13.1 Oost en West
KA :
- De verdeling van de wereld in ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop
Blokvorming in Europa
Na de tweede Wereldoorlog kwamen de SU en de VS met elkaar in conflict, de Koude
Oorlog. De VS was bang voor het totalitaire communisme en de SU maakte zich zorgen om
het kapitalisme en imperialisme van het westen.
De Koude Oorlog begon met een fase van blokvorming. In 1943 werd er tijdens de
conferentie van Teheran al gesproken wat de SU ging doen met de veroverde gebieden in
Oost-Europa. Deze landen werden uiteindelijk communistisch. Het vraagstuk rondom
Duitsland was nog lastiger, want er moest voor gezorgd worden dat hier niet opnieuw oorlog
kon uitbreken. Daarom werd er tijdens de conferentie van Jalta in 1945 besloten om
Duitsland op te delen in bezettingszones. Het westen werd al snel democratisch en hielp
met de wederopbouw, het oosten daarentegen kreeg te maken met strenge
herstelbetalingen en een communistisch regime. Toen het westen in 1948 de Duitse Mark
invoerde greep Stalin in en liet hij West-Berlijn afsluiten van de rest. In 1949 hief hij deze
blokkade op en werd in diezelfde maand nog in het westen de BRD gesticht en in het oosten
de DDR. Hiermee was de blokvorming van Europa definitief.
Als reactie op de machtige Sovjet-Unie besloten in 1949 de VS, Canada en andere westerse
landen samen te werken, de NAVO. Zo kwamen de West-Europese landen onder een veilige
Amerikaanse atoomparaplu te liggen.
Vanaf 1949 begon de tweede fase in de Koude Oorlog. Er ontstond een wapenwedloop,
beide landen begonnen steeds meer kernwapens te ontwikkelen, omdat dit een gevoel van
macht gaf. Er ontstond een militaire situatie van wederzijdse afschrikking.
Lange tijd werd door de geheime politie van de SU verzet gesmoord. Toen in 1953 Stalin
stierf, ontstond er enige vrijheid. Toen Chroesjtsjov in 1956 aan de macht kwam begon hij
met een zeer kritische rede over Stalin zijn beleid. Dit gaf ook ruimte voor andere regeringen
in het Oostblok. Vooral in Polen en Hongarije kwamen mensen in verzet. Tijdens de
Hongaarse Opstand leek het even of de communistische regering toe zou geven, maar toen
greep Chroesjtsjov militair in.
In 1962 vond het spannendste moment van de Koude Oorlog plaats. Amerikaanse
vliegtuigen ontdekte kernraketten op Cuba van de SU. Het leek er even op of dat de wereld
in een atoomoorlog terecht zou komen. Op het laatste moment sloten de landen een deal,
vooral in West-Europa ontstonden nu protesten tegen de wapenwedloop.
De gevolgen van de Koude Oorlog
In Europa werden grenzen tussen oost en west bijna ondoordringbaar, het ijzeren gordijn.
Veel inwoners van het oosten waren ontevreden en probeerden via Berlijn naar het westen
te vluchten. Dit lukte nog wel vaak en daarom besloot de SU een muur tussen oost en west
Berlijn te bouwen.
, Middels de containmentpolitiek probeerde de Amerikaanse president Truman het
communisme de wereld uit te helpen. De VS bood militaire en economische steun aan alle
landen ter wereld die het communisme buiten de deur wilden houden. De SU deed dit met
pro communistische landen, zo kwamen regionale conflicten in teken te staan van een
mondiale strijd.
In Azië waren de meeste conflicten. China was in 1949 een van de grootste communistische
landen in de wereld geworden. De VS was bang dat hierdoor heel het oosten communistisch
werd. Toen het communistische Noord-Korea het kapitalistische Zuid-Korea was
binnengevallen, besloot de VS de troepen van het noorden te verdrijven. In de jaren 60
verplaatste het gevecht zich naar Vietnam. De VS was bang dat wanneer Vietnam
communistisch zou worden, alle landen eromheen hetzelfde te wachten stond
(=dominotheorie). De VS raakte betrokken in het conflict. Noord-Vietnam was al
communistisch en het in het zuiden probeerde de Vietcong hetzelfde met de hulp van de SU
& China. De Vietcong wist deze strijd te winnen. Dit was de eerst strijd die de VS als
wereldmacht had verloren. Dit kwam o.a. door de guerrillatactiek die Vietnam toepaste. Ook
kwam er vanuit de VS veel verzet tegen de oorlog. Het oorlogsnieuws kwam namelijk
rechtstreeks bij mensen op de TV binnen.
13.2 Een welvarend Westen
KA:
- De eenwording van Europa
- De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren 60 van de 20e eeuw aanleiding
gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
Een economisch wonder
De minister van BuZa van de VS voorzag dat Europa problemen zou krijgen met de
wederopbouw, hij kwam daarom met het Marshallplan. Dit plan was een hulpprogramma,
waarin stond dat Europa miljarden aan grondstoffen, levensmiddelen en miljarden dollars
kreeg toegezegd. Hierdoor kon de infrastructuur worden aangepakt en kwam de economie
op gang. Dit plan had drie doelen: zo kon de profijtelijke handel weer hersteld worden, de
populariteit van communistische partijen zou wegvallen en de Europese samenwerking kon
worden geïntensiveerd wat nieuwe oorlogen zou voorkomen.
Het economische beleid van de West-Europese landen zelf was ook van belang voor de
wederopbouw. Er werd veel geld uitgegeven door de overheid, maar zij hielden de lonen
bewust laag. Zo bleven de prijzen laag en dit bevorderde de export wat goed was voor de
werkgelegenheid. Regeringen investeerde in het opbouwen van een verzorgingsstaat. Er
kwamen veel vangnetten, door de groeiende economie werd de industrie en agrarische
sector ingeruild voor de diensteneconomie. Banken en verzekeringsmaatschappijen werden
steeds belangrijker.
Wanneer de economie goed genoeg hersteld was, liet de overheid de lage lonen los en
steeg de koopkracht explosief. Nederland werd niet alleen een echte
consumptiemaatschappij, maar mensen raakten ook steeds hoger opgeleid. Jongeren
kregen steeds vaker een bijbaantje en mensen gingen steeds vaker op vakantie.
KA :
- De verdeling van de wereld in ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop
Blokvorming in Europa
Na de tweede Wereldoorlog kwamen de SU en de VS met elkaar in conflict, de Koude
Oorlog. De VS was bang voor het totalitaire communisme en de SU maakte zich zorgen om
het kapitalisme en imperialisme van het westen.
De Koude Oorlog begon met een fase van blokvorming. In 1943 werd er tijdens de
conferentie van Teheran al gesproken wat de SU ging doen met de veroverde gebieden in
Oost-Europa. Deze landen werden uiteindelijk communistisch. Het vraagstuk rondom
Duitsland was nog lastiger, want er moest voor gezorgd worden dat hier niet opnieuw oorlog
kon uitbreken. Daarom werd er tijdens de conferentie van Jalta in 1945 besloten om
Duitsland op te delen in bezettingszones. Het westen werd al snel democratisch en hielp
met de wederopbouw, het oosten daarentegen kreeg te maken met strenge
herstelbetalingen en een communistisch regime. Toen het westen in 1948 de Duitse Mark
invoerde greep Stalin in en liet hij West-Berlijn afsluiten van de rest. In 1949 hief hij deze
blokkade op en werd in diezelfde maand nog in het westen de BRD gesticht en in het oosten
de DDR. Hiermee was de blokvorming van Europa definitief.
Als reactie op de machtige Sovjet-Unie besloten in 1949 de VS, Canada en andere westerse
landen samen te werken, de NAVO. Zo kwamen de West-Europese landen onder een veilige
Amerikaanse atoomparaplu te liggen.
Vanaf 1949 begon de tweede fase in de Koude Oorlog. Er ontstond een wapenwedloop,
beide landen begonnen steeds meer kernwapens te ontwikkelen, omdat dit een gevoel van
macht gaf. Er ontstond een militaire situatie van wederzijdse afschrikking.
Lange tijd werd door de geheime politie van de SU verzet gesmoord. Toen in 1953 Stalin
stierf, ontstond er enige vrijheid. Toen Chroesjtsjov in 1956 aan de macht kwam begon hij
met een zeer kritische rede over Stalin zijn beleid. Dit gaf ook ruimte voor andere regeringen
in het Oostblok. Vooral in Polen en Hongarije kwamen mensen in verzet. Tijdens de
Hongaarse Opstand leek het even of de communistische regering toe zou geven, maar toen
greep Chroesjtsjov militair in.
In 1962 vond het spannendste moment van de Koude Oorlog plaats. Amerikaanse
vliegtuigen ontdekte kernraketten op Cuba van de SU. Het leek er even op of dat de wereld
in een atoomoorlog terecht zou komen. Op het laatste moment sloten de landen een deal,
vooral in West-Europa ontstonden nu protesten tegen de wapenwedloop.
De gevolgen van de Koude Oorlog
In Europa werden grenzen tussen oost en west bijna ondoordringbaar, het ijzeren gordijn.
Veel inwoners van het oosten waren ontevreden en probeerden via Berlijn naar het westen
te vluchten. Dit lukte nog wel vaak en daarom besloot de SU een muur tussen oost en west
Berlijn te bouwen.
, Middels de containmentpolitiek probeerde de Amerikaanse president Truman het
communisme de wereld uit te helpen. De VS bood militaire en economische steun aan alle
landen ter wereld die het communisme buiten de deur wilden houden. De SU deed dit met
pro communistische landen, zo kwamen regionale conflicten in teken te staan van een
mondiale strijd.
In Azië waren de meeste conflicten. China was in 1949 een van de grootste communistische
landen in de wereld geworden. De VS was bang dat hierdoor heel het oosten communistisch
werd. Toen het communistische Noord-Korea het kapitalistische Zuid-Korea was
binnengevallen, besloot de VS de troepen van het noorden te verdrijven. In de jaren 60
verplaatste het gevecht zich naar Vietnam. De VS was bang dat wanneer Vietnam
communistisch zou worden, alle landen eromheen hetzelfde te wachten stond
(=dominotheorie). De VS raakte betrokken in het conflict. Noord-Vietnam was al
communistisch en het in het zuiden probeerde de Vietcong hetzelfde met de hulp van de SU
& China. De Vietcong wist deze strijd te winnen. Dit was de eerst strijd die de VS als
wereldmacht had verloren. Dit kwam o.a. door de guerrillatactiek die Vietnam toepaste. Ook
kwam er vanuit de VS veel verzet tegen de oorlog. Het oorlogsnieuws kwam namelijk
rechtstreeks bij mensen op de TV binnen.
13.2 Een welvarend Westen
KA:
- De eenwording van Europa
- De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren 60 van de 20e eeuw aanleiding
gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
Een economisch wonder
De minister van BuZa van de VS voorzag dat Europa problemen zou krijgen met de
wederopbouw, hij kwam daarom met het Marshallplan. Dit plan was een hulpprogramma,
waarin stond dat Europa miljarden aan grondstoffen, levensmiddelen en miljarden dollars
kreeg toegezegd. Hierdoor kon de infrastructuur worden aangepakt en kwam de economie
op gang. Dit plan had drie doelen: zo kon de profijtelijke handel weer hersteld worden, de
populariteit van communistische partijen zou wegvallen en de Europese samenwerking kon
worden geïntensiveerd wat nieuwe oorlogen zou voorkomen.
Het economische beleid van de West-Europese landen zelf was ook van belang voor de
wederopbouw. Er werd veel geld uitgegeven door de overheid, maar zij hielden de lonen
bewust laag. Zo bleven de prijzen laag en dit bevorderde de export wat goed was voor de
werkgelegenheid. Regeringen investeerde in het opbouwen van een verzorgingsstaat. Er
kwamen veel vangnetten, door de groeiende economie werd de industrie en agrarische
sector ingeruild voor de diensteneconomie. Banken en verzekeringsmaatschappijen werden
steeds belangrijker.
Wanneer de economie goed genoeg hersteld was, liet de overheid de lage lonen los en
steeg de koopkracht explosief. Nederland werd niet alleen een echte
consumptiemaatschappij, maar mensen raakten ook steeds hoger opgeleid. Jongeren
kregen steeds vaker een bijbaantje en mensen gingen steeds vaker op vakantie.
