Psycholoog in de organisatie
Blok 1: De arbeidsmarkt
Objectieven:
• Begrijpen dat de arbeidsmarkt functie is van (verschuivingen in) vraag en aanbod;
• Kunnen uitleggen en illustreren wat een ruime en krappe arbeidsmarkt is;
• Kunnen uitleggen wat mismatch op de arbeidsmarkt betekent en oorzaken aanwijzen;
• De betekenis en invulling kennen van vraag- en aanbodzijde op de arbeidsmarkt;
• Kernindicatoren van de arbeidsmarkt kunnen lezen en interpreteren;
• De stakeholders op de arbeidsmarkt en hun rol kunnen benoemen en illustreren aan de hand van
eenvoudige voorbeelden;
• De begrippen kunnen toepassen op de situatie van psychologen
1.1 Vraag en aanbod
Functie van vraag en aanbod:
• Bepalen van de prijszetting
o Verhogen van prijs
▪ Stel vraag stijgt (bv. meer bordspellen tijdens de lockdown)
▪ Stel aanbod daalt (bv. grondstoffen meer schaars)
o Verlagen van de prijs
▪ Vraag daalt (bv. dalen van de huurprijzen door beleidsbeslissing nml de
renovatieplicht)
▪ Aanbod stijgt
1.1.2 Arbeidsmarkt
= geheel van vraag naar en aanbod van arbeid
• Vraag = werkgelegenheid
• Aanbod = beroepsbevolking
o 20 – 65 jaar en meer specifiek de werkzoekenden (= werklozen die op zoek zijn nr werk)
• Mogelijke vormen
o Ruime arbeidsmarkt
▪ Aanbod < vraag → meer vacatures dan werkzoekenden
▪ Werkgevers kunnen moeilijker mensen aanwerven, werkzoekenden in een relatieve
machtige positie
o Krappe arbeidsmarkt
▪ Aanbod > vraag → meer werkzoekenden dan vacatures
▪ Werkgevers kunnen makkelijker mensen aanwerven
▪ ‘war for talent’ → beste mensen strikken
▪ Lichtjes stijgen van de lonen → vooral hogere starterslonen
• Niet in alle sectoren → beschermingsmechanismen
Verschuivingen in vraag
o Vraag naar arbeid stijgt
o Sterke economische groei
▪ Bv. post-covid herstel → deze wordt nu eerder afgeremd door onzekere
internationale context
▪ Vraag blijft wel nog stijgen
o Komst van AI → nog geen idee over welk effect dit gaat hebben → vooral kijken nr wie het
zegt en welk belang die persoon erbij heeft
Verschuivingen in aanbod
o Aanbod daalt → 2 grote redenen
▪ Vergrijzing
• Groeiende groep ouderen
• Uitstroom van 55-plussers
▪ Ontgroening
1
, • Minder jongeren in het algemeen
• Meer en langer studeren
o Implicatie: afhankelijkheidsratio
▪ (Draaglast / draagkracht) * 100
▪ Draaglast = aantal mensen dat moeten ondersteund worden door de mensen die
werken → wordt dus steeds groter
▪ Nu: 76.25 → 100 mensen op arbeidsleeftijd moeten 76 mensen ondersteunen buiten
arbeidsleeftijd (= issue voor sociale zekerheid want deze waarde gaat nog meer
stijgen)
Mismatch
Kwantitatieve Spanningsindicator = #werklozen / #vacatures
mismatch → over alle sectoren heen → 2.70 = er zijn ongeveer drie werkzoeknden per
vacature
• Is nog best een lage waarde want de mediaan is 8.26
• Zeer theoretisch want je kan bv. niet elke persoon op elke job zetten
Kwalitatieve mismatch Gaat over:
• Diploma’s, competenties, werkattititudes
→ grote verschillen in beroepen: knelpuntberoepen
Oorzaken van knelpuntberoepen
• Aanbodzijde
o Kwantitatief tekort → te weinig mensen voor de job
o Kwalitatief tekort → te weinig ervaring, diploma’s, …
• Vraagzijde
o Arbeidsvoorwaarden → vaak geen goed loon, onzekerheid, …
o Selectiegedrag
• Omgeving
o Conjunctuur → bv. in tijden van economische distress heb je vaak
een krappe arbeidsmarkt
o Demografie → grote groep van mensen die uitstroomt door
vergrijzing en zo ook gevolgen meebrengt (sommige beroepen
minder ingevuld, andere beroepen veel meer gevraagd zoals bv.
oorartsen)
o Beleid → bv. poetsvrouwen en dienstencheques → heel populair
relatief goedkoop een poetsvrouw —> enorme vraag nr
poetshulp —> knelpuntberoep (zeker niet enkel daardoor ook
arbeidsvoorwaarden)
o Onderwijs → maatschappelijke denkbeelden rondom onderwijs
—> bv meeste ouders proberen hun kind aso te laten doen, of
focus op STEM beroepen wat zorgt voor tekort in meer zorg
beroepen
Voorbeelden: leerkracht Frans, vrachtwagenchauffeur, loodgieters,
verpleegsters, boekhouder, calculator bouw, machinebouwer, …
→ vaak spanningsindiactor van .37
Psychologen op arbeidsmarkt
• Spanningsindicator: 2.48 → per vacature zijn er gemiddeld 2.48 kandidaten
2 Vraagzijde
= werkgeverszijde
2.1 Sectoren en statuut
Sectoren:
Primaire sector Aanleveren van grondstoffen en voedsel
bv. boeren, Grindwin
Secundaire sector Verwerken van grondstoffen en voedsel
Bv. Volkswagen
Tertiaire sector Aanbieden van commerciële diensten
2
, Bv. Fietsenwinkel
Quartaire sector Aanbieden van niet-commerciële diensten
Bv. ziekenhuis, overheid (defensie, politie, gemeentehuis, …)
Sectoren worden allemaal georganiseerd in werkgeversorganisaties
→ zoals bv. Unizo, Fevia, Confederatie Bouw
Statuten:
Werknemer - Arbeidscontract met een werkgever
- Werkgever oefent gezag uit in ruil voor loon
- Vroeger veel verschil tss arbeiders en bedienden maar nu geprobeerd
meer gelijk te trekken
Arbeiders Betaald qua gepresteerde uren
Bedienden Betaald op maandbasis
Ambtenaar - Vast arbeidscontract of benoeming bij een werkgever die tot de overheid
behoort
- Vaak goed pensioen → berekend op laatste 10 jaar van arbeid → hier
gaan stakingen vaak over omdat ze het willen berekenen op volledige
loopbaan
Zelfstandige - Zonder arbeidsovereenkomst
Beroepsuitwegen voor psychologen:
- Arbeidspsychologie
o Interne of externe preventiedienst
- Organisatiepsychologie
o Consultancy, interne personeelsdienst
- Personeelspsychologie
o Consultancy, interne personeelsdienst, uitzendkantoor, loopbaancoaching
- Theorie en onderzoek
o Publiek, privaat, doktoraat, onderzoeksinstituten, lesgeven, …
- Klinisch psychologen
o Werknemer (40 %)
▪ Ziekenhuis, medische praktijk, welzijnszorg, overheid
o Gemengd statuut (40 %)
▪ Best of both worlds → nog steeds vast inkomen maar met een variabel zelfstandige in
bijberoep inkomen
o Zelfstandig (20 %)
2.2 Cijfers werkgelegenheid
Uitgedrukt in #vacatures
- Sterke stijging na corona door heropleving van de economie en daarna terug een daling
- Vast circuit = contracten van onbepaalde duur, vaak voltijds
Psychologen
- Zeer sterke stijging tijdens / na covid en dan stabiel op hoog niveau door verhoogde aandacht voor
mentale gezondheid, erkenning van klinisch psychologen door overheid
- Tijdelijk circuit (vaak vervangopdrachten door bv. zwangerschap → bij uitstek vrouwelijk beroep dus
drm ook deze kenmerken) + deeltijds → zo kan combinatie met zelfstandige ook mogelijk zijn
Numerieke flexibiliteit
= in welke mate is het mogelijk voor werkgevers om arbeidsvolume te laten dalen of stijgen wnr er meer of
minder werk te verrichten valt
Intern Mensen die reeds werken in het bedrijf
- Meer werk: van deeltijds nr voltijds
- Minder werk: van voltijds nr deeltijds
Bv. Seizoensarbeid bij perenboeren
Extern Mensen die nog niet werken in het bedrijf aannemen of die er reeds werken ontslaan
→ gaat dan vaak over tijdelijke contracten
3
, Soorten segregatie
• Horizontale segregatie = mannen en vrouwen kiezen verschillende beroepen
o Gaat over beslissing op zich
o Psycholoog → bij uitstek vrouwelijk beroep
• Verticale segregatie = niet dezelfde kansen, opklimmogelijkheden, hoeveel je meer gaat kunnen
verdienen, …
o Eerder op LT
o Littekeneffect → als je slechts tijdelijk aan het werk mag in het begin van je carrière blijf je dit
meenemen → minder objectief loopbaansucces, minder snel ku opklimmen
#vacatures onderzoeker humane wetenschappen
• Sterke piek tijdens / net na covid en dan weer heel snel terug gedaald
#vacatures werving & selectie
• Wel eerder vaste contracten die voltijds zijn
3 Aanbodzijde
Gaat over beroepsbevolking
3.1 Structuur
Beroepsbevolking = bevolking op beroepsleeftijd 20 – 64 jaar
Beroepsbevolking
Actief Niet-beroepsactief
Zoekend of
Werkend Werkloos Niet zoekend en
beschikbaar
niet beschikbaar
• Actieve beroepsbevolking
o Werkend
▪ Ontvangt loon en / of voordelen uit arbeid
o Werkloos
▪ Zoeken nr werk
▪ Beschikbaar voor werk → kan binnen 2 à 3 weken starten bij een nieuwe job in
principe
• Niet-beroepsactief
o Zoekend of beschikbaar → voldoet niet aan 1 van de criteria
▪ Niet zoekend: vaak ontmoedigd door sollicitatieproces → vaak wnr 50-jarigen nog
moeten solliciteren krijgen ze vaak te maken met afwijzing
▪ Niet beschikbaar: mensen die bijna afstuderen, die nog ah reizen zijn maar al kijken vr
achter 6 maanden, …
o Niet zoekend en niet beschikbaar
▪ Beroepsinactieven zoals bv. huisvrouwen, vervroegd pensioen,
arbeidsongeschiktheid
→ hoe meer nr rechts, hoe groter de afstand tot de arbeidsmarkt
Stel geen werk → werkloosheidsuitkering
• Neemt af met de tijd → begint met een grotere uitkering maar per 3 maanden verder omlaag
• Deze debatten vaak arbeidseconomen ah woord
4
Blok 1: De arbeidsmarkt
Objectieven:
• Begrijpen dat de arbeidsmarkt functie is van (verschuivingen in) vraag en aanbod;
• Kunnen uitleggen en illustreren wat een ruime en krappe arbeidsmarkt is;
• Kunnen uitleggen wat mismatch op de arbeidsmarkt betekent en oorzaken aanwijzen;
• De betekenis en invulling kennen van vraag- en aanbodzijde op de arbeidsmarkt;
• Kernindicatoren van de arbeidsmarkt kunnen lezen en interpreteren;
• De stakeholders op de arbeidsmarkt en hun rol kunnen benoemen en illustreren aan de hand van
eenvoudige voorbeelden;
• De begrippen kunnen toepassen op de situatie van psychologen
1.1 Vraag en aanbod
Functie van vraag en aanbod:
• Bepalen van de prijszetting
o Verhogen van prijs
▪ Stel vraag stijgt (bv. meer bordspellen tijdens de lockdown)
▪ Stel aanbod daalt (bv. grondstoffen meer schaars)
o Verlagen van de prijs
▪ Vraag daalt (bv. dalen van de huurprijzen door beleidsbeslissing nml de
renovatieplicht)
▪ Aanbod stijgt
1.1.2 Arbeidsmarkt
= geheel van vraag naar en aanbod van arbeid
• Vraag = werkgelegenheid
• Aanbod = beroepsbevolking
o 20 – 65 jaar en meer specifiek de werkzoekenden (= werklozen die op zoek zijn nr werk)
• Mogelijke vormen
o Ruime arbeidsmarkt
▪ Aanbod < vraag → meer vacatures dan werkzoekenden
▪ Werkgevers kunnen moeilijker mensen aanwerven, werkzoekenden in een relatieve
machtige positie
o Krappe arbeidsmarkt
▪ Aanbod > vraag → meer werkzoekenden dan vacatures
▪ Werkgevers kunnen makkelijker mensen aanwerven
▪ ‘war for talent’ → beste mensen strikken
▪ Lichtjes stijgen van de lonen → vooral hogere starterslonen
• Niet in alle sectoren → beschermingsmechanismen
Verschuivingen in vraag
o Vraag naar arbeid stijgt
o Sterke economische groei
▪ Bv. post-covid herstel → deze wordt nu eerder afgeremd door onzekere
internationale context
▪ Vraag blijft wel nog stijgen
o Komst van AI → nog geen idee over welk effect dit gaat hebben → vooral kijken nr wie het
zegt en welk belang die persoon erbij heeft
Verschuivingen in aanbod
o Aanbod daalt → 2 grote redenen
▪ Vergrijzing
• Groeiende groep ouderen
• Uitstroom van 55-plussers
▪ Ontgroening
1
, • Minder jongeren in het algemeen
• Meer en langer studeren
o Implicatie: afhankelijkheidsratio
▪ (Draaglast / draagkracht) * 100
▪ Draaglast = aantal mensen dat moeten ondersteund worden door de mensen die
werken → wordt dus steeds groter
▪ Nu: 76.25 → 100 mensen op arbeidsleeftijd moeten 76 mensen ondersteunen buiten
arbeidsleeftijd (= issue voor sociale zekerheid want deze waarde gaat nog meer
stijgen)
Mismatch
Kwantitatieve Spanningsindicator = #werklozen / #vacatures
mismatch → over alle sectoren heen → 2.70 = er zijn ongeveer drie werkzoeknden per
vacature
• Is nog best een lage waarde want de mediaan is 8.26
• Zeer theoretisch want je kan bv. niet elke persoon op elke job zetten
Kwalitatieve mismatch Gaat over:
• Diploma’s, competenties, werkattititudes
→ grote verschillen in beroepen: knelpuntberoepen
Oorzaken van knelpuntberoepen
• Aanbodzijde
o Kwantitatief tekort → te weinig mensen voor de job
o Kwalitatief tekort → te weinig ervaring, diploma’s, …
• Vraagzijde
o Arbeidsvoorwaarden → vaak geen goed loon, onzekerheid, …
o Selectiegedrag
• Omgeving
o Conjunctuur → bv. in tijden van economische distress heb je vaak
een krappe arbeidsmarkt
o Demografie → grote groep van mensen die uitstroomt door
vergrijzing en zo ook gevolgen meebrengt (sommige beroepen
minder ingevuld, andere beroepen veel meer gevraagd zoals bv.
oorartsen)
o Beleid → bv. poetsvrouwen en dienstencheques → heel populair
relatief goedkoop een poetsvrouw —> enorme vraag nr
poetshulp —> knelpuntberoep (zeker niet enkel daardoor ook
arbeidsvoorwaarden)
o Onderwijs → maatschappelijke denkbeelden rondom onderwijs
—> bv meeste ouders proberen hun kind aso te laten doen, of
focus op STEM beroepen wat zorgt voor tekort in meer zorg
beroepen
Voorbeelden: leerkracht Frans, vrachtwagenchauffeur, loodgieters,
verpleegsters, boekhouder, calculator bouw, machinebouwer, …
→ vaak spanningsindiactor van .37
Psychologen op arbeidsmarkt
• Spanningsindicator: 2.48 → per vacature zijn er gemiddeld 2.48 kandidaten
2 Vraagzijde
= werkgeverszijde
2.1 Sectoren en statuut
Sectoren:
Primaire sector Aanleveren van grondstoffen en voedsel
bv. boeren, Grindwin
Secundaire sector Verwerken van grondstoffen en voedsel
Bv. Volkswagen
Tertiaire sector Aanbieden van commerciële diensten
2
, Bv. Fietsenwinkel
Quartaire sector Aanbieden van niet-commerciële diensten
Bv. ziekenhuis, overheid (defensie, politie, gemeentehuis, …)
Sectoren worden allemaal georganiseerd in werkgeversorganisaties
→ zoals bv. Unizo, Fevia, Confederatie Bouw
Statuten:
Werknemer - Arbeidscontract met een werkgever
- Werkgever oefent gezag uit in ruil voor loon
- Vroeger veel verschil tss arbeiders en bedienden maar nu geprobeerd
meer gelijk te trekken
Arbeiders Betaald qua gepresteerde uren
Bedienden Betaald op maandbasis
Ambtenaar - Vast arbeidscontract of benoeming bij een werkgever die tot de overheid
behoort
- Vaak goed pensioen → berekend op laatste 10 jaar van arbeid → hier
gaan stakingen vaak over omdat ze het willen berekenen op volledige
loopbaan
Zelfstandige - Zonder arbeidsovereenkomst
Beroepsuitwegen voor psychologen:
- Arbeidspsychologie
o Interne of externe preventiedienst
- Organisatiepsychologie
o Consultancy, interne personeelsdienst
- Personeelspsychologie
o Consultancy, interne personeelsdienst, uitzendkantoor, loopbaancoaching
- Theorie en onderzoek
o Publiek, privaat, doktoraat, onderzoeksinstituten, lesgeven, …
- Klinisch psychologen
o Werknemer (40 %)
▪ Ziekenhuis, medische praktijk, welzijnszorg, overheid
o Gemengd statuut (40 %)
▪ Best of both worlds → nog steeds vast inkomen maar met een variabel zelfstandige in
bijberoep inkomen
o Zelfstandig (20 %)
2.2 Cijfers werkgelegenheid
Uitgedrukt in #vacatures
- Sterke stijging na corona door heropleving van de economie en daarna terug een daling
- Vast circuit = contracten van onbepaalde duur, vaak voltijds
Psychologen
- Zeer sterke stijging tijdens / na covid en dan stabiel op hoog niveau door verhoogde aandacht voor
mentale gezondheid, erkenning van klinisch psychologen door overheid
- Tijdelijk circuit (vaak vervangopdrachten door bv. zwangerschap → bij uitstek vrouwelijk beroep dus
drm ook deze kenmerken) + deeltijds → zo kan combinatie met zelfstandige ook mogelijk zijn
Numerieke flexibiliteit
= in welke mate is het mogelijk voor werkgevers om arbeidsvolume te laten dalen of stijgen wnr er meer of
minder werk te verrichten valt
Intern Mensen die reeds werken in het bedrijf
- Meer werk: van deeltijds nr voltijds
- Minder werk: van voltijds nr deeltijds
Bv. Seizoensarbeid bij perenboeren
Extern Mensen die nog niet werken in het bedrijf aannemen of die er reeds werken ontslaan
→ gaat dan vaak over tijdelijke contracten
3
, Soorten segregatie
• Horizontale segregatie = mannen en vrouwen kiezen verschillende beroepen
o Gaat over beslissing op zich
o Psycholoog → bij uitstek vrouwelijk beroep
• Verticale segregatie = niet dezelfde kansen, opklimmogelijkheden, hoeveel je meer gaat kunnen
verdienen, …
o Eerder op LT
o Littekeneffect → als je slechts tijdelijk aan het werk mag in het begin van je carrière blijf je dit
meenemen → minder objectief loopbaansucces, minder snel ku opklimmen
#vacatures onderzoeker humane wetenschappen
• Sterke piek tijdens / net na covid en dan weer heel snel terug gedaald
#vacatures werving & selectie
• Wel eerder vaste contracten die voltijds zijn
3 Aanbodzijde
Gaat over beroepsbevolking
3.1 Structuur
Beroepsbevolking = bevolking op beroepsleeftijd 20 – 64 jaar
Beroepsbevolking
Actief Niet-beroepsactief
Zoekend of
Werkend Werkloos Niet zoekend en
beschikbaar
niet beschikbaar
• Actieve beroepsbevolking
o Werkend
▪ Ontvangt loon en / of voordelen uit arbeid
o Werkloos
▪ Zoeken nr werk
▪ Beschikbaar voor werk → kan binnen 2 à 3 weken starten bij een nieuwe job in
principe
• Niet-beroepsactief
o Zoekend of beschikbaar → voldoet niet aan 1 van de criteria
▪ Niet zoekend: vaak ontmoedigd door sollicitatieproces → vaak wnr 50-jarigen nog
moeten solliciteren krijgen ze vaak te maken met afwijzing
▪ Niet beschikbaar: mensen die bijna afstuderen, die nog ah reizen zijn maar al kijken vr
achter 6 maanden, …
o Niet zoekend en niet beschikbaar
▪ Beroepsinactieven zoals bv. huisvrouwen, vervroegd pensioen,
arbeidsongeschiktheid
→ hoe meer nr rechts, hoe groter de afstand tot de arbeidsmarkt
Stel geen werk → werkloosheidsuitkering
• Neemt af met de tijd → begint met een grotere uitkering maar per 3 maanden verder omlaag
• Deze debatten vaak arbeidseconomen ah woord
4
