4.1 Twee ideologische blokken (1945-1955)
Hoofdvraag: Waardoor raakte Europa verdeeld in twee ideologische blokken en waardoor
groeide de spanning tussen deze blokken, 1945-1955?
KA:
- De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
- Het in de praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
fascisme/nationaalsocialisme
- Het voeren van twee wereldoorlogen
- Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en
de betrokkenheid van de burgerbevolking bij de oorlogvoering
- De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
- De eenwording van Europa
In 1917 werd Rusland overgenomen door de communisten en werd het de SU, een
totalitaire staat. Zij streefden naar een klasseloze samenleving. Het uiteindelijke doel was
een wereldrevolutie, waarin het kapitalisme zou worden verslagen. In de VS en andere
westerse landen werd individuele vrijheid juist gezien als de basis van een goede
samenleving.
Aan het begin van WO II waren de VS en de SU nog niet betrokken bij de oorlogvoering. Na
1941 veranderde dit. De SU en de VS besloten met de geallieerden, ondanks hun
ideologische verschillen, samen te werken tegen hun gemeenschappelijke vijanden. De
samenwerking was een succes, een voor een capituleerde de drie asmogendheden. Aan het
einde van de oorlog werden de spanningen steeds groter tussen de VS en de SU. Beide
landen wilden op ieder gebied iets anders. Deze tegenstellingen werden verscherpt tijden de
Conferentie van Potsdam, juli 1945. Tijdens deze conferentie werd er door de VS, SU en GB
besproken wat er met Duitsland moest gebeuren. Het land bleef verdeeld in vier
bezettingszones eveneens voor Berlijn.
Door de spanningen tussen de twee mogendheden kwamen er twee invloedssferen tot
stand. In Oost-Europa ontstonden onder druk van Stalin volksdemocratieën, burgers
mochten alleen stemmen op communistische kandidaten. In West-Europa keerde de landen
terug naar de vooroorlogse situatie: kapitalistische democratieën. Dit gebeurde niet vanzelf.
Deze landen lagen grotendeels in puin door de oorlog. Het communisme was een
gemakkelijke oplossing, maar door o.a. de trumandoctrine ontving ieder land ter wereld
militaire en economische steun van Amerika om zich te beschermen tegen het
communisme. Later werd ook het Marshallplan geïntroduceerd in 1947. Als Europa weer
welvarend zou worden, zou ze het communisme zelf buiten de deur willen houden. Toen in
het westen de Duitse Mark werd ingevoerd was de maat vol voor de SU. Zij kwamen met de
Blokkade van Berlijn. Nadat deze blokkade na elf maanden werd opgeheven werd Duitsland
en Berlijn in tweeën gedeeld. Het westen; BRD. En het oosten; DDR.
1947 - Marshallplan
, Door de opkomst van kernwapens werd het wantrouwen nog groter. De VS had Japan laten
capituleren middels atoombommen. Het was een grote schrik toen bleek dat de SU ook in
staat was om atoomwapens te maken, er ontstond een wapenwedloop. In 1949 werd
bovendien nog een militair bondgenootschap gesloten: de Noord-Atlantische
Verdragsorganisatie (NAVO). Als reactie riepen de SU en de landen in Oost-Europa in 1955
het Warschaupact als soortgelijk bondgenootschap uit. Daarnaast nam de angst binnen de
VS voor het communisme steeds verder toe. De senator Joseph McCarthy profileerde zich
als een communistenjager, veel beschuldigen waren onterecht. Deze anti-communistische
politiek uit deze periode wordt aangeduid met het mccarthyisme.
1945 - Atoombom op Hiroshima
1950 - Redevoering senator McCarthy over communisten in de VS
4.2 De Koude Oorlog in Azië en Afrika (1949-1975)
Hoofdvraag: Waardoor raakte Azië betrokken bij de Koude Oorlog en groeide de spanning
tussen beide blokken in Azië en Afrika, 1949-1975?
KA:
- De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.
- De dekolonisatie die een einde maakte aan de westerse hegemonie in de wereld
- De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren 60 van de 20e eeuw aanleiding
gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
Buiten Europa had de Koude Oorlog ook veel effect op o.a. Azië. Na de Japanse nederlaag
kwamen de Europese machthebbers terug. Hun macht nam snel af want het proces van
dekolonisatie was al voor de oorlog begonnen. Zowel de VS en SU steunde deze
onafhankelijkheidsstrijd. Communisten waren tegen het kolonialisme omdat het een
kapitalistische bedoeling zou zijn. De VS omdat zij zelf voor hun onafhankelijkheid hadden
moeten strijden. Bij deze steun speelde ook machtspolitiek mee. Oost en West waren beide
bang dat de ander zijn invloedssfeer zou uitbreiden.
Truman had eerder al voor een politieke vorm gekozen die verspreiding van het
communisme moest voorkomen, door middel van steun te verlenen aan landen die door het
communisme werden bedreigd (containmentpolitiek). De angst achter deze politiek was de
dominotheorie. De communistische landen zagen de Amerikaanse containmentpolitiek als
een vorm van westers imperialisme.
De politiek die de VS voerde werd duidelijk toen in Korea oorlog uitbrak tussen het
communistische noorden en het kapitalistische zuiden. De VN greep militair in en wist
Zuid-Korea te beschermen. In Vietnam gebeurde hetzelfde. De communisten hadden de
onafhankelijkheid uitgeroepen, hiertegen kwamen de Franse bezetters in opstand. Het land
werd opgedeeld in een communistisch noorden en kapitalistisch zuiden. Deze akkoorden
brachten echter geen vrede. Nadat er in de baai van Tonkin tussen de VS en Noord-Vietnam
wat schermutselingen waren geweest nam het Amerikaans Congres in 1964 de zogeheten
Hoofdvraag: Waardoor raakte Europa verdeeld in twee ideologische blokken en waardoor
groeide de spanning tussen deze blokken, 1945-1955?
KA:
- De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
- Het in de praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
fascisme/nationaalsocialisme
- Het voeren van twee wereldoorlogen
- Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en
de betrokkenheid van de burgerbevolking bij de oorlogvoering
- De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
- De eenwording van Europa
In 1917 werd Rusland overgenomen door de communisten en werd het de SU, een
totalitaire staat. Zij streefden naar een klasseloze samenleving. Het uiteindelijke doel was
een wereldrevolutie, waarin het kapitalisme zou worden verslagen. In de VS en andere
westerse landen werd individuele vrijheid juist gezien als de basis van een goede
samenleving.
Aan het begin van WO II waren de VS en de SU nog niet betrokken bij de oorlogvoering. Na
1941 veranderde dit. De SU en de VS besloten met de geallieerden, ondanks hun
ideologische verschillen, samen te werken tegen hun gemeenschappelijke vijanden. De
samenwerking was een succes, een voor een capituleerde de drie asmogendheden. Aan het
einde van de oorlog werden de spanningen steeds groter tussen de VS en de SU. Beide
landen wilden op ieder gebied iets anders. Deze tegenstellingen werden verscherpt tijden de
Conferentie van Potsdam, juli 1945. Tijdens deze conferentie werd er door de VS, SU en GB
besproken wat er met Duitsland moest gebeuren. Het land bleef verdeeld in vier
bezettingszones eveneens voor Berlijn.
Door de spanningen tussen de twee mogendheden kwamen er twee invloedssferen tot
stand. In Oost-Europa ontstonden onder druk van Stalin volksdemocratieën, burgers
mochten alleen stemmen op communistische kandidaten. In West-Europa keerde de landen
terug naar de vooroorlogse situatie: kapitalistische democratieën. Dit gebeurde niet vanzelf.
Deze landen lagen grotendeels in puin door de oorlog. Het communisme was een
gemakkelijke oplossing, maar door o.a. de trumandoctrine ontving ieder land ter wereld
militaire en economische steun van Amerika om zich te beschermen tegen het
communisme. Later werd ook het Marshallplan geïntroduceerd in 1947. Als Europa weer
welvarend zou worden, zou ze het communisme zelf buiten de deur willen houden. Toen in
het westen de Duitse Mark werd ingevoerd was de maat vol voor de SU. Zij kwamen met de
Blokkade van Berlijn. Nadat deze blokkade na elf maanden werd opgeheven werd Duitsland
en Berlijn in tweeën gedeeld. Het westen; BRD. En het oosten; DDR.
1947 - Marshallplan
, Door de opkomst van kernwapens werd het wantrouwen nog groter. De VS had Japan laten
capituleren middels atoombommen. Het was een grote schrik toen bleek dat de SU ook in
staat was om atoomwapens te maken, er ontstond een wapenwedloop. In 1949 werd
bovendien nog een militair bondgenootschap gesloten: de Noord-Atlantische
Verdragsorganisatie (NAVO). Als reactie riepen de SU en de landen in Oost-Europa in 1955
het Warschaupact als soortgelijk bondgenootschap uit. Daarnaast nam de angst binnen de
VS voor het communisme steeds verder toe. De senator Joseph McCarthy profileerde zich
als een communistenjager, veel beschuldigen waren onterecht. Deze anti-communistische
politiek uit deze periode wordt aangeduid met het mccarthyisme.
1945 - Atoombom op Hiroshima
1950 - Redevoering senator McCarthy over communisten in de VS
4.2 De Koude Oorlog in Azië en Afrika (1949-1975)
Hoofdvraag: Waardoor raakte Azië betrokken bij de Koude Oorlog en groeide de spanning
tussen beide blokken in Azië en Afrika, 1949-1975?
KA:
- De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.
- De dekolonisatie die een einde maakte aan de westerse hegemonie in de wereld
- De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren 60 van de 20e eeuw aanleiding
gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
Buiten Europa had de Koude Oorlog ook veel effect op o.a. Azië. Na de Japanse nederlaag
kwamen de Europese machthebbers terug. Hun macht nam snel af want het proces van
dekolonisatie was al voor de oorlog begonnen. Zowel de VS en SU steunde deze
onafhankelijkheidsstrijd. Communisten waren tegen het kolonialisme omdat het een
kapitalistische bedoeling zou zijn. De VS omdat zij zelf voor hun onafhankelijkheid hadden
moeten strijden. Bij deze steun speelde ook machtspolitiek mee. Oost en West waren beide
bang dat de ander zijn invloedssfeer zou uitbreiden.
Truman had eerder al voor een politieke vorm gekozen die verspreiding van het
communisme moest voorkomen, door middel van steun te verlenen aan landen die door het
communisme werden bedreigd (containmentpolitiek). De angst achter deze politiek was de
dominotheorie. De communistische landen zagen de Amerikaanse containmentpolitiek als
een vorm van westers imperialisme.
De politiek die de VS voerde werd duidelijk toen in Korea oorlog uitbrak tussen het
communistische noorden en het kapitalistische zuiden. De VN greep militair in en wist
Zuid-Korea te beschermen. In Vietnam gebeurde hetzelfde. De communisten hadden de
onafhankelijkheid uitgeroepen, hiertegen kwamen de Franse bezetters in opstand. Het land
werd opgedeeld in een communistisch noorden en kapitalistisch zuiden. Deze akkoorden
brachten echter geen vrede. Nadat er in de baai van Tonkin tussen de VS en Noord-Vietnam
wat schermutselingen waren geweest nam het Amerikaans Congres in 1964 de zogeheten
