RELIGIE
Melissa Amandels
AJ: 2020-2021
,Inhoudsopgave
Les 1: Ter Inleiding......................................................................................................................................... 4
Termen: Religie, Zingeving en Levensbeschouwing..............................................................................................6
Samenvatting Online Module......................................................................................................................... 8
1. Klassieke modellen over de relatie tussen geloof en natuurwetenschap in historisch perspectief geplaatst. 8
1.1 Het harmoniemodel: de leer van de twee boeken....................................................................................8
1.2 Het conflictmodel: geloof versus wetenschap..........................................................................................9
1.3 Het kloofmodel: geloof en wetenschap hebben niets met elkaar te maken..........................................10
2. Dialoog tussen geloof en wetenschap?..........................................................................................................10
2.1 Kritiek op het kloofmodel........................................................................................................................10
2.2 Voorwaarden voor een dialoog...............................................................................................................10
2.3 De dialoog vanuit de theologie beschouwd............................................................................................11
2.4 Voorbeeld: evolutieleer en dialoog.........................................................................................................11
2.5. Besluit: vooruitzichten............................................................................................................................12
Onderscheid tussen cognitieve en zingevende interesse....................................................................................12
Cognitieve interesse (wetenschap)...............................................................................................................12
Zingevende interesse (levensbeschouwing)..................................................................................................12
Geen verzoening, want geen conflict............................................................................................................12
Les 2: De verhouding tussen religie en andere systemen en de eigenheid van religieuze taal........................13
Inleiding over onze postmoderne context..........................................................................................................13
… naar modern-industriële samenleving: functionele differentiatie in autonome systemen......................14
Secularisatie als privatisering:............................................................................................................................14
De postmoderne context = een voltooide secularisering...................................................................................15
Individualisering.............................................................................................................................................15
Pluralisering...................................................................................................................................................16
Reacies op vlak van RZL (religie, zingeving en levensbeschouwing).............................................................17
Geloof en wetenschap – zelfstudiemodule.........................................................................................................17
De verhouding tussen religie en andere systemen: vier modellen in context..............................................18
De eigenheid van religieuze taal.........................................................................................................................19
Spreken over transcendentie/God?..............................................................................................................20
Theologische benaderingen..........................................................................................................................20
Crisis van de traditionele Godsvoorstellingen....................................................................................................22
Les 3: PKG-schaal en voorstelling onderzoek................................................................................................ 24
Inleiding..............................................................................................................................................................24
Bridging the gap – inleiding van het onderzoek.................................................................................................24
De Post-Kritische Geloofsschaal.........................................................................................................................25
Cartoons in verband met de PKG schaal.......................................................................................................27
Foto’s in verband met de PKG-schaal (zie ppt)..............................................................................................28
Onderzoek naar verbanden tussen de vier kwadranten en de variabelen...................................................29
Uitspraken van mensen gerelateerd aan een geloof....................................................................................29
Kritieken op God (slide 35)............................................................................................................................30
Fictieve voorbeeldgrafiek PKG Schaal: de 'gouden stip'................................................................................30
Grafiek van de Studenten PPW 2020............................................................................................................30
Schoolpersoneel vs Leerlingen BaO & SO......................................................................................................31
Alle repsondentengroepen vergeleken (2008-2019)....................................................................................31
1
, Bridiging the Gap-vragenlijst..............................................................................................................................32
Deel 1: persoonlijke religie of levensbeschouwing.......................................................................................32
Deel 2: wie/wat heeft jouw religie of levensbeschouwing beïnvloed?.........................................................33
Deel 3: religieuze en levensbeschouwelijke vorming in het secundair onderwijs........................................34
Deel 4: religieuze en levensbeschouwelijke vorming buiten de school........................................................34
Deel 5: interlevensbeschouwelijke dialoog...................................................................................................35
Oproep: neem deel aan het interviewonderzoek...............................................................................................35
Les 4: De parabel van de ring + wat te kennen van les 3?..............................................................................36
Onderzoek naar PKG-schaal met 18-25jarigen – wat te kennen?......................................................................36
De PKG-schaal................................................................................................................................................36
De ontologische referent (zie afbeelding).....................................................................................................38
Bespreking grafieken.....................................................................................................................................39
Theologische kritiek Jan Bouwens......................................................................................................................40
Religies, interpretatie en de Waarheid: de parabel van de ring [zie Inleiding, pp. 15-19].................................43
Ethische interpretatie....................................................................................................................................43
Mystagogische interpretatie.........................................................................................................................43
Les 5: Gastcollege met Ish Ait Hamou – het moois dat we delen...................................................................44
Les 6: schuld en vergeving............................................................................................................................ 47
Eerste tekst over vergeving. Vergeven, ook een psychologisch concept (De Zutter & Schellekens)..................47
Definitie van vergeving [eigenlijk doorheen het hele artikel].......................................................................48
Verschillende dimensies van vergeving:........................................................................................................48
Vergeving meten als psychosociale variabele...............................................................................................49
De bijzondere natuur van vergeving (nog steeds verder op De Zutter & Schellekens):...............................49
Tweede tekst omtrent vergeving. Vergeving voorwaardelijk en onvoorwaardelijk: Ethische en transethische
reflecties (Roger Burggraeve, theologische ethiek)............................................................................................50
Moeilijke maar begaanbare weg naar vergeving: verschillende ‘stappen’/voorwaarden...........................51
Vergeving onvoorwaardelijk: gave en belofte (verder op Roger Burggraeve)..............................................53
Christelijk model van vergeving (van gepolariseerde fixatie naar bevrijdende herinnering).............................54
Les 7: De kracht van verhalen....................................................................................................................... 54
Actualisering Toelichting: mondeling examen...................................................................................................54
Reflectieopdracht: eerste feedback....................................................................................................................55
Etymologische definitie van religie toepasbaar op de kracht van verhalen?................................................56
Op zoek naar nieuw verhaal?.............................................................................................................................56
Wat met levensbeschouwelijke pluraliteit?..................................................................................................57
Ethische interpretatie van het verhaal..........................................................................................................58
Mystagogische interpretatie van het verhaal...............................................................................................58
Einde verhaal? Omgaan met machteloosheid...................................................................................................58
Hoe omgaan met machteloosheid?....................................................................................................................59
1: Empathie....................................................................................................................................................59
2: Troostend nabij zijn [trust]........................................................................................................................59
3: Werken in een collegiaal verband.............................................................................................................59
4: Contact met je diepere zelf = de kern van de onmacht............................................................................60
Studiemateriaal
- Cursus: Basisleerstof + bundel met bronteksten (naslagwerk). Verkrijgbaar via cursusdienst
eind oktober. MAG JE MEE NEMEN NAAR HET EXAMEN
2
, - Roman: Roman voor leesopdracht: Ish Ait Hamou, Het moois dat we delen
- Toledo: slides; zelfstudiemodule; discussieplatform.
Evaluatie
- Portfolio: Pass/Fail [= voorwaarde voor examen].
o Indiendatum: 10/12/2020
o Deadlines:
Online-enquête (1u) [30/09]
Interview-opdracht (5u) [31/10]
Deelname online-discussieplatform (10u) [07/12].
- Reflectieopdracht (8u) (25%)
o Deadline: 08/01/2020. (Feedback mogelijk bij indienen voor 14/12/2020.)
o Zie Richtlijnen op Toledo (begin november).
- Mondeling examen (75%) met bundel bronteksten als naslagwerk.
Toelichting: mondeling examen
- Mondeling examen met gebruik van bronteksten
o Algemene vragen (kennis + verbanden + toepassing, bv. a.h.v. citaat uit de cursus).
o Korte vragen:
Multiple choice (+ verantwoording).
Kernbegrippen. Geef een omschrijving (illustreer evt. met een eigen
voorbeeld).
- Kort gesprek over reflectieopdracht – met name in relatie tot de cursus als geheel. (Neem
uitgeprinte versie mee voor jezelf.)
Reader:
- Basisleerstof *: de gedachten en de begrippen moet je hiervan goed kennen
- Bronteskten **: grondig lezen en gebruiken op het examen
3
Melissa Amandels
AJ: 2020-2021
,Inhoudsopgave
Les 1: Ter Inleiding......................................................................................................................................... 4
Termen: Religie, Zingeving en Levensbeschouwing..............................................................................................6
Samenvatting Online Module......................................................................................................................... 8
1. Klassieke modellen over de relatie tussen geloof en natuurwetenschap in historisch perspectief geplaatst. 8
1.1 Het harmoniemodel: de leer van de twee boeken....................................................................................8
1.2 Het conflictmodel: geloof versus wetenschap..........................................................................................9
1.3 Het kloofmodel: geloof en wetenschap hebben niets met elkaar te maken..........................................10
2. Dialoog tussen geloof en wetenschap?..........................................................................................................10
2.1 Kritiek op het kloofmodel........................................................................................................................10
2.2 Voorwaarden voor een dialoog...............................................................................................................10
2.3 De dialoog vanuit de theologie beschouwd............................................................................................11
2.4 Voorbeeld: evolutieleer en dialoog.........................................................................................................11
2.5. Besluit: vooruitzichten............................................................................................................................12
Onderscheid tussen cognitieve en zingevende interesse....................................................................................12
Cognitieve interesse (wetenschap)...............................................................................................................12
Zingevende interesse (levensbeschouwing)..................................................................................................12
Geen verzoening, want geen conflict............................................................................................................12
Les 2: De verhouding tussen religie en andere systemen en de eigenheid van religieuze taal........................13
Inleiding over onze postmoderne context..........................................................................................................13
… naar modern-industriële samenleving: functionele differentiatie in autonome systemen......................14
Secularisatie als privatisering:............................................................................................................................14
De postmoderne context = een voltooide secularisering...................................................................................15
Individualisering.............................................................................................................................................15
Pluralisering...................................................................................................................................................16
Reacies op vlak van RZL (religie, zingeving en levensbeschouwing).............................................................17
Geloof en wetenschap – zelfstudiemodule.........................................................................................................17
De verhouding tussen religie en andere systemen: vier modellen in context..............................................18
De eigenheid van religieuze taal.........................................................................................................................19
Spreken over transcendentie/God?..............................................................................................................20
Theologische benaderingen..........................................................................................................................20
Crisis van de traditionele Godsvoorstellingen....................................................................................................22
Les 3: PKG-schaal en voorstelling onderzoek................................................................................................ 24
Inleiding..............................................................................................................................................................24
Bridging the gap – inleiding van het onderzoek.................................................................................................24
De Post-Kritische Geloofsschaal.........................................................................................................................25
Cartoons in verband met de PKG schaal.......................................................................................................27
Foto’s in verband met de PKG-schaal (zie ppt)..............................................................................................28
Onderzoek naar verbanden tussen de vier kwadranten en de variabelen...................................................29
Uitspraken van mensen gerelateerd aan een geloof....................................................................................29
Kritieken op God (slide 35)............................................................................................................................30
Fictieve voorbeeldgrafiek PKG Schaal: de 'gouden stip'................................................................................30
Grafiek van de Studenten PPW 2020............................................................................................................30
Schoolpersoneel vs Leerlingen BaO & SO......................................................................................................31
Alle repsondentengroepen vergeleken (2008-2019)....................................................................................31
1
, Bridiging the Gap-vragenlijst..............................................................................................................................32
Deel 1: persoonlijke religie of levensbeschouwing.......................................................................................32
Deel 2: wie/wat heeft jouw religie of levensbeschouwing beïnvloed?.........................................................33
Deel 3: religieuze en levensbeschouwelijke vorming in het secundair onderwijs........................................34
Deel 4: religieuze en levensbeschouwelijke vorming buiten de school........................................................34
Deel 5: interlevensbeschouwelijke dialoog...................................................................................................35
Oproep: neem deel aan het interviewonderzoek...............................................................................................35
Les 4: De parabel van de ring + wat te kennen van les 3?..............................................................................36
Onderzoek naar PKG-schaal met 18-25jarigen – wat te kennen?......................................................................36
De PKG-schaal................................................................................................................................................36
De ontologische referent (zie afbeelding).....................................................................................................38
Bespreking grafieken.....................................................................................................................................39
Theologische kritiek Jan Bouwens......................................................................................................................40
Religies, interpretatie en de Waarheid: de parabel van de ring [zie Inleiding, pp. 15-19].................................43
Ethische interpretatie....................................................................................................................................43
Mystagogische interpretatie.........................................................................................................................43
Les 5: Gastcollege met Ish Ait Hamou – het moois dat we delen...................................................................44
Les 6: schuld en vergeving............................................................................................................................ 47
Eerste tekst over vergeving. Vergeven, ook een psychologisch concept (De Zutter & Schellekens)..................47
Definitie van vergeving [eigenlijk doorheen het hele artikel].......................................................................48
Verschillende dimensies van vergeving:........................................................................................................48
Vergeving meten als psychosociale variabele...............................................................................................49
De bijzondere natuur van vergeving (nog steeds verder op De Zutter & Schellekens):...............................49
Tweede tekst omtrent vergeving. Vergeving voorwaardelijk en onvoorwaardelijk: Ethische en transethische
reflecties (Roger Burggraeve, theologische ethiek)............................................................................................50
Moeilijke maar begaanbare weg naar vergeving: verschillende ‘stappen’/voorwaarden...........................51
Vergeving onvoorwaardelijk: gave en belofte (verder op Roger Burggraeve)..............................................53
Christelijk model van vergeving (van gepolariseerde fixatie naar bevrijdende herinnering).............................54
Les 7: De kracht van verhalen....................................................................................................................... 54
Actualisering Toelichting: mondeling examen...................................................................................................54
Reflectieopdracht: eerste feedback....................................................................................................................55
Etymologische definitie van religie toepasbaar op de kracht van verhalen?................................................56
Op zoek naar nieuw verhaal?.............................................................................................................................56
Wat met levensbeschouwelijke pluraliteit?..................................................................................................57
Ethische interpretatie van het verhaal..........................................................................................................58
Mystagogische interpretatie van het verhaal...............................................................................................58
Einde verhaal? Omgaan met machteloosheid...................................................................................................58
Hoe omgaan met machteloosheid?....................................................................................................................59
1: Empathie....................................................................................................................................................59
2: Troostend nabij zijn [trust]........................................................................................................................59
3: Werken in een collegiaal verband.............................................................................................................59
4: Contact met je diepere zelf = de kern van de onmacht............................................................................60
Studiemateriaal
- Cursus: Basisleerstof + bundel met bronteksten (naslagwerk). Verkrijgbaar via cursusdienst
eind oktober. MAG JE MEE NEMEN NAAR HET EXAMEN
2
, - Roman: Roman voor leesopdracht: Ish Ait Hamou, Het moois dat we delen
- Toledo: slides; zelfstudiemodule; discussieplatform.
Evaluatie
- Portfolio: Pass/Fail [= voorwaarde voor examen].
o Indiendatum: 10/12/2020
o Deadlines:
Online-enquête (1u) [30/09]
Interview-opdracht (5u) [31/10]
Deelname online-discussieplatform (10u) [07/12].
- Reflectieopdracht (8u) (25%)
o Deadline: 08/01/2020. (Feedback mogelijk bij indienen voor 14/12/2020.)
o Zie Richtlijnen op Toledo (begin november).
- Mondeling examen (75%) met bundel bronteksten als naslagwerk.
Toelichting: mondeling examen
- Mondeling examen met gebruik van bronteksten
o Algemene vragen (kennis + verbanden + toepassing, bv. a.h.v. citaat uit de cursus).
o Korte vragen:
Multiple choice (+ verantwoording).
Kernbegrippen. Geef een omschrijving (illustreer evt. met een eigen
voorbeeld).
- Kort gesprek over reflectieopdracht – met name in relatie tot de cursus als geheel. (Neem
uitgeprinte versie mee voor jezelf.)
Reader:
- Basisleerstof *: de gedachten en de begrippen moet je hiervan goed kennen
- Bronteskten **: grondig lezen en gebruiken op het examen
3
