ABS I
Osteologie en arthrologie
2023-2024
,INHOUD
Inleiding................................................................................................................................................................... 3
Soorten beenderen ............................................................................................................................................. 3
Os longum – lang been .................................................................................................................................... 3
Os breve – kort been ....................................................................................................................................... 3
Os planum – plat been .................................................................................................................................... 3
Os irregulare – onregelmatig been ................................................................................................................. 4
Os sesamoideum – sesambeen ....................................................................................................................... 4
Soorten beenverbindingen ................................................................................................................................. 4
Algemene opbouw gewricht ............................................................................................................................... 4
Gewrichtstypen ................................................................................................................................................... 5
Osteologie voorste lidmaat ..................................................................................................................................... 6
De scapula ........................................................................................................................................................... 7
De humerus ......................................................................................................................................................... 9
Osteochondrosis dissecans – OCD .................................................................................................................... 11
De radius en ulna .............................................................................................................................................. 11
Losse processus anconeus – LPA/UAP .............................................................................................................. 13
Losse processus coronoideus – LPC/FCP ........................................................................................................... 13
De carpus .......................................................................................................................................................... 13
Arthrologie voorste lidmaat .................................................................................................................................. 15
Het schoudergewricht ....................................................................................................................................... 15
Schouderluxatie ................................................................................................................................................ 16
OCD schoudergewricht ..................................................................................................................................... 16
Ruptuur ligamentum glenohumerale ................................................................................................................ 16
Aantasting beginpees biceps ............................................................................................................................. 16
Het ellebooggewricht ........................................................................................................................................ 17
OCD ellebooggewricht ...................................................................................................................................... 18
LPC en LPA ......................................................................................................................................................... 18
Het radio-ulnair gewricht .................................................................................................................................. 18
Het carpaalgewricht .......................................................................................................................................... 18
Osteologie ondervoet ........................................................................................................................................... 20
De metacarpus .................................................................................................................................................. 20
Het kootbeen .................................................................................................................................................... 21
Het kroonbeen .................................................................................................................................................. 22
Het hoefbeen (paard) ........................................................................................................................................ 23
Het klauwbeen .................................................................................................................................................. 24
, Ondervoet carnivoren ....................................................................................................................................... 24
De sesamsbeenderen ........................................................................................................................................ 24
Arthrologie ondervoet .......................................................................................................................................... 25
Paard ................................................................................................................................................................. 25
Rund .................................................................................................................................................................. 29
Podotrochleose ................................................................................................................................................. 30
Nageltred .......................................................................................................................................................... 31
Hoefbevangenheid ............................................................................................................................................ 31
Schedel .................................................................................................................................................................. 32
Het viscerocranium ........................................................................................................................................... 33
Os zygomaticum ............................................................................................................................................ 33
Os nasale ....................................................................................................................................................... 33
Os lacrimale ................................................................................................................................................... 34
Os maxillaris .................................................................................................................................................. 34
Os incisivum .................................................................................................................................................. 35
Os palatinum ................................................................................................................................................. 36
Os conchae nasalis ventralis ......................................................................................................................... 36
Os rostrale ..................................................................................................................................................... 36
Het neuorcranium ............................................................................................................................................. 37
Os occipitale .................................................................................................................................................. 37
Os parietale ................................................................................................................................................... 38
Os interparietale ........................................................................................................................................... 38
Os frontale..................................................................................................................................................... 39
Os temporale................................................................................................................................................. 39
Os pre- en basisspehnoidale ......................................................................................................................... 39
Os ethmoidale ............................................................................................................................................... 40
Os pterygoideum ........................................................................................................................................... 41
Os vomer ....................................................................................................................................................... 41
De mandibula .................................................................................................................................................... 41
Het os hyoideum ............................................................................................................................................... 42
De sinus paranasales ......................................................................................................................................... 42
De tandformules ............................................................................................................................................... 43
, INLEIDING
▪ Mediaanlijn – deelt het dier op een twee gelijke helften
▪ Sagittaal – parallel aan de mediaanlijn
▪ Transversaal – een dwarse snede op de lengterichting
▪ Dorsaal = frontaal
▪ Rostraal/craniaal – caudaal
▪ Mediaal – lateraal
▪ Sinister – dexter
▪ Dorsaal – ventraal
▪ Proximaal – distaal
▪ Dorsaal – palmair/plantair
▪ Axiaal – abaxiaal (van/naar as)
SOORTEN BEENDEREN
Centraal bestaan de beenderen vaak uit spongieus been en aan de buitenkant kan je het compacte been
terugvinden. Bij de vorming van het bot kan er veel misgaan, ook bij de huisdieren. Zo kan er bijvoorbeeld
sprake zijn van dwerggroei, bij bepaalde rassen is dit de standaard. Hierbij komen veel problemen kijken,
bijvoorbeeld gewrichtsproblemen en een te kort gehemelte met het bijkomende snurkende geluid.
OS LONGUM – LANG BEEN
Een typisch voorbeeld zijn de humerus, radius en ulna, maar ook de metacarpaal beenderen zijn
lange beenderen. Van buiten heb je het compacte been en van binnen het spongieuze been, in de
open ruimte zit het beenmerg. Rond het bot ligt het periost wat in staat voor de bloedvoorziening
en bezenuwing.
Vogels hebben luchtzakken in hun lange beenderen, hierdoor ligt hun gewicht lager en kunnen ze
dus beter vliegen. Het lucht komt in de botten via foramina.
Het lang been heeft altijd een diafyse, de schacht, en twee epifysen. De lengtegroei van het lange been gebeurt
via de proximale en distale groeischijf ter hoogte van de epifysen. Bij een jong dier kan je de groeischijven nog
terugvinden op de RX-opnamen, op latere leeftijd zullen deze volledig ossificeren.
OS BREVE – KORT BEEN
Typisch hiervoor zijn de carpaalbeentjes, hierbij zijn heel veel diersoortverschillen. Het aantal
aanwezige carpaalbeentjes zal naar grootte van de diersoort regresseren, de kleine dieren
hebben een grotere flexibiliteit en meer aanwezige botstructuren.
OS PLANUM – PLAT BEEN
Bijvoorbeeld het os nasale bij de lang-snuitige diersoorten, zoals paard en rund. Bij het
rund heb je ook nog het os frontale, een plat schedelbeen met een ruime paranasale
sinus (sinus frontalis) die doorloopt tot aan de hoorn (processus cornualis). Bij
onthoorning moet dit goed aseptisch gebeuren, want bij het afsnijden van de hoorn
komt er een opening en kunnen er makkelijk micro-organismen de sinus binnendringen,
wat kan leiden tot een sinusitis. Andere speciale platte beenderen zijn de conchae
nasales, deze zijn bij honden en katten erg grillig. Ze zorgen voor de turbulentie van het
lucht waardoor de lucht tegen het reukepitheel wordt gestuurd, daarnaast wordt de
lucht ook meteen opgewarmd.
Osteologie en arthrologie
2023-2024
,INHOUD
Inleiding................................................................................................................................................................... 3
Soorten beenderen ............................................................................................................................................. 3
Os longum – lang been .................................................................................................................................... 3
Os breve – kort been ....................................................................................................................................... 3
Os planum – plat been .................................................................................................................................... 3
Os irregulare – onregelmatig been ................................................................................................................. 4
Os sesamoideum – sesambeen ....................................................................................................................... 4
Soorten beenverbindingen ................................................................................................................................. 4
Algemene opbouw gewricht ............................................................................................................................... 4
Gewrichtstypen ................................................................................................................................................... 5
Osteologie voorste lidmaat ..................................................................................................................................... 6
De scapula ........................................................................................................................................................... 7
De humerus ......................................................................................................................................................... 9
Osteochondrosis dissecans – OCD .................................................................................................................... 11
De radius en ulna .............................................................................................................................................. 11
Losse processus anconeus – LPA/UAP .............................................................................................................. 13
Losse processus coronoideus – LPC/FCP ........................................................................................................... 13
De carpus .......................................................................................................................................................... 13
Arthrologie voorste lidmaat .................................................................................................................................. 15
Het schoudergewricht ....................................................................................................................................... 15
Schouderluxatie ................................................................................................................................................ 16
OCD schoudergewricht ..................................................................................................................................... 16
Ruptuur ligamentum glenohumerale ................................................................................................................ 16
Aantasting beginpees biceps ............................................................................................................................. 16
Het ellebooggewricht ........................................................................................................................................ 17
OCD ellebooggewricht ...................................................................................................................................... 18
LPC en LPA ......................................................................................................................................................... 18
Het radio-ulnair gewricht .................................................................................................................................. 18
Het carpaalgewricht .......................................................................................................................................... 18
Osteologie ondervoet ........................................................................................................................................... 20
De metacarpus .................................................................................................................................................. 20
Het kootbeen .................................................................................................................................................... 21
Het kroonbeen .................................................................................................................................................. 22
Het hoefbeen (paard) ........................................................................................................................................ 23
Het klauwbeen .................................................................................................................................................. 24
, Ondervoet carnivoren ....................................................................................................................................... 24
De sesamsbeenderen ........................................................................................................................................ 24
Arthrologie ondervoet .......................................................................................................................................... 25
Paard ................................................................................................................................................................. 25
Rund .................................................................................................................................................................. 29
Podotrochleose ................................................................................................................................................. 30
Nageltred .......................................................................................................................................................... 31
Hoefbevangenheid ............................................................................................................................................ 31
Schedel .................................................................................................................................................................. 32
Het viscerocranium ........................................................................................................................................... 33
Os zygomaticum ............................................................................................................................................ 33
Os nasale ....................................................................................................................................................... 33
Os lacrimale ................................................................................................................................................... 34
Os maxillaris .................................................................................................................................................. 34
Os incisivum .................................................................................................................................................. 35
Os palatinum ................................................................................................................................................. 36
Os conchae nasalis ventralis ......................................................................................................................... 36
Os rostrale ..................................................................................................................................................... 36
Het neuorcranium ............................................................................................................................................. 37
Os occipitale .................................................................................................................................................. 37
Os parietale ................................................................................................................................................... 38
Os interparietale ........................................................................................................................................... 38
Os frontale..................................................................................................................................................... 39
Os temporale................................................................................................................................................. 39
Os pre- en basisspehnoidale ......................................................................................................................... 39
Os ethmoidale ............................................................................................................................................... 40
Os pterygoideum ........................................................................................................................................... 41
Os vomer ....................................................................................................................................................... 41
De mandibula .................................................................................................................................................... 41
Het os hyoideum ............................................................................................................................................... 42
De sinus paranasales ......................................................................................................................................... 42
De tandformules ............................................................................................................................................... 43
, INLEIDING
▪ Mediaanlijn – deelt het dier op een twee gelijke helften
▪ Sagittaal – parallel aan de mediaanlijn
▪ Transversaal – een dwarse snede op de lengterichting
▪ Dorsaal = frontaal
▪ Rostraal/craniaal – caudaal
▪ Mediaal – lateraal
▪ Sinister – dexter
▪ Dorsaal – ventraal
▪ Proximaal – distaal
▪ Dorsaal – palmair/plantair
▪ Axiaal – abaxiaal (van/naar as)
SOORTEN BEENDEREN
Centraal bestaan de beenderen vaak uit spongieus been en aan de buitenkant kan je het compacte been
terugvinden. Bij de vorming van het bot kan er veel misgaan, ook bij de huisdieren. Zo kan er bijvoorbeeld
sprake zijn van dwerggroei, bij bepaalde rassen is dit de standaard. Hierbij komen veel problemen kijken,
bijvoorbeeld gewrichtsproblemen en een te kort gehemelte met het bijkomende snurkende geluid.
OS LONGUM – LANG BEEN
Een typisch voorbeeld zijn de humerus, radius en ulna, maar ook de metacarpaal beenderen zijn
lange beenderen. Van buiten heb je het compacte been en van binnen het spongieuze been, in de
open ruimte zit het beenmerg. Rond het bot ligt het periost wat in staat voor de bloedvoorziening
en bezenuwing.
Vogels hebben luchtzakken in hun lange beenderen, hierdoor ligt hun gewicht lager en kunnen ze
dus beter vliegen. Het lucht komt in de botten via foramina.
Het lang been heeft altijd een diafyse, de schacht, en twee epifysen. De lengtegroei van het lange been gebeurt
via de proximale en distale groeischijf ter hoogte van de epifysen. Bij een jong dier kan je de groeischijven nog
terugvinden op de RX-opnamen, op latere leeftijd zullen deze volledig ossificeren.
OS BREVE – KORT BEEN
Typisch hiervoor zijn de carpaalbeentjes, hierbij zijn heel veel diersoortverschillen. Het aantal
aanwezige carpaalbeentjes zal naar grootte van de diersoort regresseren, de kleine dieren
hebben een grotere flexibiliteit en meer aanwezige botstructuren.
OS PLANUM – PLAT BEEN
Bijvoorbeeld het os nasale bij de lang-snuitige diersoorten, zoals paard en rund. Bij het
rund heb je ook nog het os frontale, een plat schedelbeen met een ruime paranasale
sinus (sinus frontalis) die doorloopt tot aan de hoorn (processus cornualis). Bij
onthoorning moet dit goed aseptisch gebeuren, want bij het afsnijden van de hoorn
komt er een opening en kunnen er makkelijk micro-organismen de sinus binnendringen,
wat kan leiden tot een sinusitis. Andere speciale platte beenderen zijn de conchae
nasales, deze zijn bij honden en katten erg grillig. Ze zorgen voor de turbulentie van het
lucht waardoor de lucht tegen het reukepitheel wordt gestuurd, daarnaast wordt de
lucht ook meteen opgewarmd.
