Strafprocesrecht
Strafprocesrecht = geheel van de al dan niet geschreven rechtsregels die in een 4tal procesfasen kunnen
worden ondergebracht:
o Het onderzoek
o Onderzoek = het opsporen van misdrijven en van de vermoedelijke daders ervan, zowel
OO als GO.
o 97% van de onderzoeken zijn OO en 3% GO
o De vervolging
o Vervolging = het voor de rechter brengen van de verdachten of IVS
(inverdenkinggestelden)
o De berechKng
o Berech8ng = besluitvorming van de feitenrechter.
o De strafuitvoering
o Strafuitvoering = de tenuitvoerlegging van de gebeurlijk opgelegde straffen.
DOEL SPR: het ontdekken van de waarheid, alsook het bereiken van een naar recht en gerechKgdheid
verantwoorde beslissing omtrent de bevoegdheid van de strafrechter, de ontvankelijkheid van de
strafvordering en de gegrondheid ervan (veroordeling/vrijspraak).
ð Als de rechter een beslissing neemt is dat de juridische waarheid. Het kan dus zijn dat degene die
schuldig verklaard werd, toch onschuldig was.
Ä De juridische waarheid primeert dus, zelf op de feitelijke waarheid die misschien anders
kan zijn.
!! Strafrechter moet zich over 3 vragen buigen:
o Ben ik bevoegd?
o Strafvordering ontvankelijk (is er geen verjaring?)
o Is er een grond? (is de betrokkene schuldig of niet)?
De rechtsbeschermende func8e van het strafprocesrecht = houdt in dat een persoon bepaalde rechten
heeV, die internaKonaal worden gegarandeerd door mensenrechten, wanneer hij betrokken wordt bij een
strafprocedure, zowel terecht als ten onrechte.
ð VOORBEELD: het recht op bijstand van een advocaat.
De zogenaamde Salduz-revoluKe verwijst naar wetgeving van het EHRM, die voortvloeit uit de Salduz-
zaak. Deze wetgeving garandeert dat een verdachte direct recht heeV op bijstand van een advocaat vanaf
het eerste verhoor. Het gevolg hiervan is dat dit recht een sterk rechtsbeschermend effect creëert binnen
het strafproces, waardoor de posiKe van de verdachte aanzienlijk wordt versterkt.
1. Organen en par+jen bij het strafproces betrokken
1.1. De poli8ediensten
1.1.1. Algemeen
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen:
o Bestuurlijke poliKe
o Gerechtelijke poliKe
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 1
,Bestuurlijke poli8e = bij het vervullen van opdrachten van bestuurlijke poliKe zien de poliKediensten toe
op de handhaving van de OO, de voorkoming van misdrijven en de bescherming van personen en
goederen (art. 14, lid 1 wet 5/8/1992 poliKeambt = WPA)
ð Het gaat om prevenKeve poliKe
De bestuurlijke poliKediensten staat onder het gezag van de bestuurlijke overheden (art. 5, lid 1 WPA).
Gerechtelijke poli8e = bij het vervullen van opdrachten van gerechtelijke poliKe hebben de poliKediensten
onder meer tot taak om de misdrijven op te sporen, de bewijzen ervan te verzamelen en de daders over te
leveren aan de rb belast met hun bestraffing (art. 8 Sv + art. 15 WPA).
ð Het gaat om repressieve poliKe.
Ä Hoewel de gerechtelijke poliKe mits machKging van de PDK ook aan zogenaamde
proacKeve recherche kan doen, op grond van een redelijk vermoeden van reeds
gepleegde, maar nog niet aan het licht gekomen feiten of zelfs van nog te plegen feiten
(art. 28bis, §2 Sv)
De gerechtelijke poliKediensten staan onder het gezag van gerechtelijke autoriteiten, meer bepaalde de
procureurs-generaal bij de HVB of de federale procureur die onder. Het gezag van de minister van jusKKe
staan. (art. 367, lid 1 SV, art. 148 ger. W. en art. 5, lid 2 WPA)
1.1.2. Structuur
De vroegere korpsen van de gemeentepoliKe, de rijkswacht en de gerechtelijke poliKe bij de parkeden zijn
sinds de wet van 7/12/1998 tot organisaKe van een geïntegreerd poliKedienst gestructureerd op 2
niveaus:
o De lokale poliKe
o De federale poliKe
1.1.2.1. De lokale politie (art. 3, lid 2 WGP)
De lokale poliKe:
o Verzekert op het lokale niveau de basispoliKezorg
o Basispoli8ezorg = alle opdrachten van bestuurlijke ne gerechtelijke poliKe die nodig zijn
voor het beheren van lokale gebeurtenissen en fenomenen die zich voordoen op het
grondgebied van de poliKezone.
o Vervult daarnaast sommige poliKeopdrachten van federale aard (art. 61-64 WGP).
Elke poliKezone beschikt over een lokaal poliKekorps. Een poliKezone kan samengesteld zijn uit 1 of
meerdere gemeenten (art. 9 en 10 WGP):
o In een-gemeentezones is de bevoegde autoriteit voor organisaKe en beheer van het lokale
poliKekorps de gemeenteraad en de burgemeester
o In meer-gemeentezones oefenen de poliKeraad en het poliKecollege deze bevoegdheden uit
o De poliKeraad wordt evenredig samengesteld uit leden van de gemeenteraden van de
verschillende gemeenten die samen de meer-gemeentezone vormen, op basis van hun
bevolkingscijfers.
o Elke gemeenteraad beschikt over minstens 1 vertegenwoordiger in de poliKeraad
(art. 12, lid 2 WGP)
o Het poliKecollege wordt gevormd door de burgemeesters van de verschillende
gemeenten die de meer-gemeentezone vormen (art. 23, lid 1 WGP).
1.1.2.2. De federale politie (art. 3, lid 3 WGP)
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 2
,De federale poliKe:
o Verzekert over het gehele grondgebied de gespecialiseerde en supra-lokale opdrachten van
bestuurlijke en gerechtelijke poliKe, met inachtneming van de principes van specialiteit en
subsidiariteit.
o Vervult ondersteunende opdrachten voor de lokale poliKediensten en voor de poliKeoverheden.
De federale poliKe staat onder de leiding van een commissaris-generaal (art. 93, §4 WGP).
ð Naast de commissariaat-generaal bestaat zij uit 3 direcKes:
o Een algemene direcKe bestuurlijke poliKe
o Een algemene direcKe gerechtelijke poliKe
o Een algemene direcKe van het middelenbeheer en de informaKe
De algemene direcKe is onder meer belast met (art. 102 WGP):
o De leiding en de operaKonele coördinaKe van de opdrachten van gerechtelijke poliKe van de
centrale diensten van de federale poliKe
o De operaKonele coördinaKe, de controle en de ondersteuning van de gedeconcentreerde
gerechtelijke direcKes.
o PRINCIPE: De gedeconcentreerde gerechtelijke direcKes hebben als ambtsgebied een
gerechtelijk arrondissement. Ze staan onder leiding van de directeur van de
gedeconcentreerde gerechtelijke direcKe, gerechtelijk directeur genoemd (art. 105, §1
WGP)
Om de coördinaKe van de opdrachten van gerechtelijke poliKe te verzekeren tussen de lokale poliKe en de
gedeconcentreerde gerechtelijke direcKe, onderhoudt de gerechtelijke directeur regelmaKg dienstrelaKes
met de verantwoordelijken van de lokale poliKe en neemt hij deel aan het rechercheoverleg en het
provinciaal overleg (art. 105, §6 WGP)
Om de coördinaKe van de opdrachten van gerechtelijke poliKe te verzekeren, overlegt de gerechtelijke
directeur regelmaKg met de PDK van zijn ambtsgebied (art. 105, §6 WGP).
Ten slode zijn in de schoot van de federale gerechtelijke poliKe een aantal bijzondere opsporingsdiensten
met een apart statuut ondergebracht:
o De centrale dienst ter bestrijding van de georganiseerde economische en financiële delinquenKe =
CDGEFID
o De centrale dienst ter bestrijding van de corrupKe = CDBC
o De direcKe van de bestrijding van de zware en georganiseerde criminaliteit = DJSOC
o De federale computer crime unit = FCCU
1.1.3. Aanwijzings- en vorderingsrecht
Met het oog op de concrete uitvoering van het gerechtelijk werk beschikken de gerechtelijke overheden
over een aanwijzings- en vorderingsrecht.
De leden van het OM (art. 28ter, §3 en art. 364, lid 2 Sv) en de OR (art. 56, §2 Sv) wijzen de poliKedienst
aan die in een bepaald onderzoek met de opdrachten van gerechtelijke poliKe belast is.
PRINCIPE:
o De gerechtelijke overheden mogen zich NIET mengen in de concrete organisaKe van de betrokken
poliKedienst (art. 8/1 WPA).
o Bijgevolg kunnen zij de leiding van het onderzoek in de regel niet nominaKm toewijzen
aan een bepaalde poliKeambtenaar.
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 3
, o De vorderingen van de PDK of van de OR moeten derhalve gericht worden aan de
oversten van de poliKediensten en. Niet aan individuele poliKeambtenaren.
o UITZONDERINGEN: VOORBEELD: de beschikking van de OR tot het onderscheppen van
niet voor het publiek toegankelijke communicaGe of gegevens van een
informaGcasysteem, die de naam en de hoedanigheid moet vermelden van de officieer
van gerechtelijke poliGe die voor de uitvoering van de maatregel wordt aangewezen (art.
90quater, §1, lid 2, 5° Sv)
o De gerechtelijke overheden mogen zich NIET inlaten met de bestuurlijke en de operaKonele
leiding van de poliKediensten.
o De operaKes die nodig zijn voor de uitvoering van de vorderingen van gerechtelijke poliKe
worden uitgevoerd onder de leiding van poliKe-ambtenaren met de hoedanigheid van
officier van gerechtelijke poliKe (art. 8/6 WPA)
Een richtlijn van de minister van jusKKe somt een aantal criteria op betreffende de toewijzing van
gerechtelijke onderzoeken. Volgens deze richtlijn moeten zogenaamde complexe onderzoeken worden
toegewezen aan de federale poliKe.
ð Een onderzoek is complex:
o OFWEL gelet op de aard van de te onderzoeken feiten: het gaat om:
o Onderzoeken betreffende zware of georganiseerde criminaliteit
o CorrupKe
o Georganiseerde economische financiële, sociale en fiscale delinquenKe
o InformaKecriminaliteit
o Grootschalige zwendel
o Diefstal
o Afpersing van nucleair materiaal, mensenhandel, terrorisme, sekten
o OFWEL gelet op de aard van de te verrichten onderzoeksdaden: het gaat om
o Onderzoeken waarin nood is aan bijzondere opsporingstechnieken
o VOORBEELD: observaGe en infiltraGe)
o Onderzoeken waar er gespecialiseerde vormen van vermogensanalyse en van
operaKonele analyse nodig zijn
o VOORBEELD: profiling
o OFWEL gelet op de geografische spreiding van de onderzoeksdaden: het gaat om:
o Onderzoeken waarvan de b! onderzoeksdaden buiten 1 arrondissement of
buiten het rijk moeten worden verricht.
1.1.4. Onderscheid tussen officieren en agenten van gerechtelijke poliGe
De poliKediensten bestaan uit 2 kaders: (art. 116 WGP)
o OperaKoneel kader
o AdministraKef en logisKek kader
Opera8onele kader = dit bestaat op zijn beurt uit poliKeambtenaren die zijn onverdeeld in 3 kaders: (art.
117, WGP)
o Basiskader
o Middenkader
o Officierskader
PoliKeambtenaren hebben een algemene bevoegdheid voor de uitoefening van opdrachten van
gerechtelijke en bestuurlijke poliKe (art. 117, lid 2 WGP).
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 4
Strafprocesrecht = geheel van de al dan niet geschreven rechtsregels die in een 4tal procesfasen kunnen
worden ondergebracht:
o Het onderzoek
o Onderzoek = het opsporen van misdrijven en van de vermoedelijke daders ervan, zowel
OO als GO.
o 97% van de onderzoeken zijn OO en 3% GO
o De vervolging
o Vervolging = het voor de rechter brengen van de verdachten of IVS
(inverdenkinggestelden)
o De berechKng
o Berech8ng = besluitvorming van de feitenrechter.
o De strafuitvoering
o Strafuitvoering = de tenuitvoerlegging van de gebeurlijk opgelegde straffen.
DOEL SPR: het ontdekken van de waarheid, alsook het bereiken van een naar recht en gerechKgdheid
verantwoorde beslissing omtrent de bevoegdheid van de strafrechter, de ontvankelijkheid van de
strafvordering en de gegrondheid ervan (veroordeling/vrijspraak).
ð Als de rechter een beslissing neemt is dat de juridische waarheid. Het kan dus zijn dat degene die
schuldig verklaard werd, toch onschuldig was.
Ä De juridische waarheid primeert dus, zelf op de feitelijke waarheid die misschien anders
kan zijn.
!! Strafrechter moet zich over 3 vragen buigen:
o Ben ik bevoegd?
o Strafvordering ontvankelijk (is er geen verjaring?)
o Is er een grond? (is de betrokkene schuldig of niet)?
De rechtsbeschermende func8e van het strafprocesrecht = houdt in dat een persoon bepaalde rechten
heeV, die internaKonaal worden gegarandeerd door mensenrechten, wanneer hij betrokken wordt bij een
strafprocedure, zowel terecht als ten onrechte.
ð VOORBEELD: het recht op bijstand van een advocaat.
De zogenaamde Salduz-revoluKe verwijst naar wetgeving van het EHRM, die voortvloeit uit de Salduz-
zaak. Deze wetgeving garandeert dat een verdachte direct recht heeV op bijstand van een advocaat vanaf
het eerste verhoor. Het gevolg hiervan is dat dit recht een sterk rechtsbeschermend effect creëert binnen
het strafproces, waardoor de posiKe van de verdachte aanzienlijk wordt versterkt.
1. Organen en par+jen bij het strafproces betrokken
1.1. De poli8ediensten
1.1.1. Algemeen
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen:
o Bestuurlijke poliKe
o Gerechtelijke poliKe
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 1
,Bestuurlijke poli8e = bij het vervullen van opdrachten van bestuurlijke poliKe zien de poliKediensten toe
op de handhaving van de OO, de voorkoming van misdrijven en de bescherming van personen en
goederen (art. 14, lid 1 wet 5/8/1992 poliKeambt = WPA)
ð Het gaat om prevenKeve poliKe
De bestuurlijke poliKediensten staat onder het gezag van de bestuurlijke overheden (art. 5, lid 1 WPA).
Gerechtelijke poli8e = bij het vervullen van opdrachten van gerechtelijke poliKe hebben de poliKediensten
onder meer tot taak om de misdrijven op te sporen, de bewijzen ervan te verzamelen en de daders over te
leveren aan de rb belast met hun bestraffing (art. 8 Sv + art. 15 WPA).
ð Het gaat om repressieve poliKe.
Ä Hoewel de gerechtelijke poliKe mits machKging van de PDK ook aan zogenaamde
proacKeve recherche kan doen, op grond van een redelijk vermoeden van reeds
gepleegde, maar nog niet aan het licht gekomen feiten of zelfs van nog te plegen feiten
(art. 28bis, §2 Sv)
De gerechtelijke poliKediensten staan onder het gezag van gerechtelijke autoriteiten, meer bepaalde de
procureurs-generaal bij de HVB of de federale procureur die onder. Het gezag van de minister van jusKKe
staan. (art. 367, lid 1 SV, art. 148 ger. W. en art. 5, lid 2 WPA)
1.1.2. Structuur
De vroegere korpsen van de gemeentepoliKe, de rijkswacht en de gerechtelijke poliKe bij de parkeden zijn
sinds de wet van 7/12/1998 tot organisaKe van een geïntegreerd poliKedienst gestructureerd op 2
niveaus:
o De lokale poliKe
o De federale poliKe
1.1.2.1. De lokale politie (art. 3, lid 2 WGP)
De lokale poliKe:
o Verzekert op het lokale niveau de basispoliKezorg
o Basispoli8ezorg = alle opdrachten van bestuurlijke ne gerechtelijke poliKe die nodig zijn
voor het beheren van lokale gebeurtenissen en fenomenen die zich voordoen op het
grondgebied van de poliKezone.
o Vervult daarnaast sommige poliKeopdrachten van federale aard (art. 61-64 WGP).
Elke poliKezone beschikt over een lokaal poliKekorps. Een poliKezone kan samengesteld zijn uit 1 of
meerdere gemeenten (art. 9 en 10 WGP):
o In een-gemeentezones is de bevoegde autoriteit voor organisaKe en beheer van het lokale
poliKekorps de gemeenteraad en de burgemeester
o In meer-gemeentezones oefenen de poliKeraad en het poliKecollege deze bevoegdheden uit
o De poliKeraad wordt evenredig samengesteld uit leden van de gemeenteraden van de
verschillende gemeenten die samen de meer-gemeentezone vormen, op basis van hun
bevolkingscijfers.
o Elke gemeenteraad beschikt over minstens 1 vertegenwoordiger in de poliKeraad
(art. 12, lid 2 WGP)
o Het poliKecollege wordt gevormd door de burgemeesters van de verschillende
gemeenten die de meer-gemeentezone vormen (art. 23, lid 1 WGP).
1.1.2.2. De federale politie (art. 3, lid 3 WGP)
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 2
,De federale poliKe:
o Verzekert over het gehele grondgebied de gespecialiseerde en supra-lokale opdrachten van
bestuurlijke en gerechtelijke poliKe, met inachtneming van de principes van specialiteit en
subsidiariteit.
o Vervult ondersteunende opdrachten voor de lokale poliKediensten en voor de poliKeoverheden.
De federale poliKe staat onder de leiding van een commissaris-generaal (art. 93, §4 WGP).
ð Naast de commissariaat-generaal bestaat zij uit 3 direcKes:
o Een algemene direcKe bestuurlijke poliKe
o Een algemene direcKe gerechtelijke poliKe
o Een algemene direcKe van het middelenbeheer en de informaKe
De algemene direcKe is onder meer belast met (art. 102 WGP):
o De leiding en de operaKonele coördinaKe van de opdrachten van gerechtelijke poliKe van de
centrale diensten van de federale poliKe
o De operaKonele coördinaKe, de controle en de ondersteuning van de gedeconcentreerde
gerechtelijke direcKes.
o PRINCIPE: De gedeconcentreerde gerechtelijke direcKes hebben als ambtsgebied een
gerechtelijk arrondissement. Ze staan onder leiding van de directeur van de
gedeconcentreerde gerechtelijke direcKe, gerechtelijk directeur genoemd (art. 105, §1
WGP)
Om de coördinaKe van de opdrachten van gerechtelijke poliKe te verzekeren tussen de lokale poliKe en de
gedeconcentreerde gerechtelijke direcKe, onderhoudt de gerechtelijke directeur regelmaKg dienstrelaKes
met de verantwoordelijken van de lokale poliKe en neemt hij deel aan het rechercheoverleg en het
provinciaal overleg (art. 105, §6 WGP)
Om de coördinaKe van de opdrachten van gerechtelijke poliKe te verzekeren, overlegt de gerechtelijke
directeur regelmaKg met de PDK van zijn ambtsgebied (art. 105, §6 WGP).
Ten slode zijn in de schoot van de federale gerechtelijke poliKe een aantal bijzondere opsporingsdiensten
met een apart statuut ondergebracht:
o De centrale dienst ter bestrijding van de georganiseerde economische en financiële delinquenKe =
CDGEFID
o De centrale dienst ter bestrijding van de corrupKe = CDBC
o De direcKe van de bestrijding van de zware en georganiseerde criminaliteit = DJSOC
o De federale computer crime unit = FCCU
1.1.3. Aanwijzings- en vorderingsrecht
Met het oog op de concrete uitvoering van het gerechtelijk werk beschikken de gerechtelijke overheden
over een aanwijzings- en vorderingsrecht.
De leden van het OM (art. 28ter, §3 en art. 364, lid 2 Sv) en de OR (art. 56, §2 Sv) wijzen de poliKedienst
aan die in een bepaald onderzoek met de opdrachten van gerechtelijke poliKe belast is.
PRINCIPE:
o De gerechtelijke overheden mogen zich NIET mengen in de concrete organisaKe van de betrokken
poliKedienst (art. 8/1 WPA).
o Bijgevolg kunnen zij de leiding van het onderzoek in de regel niet nominaKm toewijzen
aan een bepaalde poliKeambtenaar.
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 3
, o De vorderingen van de PDK of van de OR moeten derhalve gericht worden aan de
oversten van de poliKediensten en. Niet aan individuele poliKeambtenaren.
o UITZONDERINGEN: VOORBEELD: de beschikking van de OR tot het onderscheppen van
niet voor het publiek toegankelijke communicaGe of gegevens van een
informaGcasysteem, die de naam en de hoedanigheid moet vermelden van de officieer
van gerechtelijke poliGe die voor de uitvoering van de maatregel wordt aangewezen (art.
90quater, §1, lid 2, 5° Sv)
o De gerechtelijke overheden mogen zich NIET inlaten met de bestuurlijke en de operaKonele
leiding van de poliKediensten.
o De operaKes die nodig zijn voor de uitvoering van de vorderingen van gerechtelijke poliKe
worden uitgevoerd onder de leiding van poliKe-ambtenaren met de hoedanigheid van
officier van gerechtelijke poliKe (art. 8/6 WPA)
Een richtlijn van de minister van jusKKe somt een aantal criteria op betreffende de toewijzing van
gerechtelijke onderzoeken. Volgens deze richtlijn moeten zogenaamde complexe onderzoeken worden
toegewezen aan de federale poliKe.
ð Een onderzoek is complex:
o OFWEL gelet op de aard van de te onderzoeken feiten: het gaat om:
o Onderzoeken betreffende zware of georganiseerde criminaliteit
o CorrupKe
o Georganiseerde economische financiële, sociale en fiscale delinquenKe
o InformaKecriminaliteit
o Grootschalige zwendel
o Diefstal
o Afpersing van nucleair materiaal, mensenhandel, terrorisme, sekten
o OFWEL gelet op de aard van de te verrichten onderzoeksdaden: het gaat om
o Onderzoeken waarin nood is aan bijzondere opsporingstechnieken
o VOORBEELD: observaGe en infiltraGe)
o Onderzoeken waar er gespecialiseerde vormen van vermogensanalyse en van
operaKonele analyse nodig zijn
o VOORBEELD: profiling
o OFWEL gelet op de geografische spreiding van de onderzoeksdaden: het gaat om:
o Onderzoeken waarvan de b! onderzoeksdaden buiten 1 arrondissement of
buiten het rijk moeten worden verricht.
1.1.4. Onderscheid tussen officieren en agenten van gerechtelijke poliGe
De poliKediensten bestaan uit 2 kaders: (art. 116 WGP)
o OperaKoneel kader
o AdministraKef en logisKek kader
Opera8onele kader = dit bestaat op zijn beurt uit poliKeambtenaren die zijn onverdeeld in 3 kaders: (art.
117, WGP)
o Basiskader
o Middenkader
o Officierskader
PoliKeambtenaren hebben een algemene bevoegdheid voor de uitoefening van opdrachten van
gerechtelijke en bestuurlijke poliKe (art. 117, lid 2 WGP).
Gemaakt door: Vanderick Elien & Vermeren Elien 4
