Handicaps in pedagogisch perspectief
Inleiding
*Pedagogische perspectief
→ Pedagogiek is de wetenschappelijke studie naar de ontwikkeling en opvoeding van kinderen en
jongeren tot zelfstandige volwassenen.
→ Kennis wordt gebruikt om kinderen, jongeren en hun opvoeders te ondersteunen om de
ontwikkeling zo goed mogelijk te laten lopen.
*Orthopedagogisch perspectief
→ Orthopedagogiek is de wetenschappelijke studie naar ontwikkeling en opvoeding die niet
vanzelfsprekend (of verzwaard, of problematisch) verloopt omwille van bijzondere noden of
uitdagingen op vlak van opvoeding, ontwikkeling, leren of gedrag bij kinderen, jongeren of
volwassenen en hun context.
→ Kennis wordt gebruikt om problemen te voorkomen,te onderzoeken, op te sporen, behandelen,
begeleiden en het te diagnosticeren.
*Wetenschappelijk (ortho)pedagogisch referentiekader
→ Verklaren a.d.h.v biopsychosociale verklaringsmodellen
→ Interactionele, ecologische & systemische kaders
→ Praktijk- en handelingsgerichte wetenschap
o Bevorderen van ontwikkelings- en ontplooiingskansen
o Bevorderen van kwaliteit van leven
o Ondersteunen van volwaardige participatie
→ Brede focus op diverse domeinen van ontwikkeling en functioneren
→ Focus op krachten en competenties
Visie op handicap – ICF-model 2001
*Verschillende stappen in het ICF-model
*Beperking = moeilijkheden die ze ondervinden in het
dagelijks functioneren.
*Handicap = de drempels die er zijn voor mensen om te
participeren aan de samenleving.
Gezondheid
*Mentaal en fysiek
Lichaamsfunctioneren en lichaamsstructuren
*Een stoornis in het functioneren van ons lichaam
*Langdurige problematiek die afwijkend
1
,Activiteit
*Niveau van de beperking(en)
*Het gevolg van lichaamsfunctioneren en lichaamsstructuren
Participatie
*Mensen die door de handicap moeilijkheden hebben om deel te nemen aan activiteiten in de
maatschappij (=participeren)
*BV. geen job, geen vrije tijdsbesteding, geen relaties aangaan..
Omgevingsfactoren
*BV. prothesen, rolstoel..
Persoonlijkheidsfactoren
*BV: motivatie, uithoudingsvermogen…
Dicussie tussen beperking en handicap speciale zorgnoden?
Veel ‘discussie’ rond het woord ‘beperking’ of ‘handicap’, vaak klinkt het heel negatief of met een
oordeel.
*Voorstanders van de term ‘beperking’: willen benadrukken dat mensen door hun stoornis of
aandoening belemmeringen ervaren in het dagelijks leven.
*Voorstanders van de term ‘handicap’: leggen de nadruk op de invloed van de omgeving. Niet de
persoon zelf, maar de context creëert vaak de moeilijkheden. Vanuit deze sociale visie op handicap
hoeft iemand met een beperking niet per se een handicap te hebben — de mate waarin de omgeving
meewerkt of belemmert speelt hierbij een bepalende rol.
Moeilijk voor de juiste benaming: vaak een negatieve connotatie.
*Mensen met speciale zorgnoden wordt gezien als een positievere connotatie
Nog steeds heeft deze nieuwere connotatie meerdere voordelen en nadelen, zoals: positievere
insteek (V), je ziet de achterliggende reden niet (N), respectvoller want het is meer gericht op
‘wat’ er nodig is (V)…
Neurodiverentisiteit: benadrukt dat hersenen op verschillende manieren kunnen functioneren —
zonder dat dit als “minder” wordt gezien. Het gaat om anders, niet slechter. Deze visie nodigt uit om
diversiteit te erkennen en waarderen, in plaats van te focussen op beperkingen.
*Identity-first language (bv. autistische persoon) benadrukt dat de beperking een wezenlijk deel is
van iemands identiteit.
*Person-first language (bv. persoon met een handicap) legt de nadruk op de mens vóór de beperking.
Het draait niet alleen om taalgebruik, maar vooral om hoe je mensen in de praktijk benadert en behandelt.
2
,Thema 1: Personen met een handicap
Deel 1: Ondersteuning en begeleiding van personen met een handicap
Actuele visies
1. Volwaardig burgerschap, inclusie & belonging
2. Kwaliteit van leven
3. Empowerment, autonomie & zelfbepaling
4. Persoonsgerichte & vraaggestuurde ondersteuning
➔ 4 verschillende kaders1
1. Volwaardig burgerschap, inclusie én belonging
Burgerschapsparadigma
→ Van medische (defecten) naar sociale visie op handicap (participatieproblemen)
o Evolutie van denken: nadruk op indviduele beperkingen naar focus op maatschapplijke
belemmeringen
o Mensen ervaren moeilijkheden niet enkel door hun beperking, maar vooral doordat de
samenleving onvoldoende inclusief is
o Sluit aan bij de derde stap van het ICF-model: participatie
→ Handicap = niet dezelfde kansen krijgen of belemmeringen ervaren om volwaardig deel te
nemen aan de samenleving
→ VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (2006)
o Recht op autonomie (vrijheid in zelf keuzes te maken)
o Volwaardige en gelijkwaardige participatie in de samenleving
Inclusie
= inclusie heeft veel voorlopers gehad, een voorgeschiedenis
van benamingen:
*Uitsluiting: personen met een handicap werden niet herkend
of erkend. Er was geen aanbod of aandacht voor hun noden. Ze
werden overal uitgesloten.
*Segregatie: Er kwamen aparte voorzieningen voor mensen
met een beperking, vaak grote instellingen buiten de
maatschappij.
1
Belangrijk: elk van de visies zelf kunnen uitleggen waarover het gaat, kenrprincipes en kenboodschappen begrijpen + kunnen
toepassen in de verschillende contexten (residentie, school…) dus vertaling kunnnen maken naar zowel de context als de doelgroepen
(leeftijd en niveau van de beperking).
3
, ➝ Collectief leven, weinig persoonlijke aandacht of maatwerk.
”Erving Goffman – “totale instituties”:
→ Ging undercover meeleven in deze instellingen.. bracht het onmenselijke in beeld.
1. Weinig ruimte voor individuele noden.
2. Alles gebeurde op één plek, geen participatie in de samenleving.
3. Weinig activiteiten, vooral medisch georganiseerd.
*Nirje en Bank Mikkelsen
➝ Vanuit scandinavische landen kwam er verzet tegen deze grote instelling. Doel: mensen met een
beperking laten leven zoals andere burgers, middel in de samenleving én niet afgezonderd.
*Normalisatie
• Mensen moeten een zo normaal mogelijk leven kunnen leiden.
• Leven in gezinnen of kleine gemeenschappen.
• Gewoon dagritme, geen rigide schema’s.
• Geen segregatie meer op basis van geslacht of beperking.
*Integratie
1. Fysieke integratie: wonen op plekken waar ook anderen wonen.
2. Functionele integratie: gebruik kunnen maken van diensten (winkels, bioscoop …).
3. Sociale integratie: contacten en interacties met mensen zonder beperking.
* Deïnstitutionalisering
• Afbouw van grote instellingen en overgang naar kleinschalige woonvormen.
• In Vlaanderen: minder radicale omslag dan in Scandinavië, maar nieuwe
ondersteuningsvormen zoals begeleid wonen, zelfstandig wonen en thuisbegeleiding zijn
ontwikkeld.
Normalisatie: Integratie:
normale plaats in de
leefomstandigheden samenleving
Deïnstitutionalisering
4
Inleiding
*Pedagogische perspectief
→ Pedagogiek is de wetenschappelijke studie naar de ontwikkeling en opvoeding van kinderen en
jongeren tot zelfstandige volwassenen.
→ Kennis wordt gebruikt om kinderen, jongeren en hun opvoeders te ondersteunen om de
ontwikkeling zo goed mogelijk te laten lopen.
*Orthopedagogisch perspectief
→ Orthopedagogiek is de wetenschappelijke studie naar ontwikkeling en opvoeding die niet
vanzelfsprekend (of verzwaard, of problematisch) verloopt omwille van bijzondere noden of
uitdagingen op vlak van opvoeding, ontwikkeling, leren of gedrag bij kinderen, jongeren of
volwassenen en hun context.
→ Kennis wordt gebruikt om problemen te voorkomen,te onderzoeken, op te sporen, behandelen,
begeleiden en het te diagnosticeren.
*Wetenschappelijk (ortho)pedagogisch referentiekader
→ Verklaren a.d.h.v biopsychosociale verklaringsmodellen
→ Interactionele, ecologische & systemische kaders
→ Praktijk- en handelingsgerichte wetenschap
o Bevorderen van ontwikkelings- en ontplooiingskansen
o Bevorderen van kwaliteit van leven
o Ondersteunen van volwaardige participatie
→ Brede focus op diverse domeinen van ontwikkeling en functioneren
→ Focus op krachten en competenties
Visie op handicap – ICF-model 2001
*Verschillende stappen in het ICF-model
*Beperking = moeilijkheden die ze ondervinden in het
dagelijks functioneren.
*Handicap = de drempels die er zijn voor mensen om te
participeren aan de samenleving.
Gezondheid
*Mentaal en fysiek
Lichaamsfunctioneren en lichaamsstructuren
*Een stoornis in het functioneren van ons lichaam
*Langdurige problematiek die afwijkend
1
,Activiteit
*Niveau van de beperking(en)
*Het gevolg van lichaamsfunctioneren en lichaamsstructuren
Participatie
*Mensen die door de handicap moeilijkheden hebben om deel te nemen aan activiteiten in de
maatschappij (=participeren)
*BV. geen job, geen vrije tijdsbesteding, geen relaties aangaan..
Omgevingsfactoren
*BV. prothesen, rolstoel..
Persoonlijkheidsfactoren
*BV: motivatie, uithoudingsvermogen…
Dicussie tussen beperking en handicap speciale zorgnoden?
Veel ‘discussie’ rond het woord ‘beperking’ of ‘handicap’, vaak klinkt het heel negatief of met een
oordeel.
*Voorstanders van de term ‘beperking’: willen benadrukken dat mensen door hun stoornis of
aandoening belemmeringen ervaren in het dagelijks leven.
*Voorstanders van de term ‘handicap’: leggen de nadruk op de invloed van de omgeving. Niet de
persoon zelf, maar de context creëert vaak de moeilijkheden. Vanuit deze sociale visie op handicap
hoeft iemand met een beperking niet per se een handicap te hebben — de mate waarin de omgeving
meewerkt of belemmert speelt hierbij een bepalende rol.
Moeilijk voor de juiste benaming: vaak een negatieve connotatie.
*Mensen met speciale zorgnoden wordt gezien als een positievere connotatie
Nog steeds heeft deze nieuwere connotatie meerdere voordelen en nadelen, zoals: positievere
insteek (V), je ziet de achterliggende reden niet (N), respectvoller want het is meer gericht op
‘wat’ er nodig is (V)…
Neurodiverentisiteit: benadrukt dat hersenen op verschillende manieren kunnen functioneren —
zonder dat dit als “minder” wordt gezien. Het gaat om anders, niet slechter. Deze visie nodigt uit om
diversiteit te erkennen en waarderen, in plaats van te focussen op beperkingen.
*Identity-first language (bv. autistische persoon) benadrukt dat de beperking een wezenlijk deel is
van iemands identiteit.
*Person-first language (bv. persoon met een handicap) legt de nadruk op de mens vóór de beperking.
Het draait niet alleen om taalgebruik, maar vooral om hoe je mensen in de praktijk benadert en behandelt.
2
,Thema 1: Personen met een handicap
Deel 1: Ondersteuning en begeleiding van personen met een handicap
Actuele visies
1. Volwaardig burgerschap, inclusie & belonging
2. Kwaliteit van leven
3. Empowerment, autonomie & zelfbepaling
4. Persoonsgerichte & vraaggestuurde ondersteuning
➔ 4 verschillende kaders1
1. Volwaardig burgerschap, inclusie én belonging
Burgerschapsparadigma
→ Van medische (defecten) naar sociale visie op handicap (participatieproblemen)
o Evolutie van denken: nadruk op indviduele beperkingen naar focus op maatschapplijke
belemmeringen
o Mensen ervaren moeilijkheden niet enkel door hun beperking, maar vooral doordat de
samenleving onvoldoende inclusief is
o Sluit aan bij de derde stap van het ICF-model: participatie
→ Handicap = niet dezelfde kansen krijgen of belemmeringen ervaren om volwaardig deel te
nemen aan de samenleving
→ VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (2006)
o Recht op autonomie (vrijheid in zelf keuzes te maken)
o Volwaardige en gelijkwaardige participatie in de samenleving
Inclusie
= inclusie heeft veel voorlopers gehad, een voorgeschiedenis
van benamingen:
*Uitsluiting: personen met een handicap werden niet herkend
of erkend. Er was geen aanbod of aandacht voor hun noden. Ze
werden overal uitgesloten.
*Segregatie: Er kwamen aparte voorzieningen voor mensen
met een beperking, vaak grote instellingen buiten de
maatschappij.
1
Belangrijk: elk van de visies zelf kunnen uitleggen waarover het gaat, kenrprincipes en kenboodschappen begrijpen + kunnen
toepassen in de verschillende contexten (residentie, school…) dus vertaling kunnnen maken naar zowel de context als de doelgroepen
(leeftijd en niveau van de beperking).
3
, ➝ Collectief leven, weinig persoonlijke aandacht of maatwerk.
”Erving Goffman – “totale instituties”:
→ Ging undercover meeleven in deze instellingen.. bracht het onmenselijke in beeld.
1. Weinig ruimte voor individuele noden.
2. Alles gebeurde op één plek, geen participatie in de samenleving.
3. Weinig activiteiten, vooral medisch georganiseerd.
*Nirje en Bank Mikkelsen
➝ Vanuit scandinavische landen kwam er verzet tegen deze grote instelling. Doel: mensen met een
beperking laten leven zoals andere burgers, middel in de samenleving én niet afgezonderd.
*Normalisatie
• Mensen moeten een zo normaal mogelijk leven kunnen leiden.
• Leven in gezinnen of kleine gemeenschappen.
• Gewoon dagritme, geen rigide schema’s.
• Geen segregatie meer op basis van geslacht of beperking.
*Integratie
1. Fysieke integratie: wonen op plekken waar ook anderen wonen.
2. Functionele integratie: gebruik kunnen maken van diensten (winkels, bioscoop …).
3. Sociale integratie: contacten en interacties met mensen zonder beperking.
* Deïnstitutionalisering
• Afbouw van grote instellingen en overgang naar kleinschalige woonvormen.
• In Vlaanderen: minder radicale omslag dan in Scandinavië, maar nieuwe
ondersteuningsvormen zoals begeleid wonen, zelfstandig wonen en thuisbegeleiding zijn
ontwikkeld.
Normalisatie: Integratie:
normale plaats in de
leefomstandigheden samenleving
Deïnstitutionalisering
4
