig genie: een kwaadaardige genie zou je kunnen bedriegen en alles
kunnen laten geloven
Cogito ergo sum: ik denk, dus ik ben
twijfel is een vorm van denken, wat je een denker maakt, wat verzekert dat je
bestaat
2. Helder en duidelijk inzicht: er zijn enkele duidelijke en heldere inzichten waar
geen twijfel over mogelijk is waar je op kan rekenen
 Ik ben
 Ik ben een res cogitans (denkende substantie)
 God bestaat
 Er is een idee van een perfect wezen in onze geest, dit is God
 Imperfecte wezens, wij, kunnen niet een perfect wezen bedenken
 Dus idee moet van God komen, dus God bestaat
 God is perfect en goed, dus hij bedriegt niet
 Dus ik ben een res cogitans en een res extensa

HET INTERACTIEPROBLEEM
Elisabeth van Bohemia: vroeg zich af hoe een immateriële geest een materieel lichaam
kan beïnvloeden
 Descartes weet geen duidelijk antwoord op haar vraag:
A. We zijn duidelijk twee substanties
B. Maar we zijn niet een zeeman op zijn schip, lichaam en geest interacteren
Maar, deze dingen kan je niet tegelijk denken
Pijnappelklier: deel van de hersenen via waar lichaam en geest interacteren
God regelt interactie tussen lichaam en geest
Occasionalisme: God is de ware oorzaak van gebeurtenissen, het lijkt alsof intenties
leiden tot acties, maar eigenlijk vormen intenties een gelegenheid voor God om tot
actie te komen en vice versa
Parallellisme: er is een vooraf vastgestelde harmonie die God heeft gecreëerd tussen
het mentale en fysieke, het mentale en fysieke interacteren niet, maar ze lopen
synchroon omdat ze zo door God gemaakt zijn
Problemen met occasionalisme en parallellisme: God is de oorzaak van interacties tussen
geest en lichaam, maar hoe doet hij dit?
Parallellisme: we hebben geen vrije wil
Occasionalisme: het is God die immorele intenties verbindt met acties
Elisabeth van Bohemia: we moeten de geest zien als iets fysieks, waardoor geest en
lichaam wel kunnen interacteren.

,Causale geslotenheid van de fysieke wereld: er gaat geen energie in of uit het
systeem, komt voort uit behoudswetten; elke fysieke gebeurtenis heeft een
fysieke oorzaak
Patrick Swayze probleem: hoe kan een niet-fysieke substantie (zonder uitgebreidheid)
botsen met de fysieke substantie

COLLEGE 2: IDEALISME EN BEHAVIORISME
IDEALISME
George Berkeley: er is maar één substantie; de geestelijke substantie
vorm van monisme (= er is maar 1 substantie)
 geen interactieprobleem
Zijn = waargenomen worden door een geest, de fysieke wereld kan niet op zichzelf
bestaan, maar enkel als hij waargenomen wordt
Empirisme: we kunnen enkel kennis opdoen via ervaringen, percepties.
 substanties zijn niet waarneembaar, eigenschappen wel.
John Locke: grondlegger van empirisme, verdeelde eigenschappen in 2 soorten
 Primaire eigenschappen: kwaliteiten van het ding zelf, onafhankelijk van de
waarnemer
bijv. temperatuur, positie, grootte
Berkeley zegt dat er geen primaire eigenschappen zijn, maar deze zijn er wél.
 Secundaire eigenschappen: kwaliteiten die we aan een ding toeschrijven op
basis van ervaring, afhankelijk van de waarnemer
bijv. warm/koud, smaak, kleur
Conclusie Berkeley; er bestaat geen fysieke wereld onafhankelijk van waarneming
 Maar we weten dat dingen blijven bestaan zelfs als wij ze niet waarnemen
 Dus er moet iets zijn dat alles altijd waarneemt zodat ze kunnen bestaan; God
Idealisme neemt de geest erg serieus, maar de wetenschap niet serieus

BEHAVIORISME
1920-1950
Behavioristen vinden dat als psychologie wetenschappelijk wil worden, er geen
onobserveerbare mentale entiteiten kunnen geaccepteerd worden en geen
woorden kunnen gebruiken die naar niet waarneembare zaken verwijzen
Black box: alles wat in het hoofd gebeurt, is van buitenaf niet waar te nemen, dus
mogen we niet over spreken
Psychologisch behaviorisme
Ook wel; methodologisch behaviorisme: wetenschap moet objectief zijn, enkel praten
over wat observeerbaar is
Methode van psychologie moet gericht zijn op het documenteren van stimulus-respons
correlaties
Watson: behaviorisme ’s doel is het voorspellen en controleren van gedrag, er dient geen
gebruik gemaakt te worden van introspectie
 Little Albert experiment; emoties kunnen worden begrepen als stimulus-respons
correlaties
Skinner: onderzocht stimulus-respons correlaties
Behavioristen zijn niet geïnteresseerd in metafysische vragen (onderzoek naar oorzaak
van dingen), en dus ook niet in de geest, maar zij kunnen geen psychologie
onderzoeken zonder de geest.

, Zij zeggen dat er geen geest is naast het gedrag, maar dat het geest het gedrag
is.
Filosofisch behaviorisme
Ook wel; analytisch/linguïstisch behaviorisme:
 Verzetten tegen problematische ideeën in dualisme
Dualisme beïnvloedt ons denken over de geest maar is onwetenschappelijk;
o Neemt de geest erg serieus
o Conceptueel onbetrouwbaar
o Gaat in tegen wetenschap
Gilbert Ryle: bekritiseert dualisme als een mythe van ‘the ghost in the machine’
Descartes: dieren zijn machines zonder geest, de mens heeft wel een geest
Categoriefout: iets behandelen alsof het in een categorie behoort terwijl
dat er niet hoort
Dualistische categoriefout: de geest zien als een los ding terwijl de
geest eigenlijk het gedrag van het lichaam is.
 Het lichaam-geest probleem is een pseudoprobleem
Hoe kan je weten of andere mensen/dieren een geest hebben?
 Niet vage immateriële geest bestuderen maar gewoon het gedrag bestuderen
De geest is een verzameling van gedragsdisposities
Dispositie: gedragspatroon dat iets/iemand vertoont of zal vertonen onder
bepaalde omstandigheden
Bijvoorbeeld; hypocriet: iemand die het ene zegt, maar het andere doet
 Volgen van ideeën over betekenis uit het logische positivisme
Logisch positivisten waren gefocust op het maken van onderscheid tussen
betekenisvolle en -loze uitspraken
Zij vonden dat slechts wetenschappelijke uitspraken betekenisvolle
uitspraken waren
 Uitspraken moeten publiekelijk verifieerbaar zijn via observatie
Churchland: elke uitspraak is te parafraseren zodat er niet gesproken wordt over
de Black Box, maar enkel over input en output
I.p.v. te zeggen, ‘Elske wil op vakantie’, zeg je, ‘als je Elske zou vragen of ze
op vakantie wil, zou ze ja zeggen’
Problemen met filosofisch behaviorisme
1) Je kan mentale toestanden niet behavioristisch parafraseren zonder
betekenisverlies
 Je kan niet alle mogelijke disposities oplijsten
 Qualia worden uit de beschrijving weggelaten
 Hoe kan je mentale toestanden als ‘denken’ parafraseren?
2) Behaviorisme neemt de wetenschap serieus, maar de geest niet



COLLEGE 3: DE IDENTITEITSTHEORIE
Identiteitstheorie: mentale toestanden zijn hersentoestanden

EEN ANDERE VORM VAN MONISME
Materialisme/fysicalisme: enkel de materiële substantie bestaat
voordelen; geen interactieprobleem, God niet nodig om problemen op te lossen