Samenvatting - Gespecialiseerde toegepaste farmacologie

Farmacologie

Hoofdstuk 1: Analgetica (GTF)
1. Inleiding
1.1 Wat zijn analgetica?
 Analgetica = pijnstillers.
 Werking: blokkeren alarmsignalen naar de hersenen, maar heffen de
oorzaak van de pijn niet op.
 Kunnen worden onderverdeeld in:
o Niet-narcotische analgetica (zoals paracetamol, NSAID's).
o Narcotische analgetica (opioïden) (zoals morfine, fentanyl).

1.2 Definitie van pijn
 Pijn is subjectief: "Pijn is wat de patiënt zegt dat het is en ontstaat wanneer
hij/zij het zegt."
 Afhankelijk van:
o Lichamelijke toestand (bijv. vermoeidheid).
o Psychologische factoren (bijv. angst, stress).
 Eerste symptoom van weefselschade.

2. Ontstaan van pijn




PGL komen vrij door het kapotgaan van fosforlipiden komt fosforlipase A2 wij.
Enzyme arachidonzuur wordt door COX 1 & 2 omgezet in PGL

2.1 Fysiologische processen achter pijn
Weefselbeschadiging → afgifte van histamine, bradykinine, serotonine en
prostaglandines (PGL).
 Activatie van pijnreceptoren in de zenuwuiteinden → elektrische prikkel
naar de hersenen → bewustwording van pijn.
 Endogene opiaten (endorfines) onderdrukken de pijnsignalen

2.2 Rol van prostaglandines (PGL) in pijn
PGL ontstaan uit fosfolipiden via fosfolipase A2 → arachidonzuur →
prostaglandines.

 Functies van PGL:
o Pijngevoeligheid verhogen.
o Bloedplaatjesaggregatie beïnvloeden (belangrijk bij bloedstolling).
o Vasodilatatie of -constrictie reguleren.
o Maagzuurproductie remmen (bescherming maagwand).
o Bronchoconstrictie veroorzaken.
o Baarmoedercontractie stimuleren.

2.3 COX-enzymen en pijn
 COX-1: betrokken bij homeostase en bescherming van maag, bloedplaatjes
en nieren (goede doorbloeding).

,  COX-2: geactiveerd bij ontstekingen en zorgt voor pijn en zwelling.
 NSAID’s remmen beide enzymen, wat zowel voordelen als bijwerkingen
geeft.
-> liefst enkel COX2 remmen, maar komt niet veel voor

3. Pijnbehandeling
3.1 Mogelijkheden voor pijnbestrijding
 Neurostimulatie (bijv. TENS, ruggenmergstimulatie).
 Lokale anesthesie (bijv. lidocaïne-injecties).
 Psychosociale ondersteuning (bijv. ontspanningstechnieken).
 Fysische maatregelen (bijv. ijskompressen, massage).
 Chirurgie (bij structurele problemen).
 Geneesmiddelen (analgetica).

3.2 Principes van medicamenteuze pijnbestrijding
1e gedachte: Oorzaak wegnemen indien mogelijk.
 Start met een hoge dosis om snel therapeutisch effect te krijgen.
 Medicatie op vaste tijden geven voor constante werking.
 Ook ‘s nachts medicatie indien nodig.
 Bijwerkingen preventief behandelen (bijv.
laxeermiddelen bij opioïden).
-> bij onvoldoende werking volgende stap ondernemen

3.3 WHO-pijnladder
 Stap 1: Niet-opioïde analgetica (bijv. paracetamol,
NSAID’s).
 Stap 2: Zwakke opioïden (bijv. codeïne, tramadol) +
mogelijk stap 1.
 Stap 3: Sterke opioïden (bijv. morfine, fentanyl) +
mogelijk co-analgetica.

4. Niet-narcotische analgetica
4.1. Paracetamol
1e keus: veilig in therapeutische dosis, geen teratogene effecten
Dafalgan 500mg-1g, Perfusalgan

4.1.1 Werking
 Matige pijnstiller, koortsverlagend (antipyretisch).
 Remt COX-2 in de hersenen en het ruggenmerg. (pijn en zwelling)
 Geen ontstekingsremmende werking.

4.1.2 Bijwerkingen en risico’s
 Leverbeschadiging bij overdosis (>6 g/dag).
 Weinig effect op pgl-synthese
 Antidoot bij overdosis: N-acetylcysteïne (Lysomucil®).
 Overdosering: hepatoxiciteit met ictusu soms fatale necrose na 24-48u
-> bij volwassene vanaf 10g en met risicofactoren en chronisch gebruik
vanaf 4g
-> kinderen vanaf 150mg/kg
-> acetylcysteïne IV als antidood
 Analgetica-hoofdpijn

4.1.3 Dosering

,  Volwassenen: 500-1000 mg 4x/d met 4u tussen voor max 4weken
!alcoholisme: max 3g/d en 8u tussen inname!
 Kinderen: 10 mg/kg om de 6 uur.
-> interactie met orale anticonceptie: verminderde plasmaconcentratie

4.1.4 Farmacokinetiek
PO: 100% BB werkt via de maag en werkt na 25-45 min

4.1.5 Paracetamol bij zwangerschap en borstvoeding
= 1e keus
 Diffusie door placenta
 Veilig bij therapeutische dosis
-> foetale leverintoxicatie, foetaal nierlijden, hemolytische anemie
 Geen tetratogene effecten
 Geen verlengde bloedingstijd

4.2. !!!!!NSAID’s (bv. ibuprofen, diclofenac, naproxen)!!!!!
4.2.1 Werking
 Remmen COX-1 en COX-2 → pijnstilling, koortsverlaging,
ontstekingsremming.

4.2.2 Bijwerkingen!!!!!!!
 Maagzweren, bloedingen (door COX-1-remming).
 Maag en darmaandoeningen
 bloedinrisico
 Nierinsufficiëntie (door verminderde bloedtoevoer naar de nieren).
 Verhoogd risico op hart- en vaatziekten.
 Bronchospasmen bij astmapatiënten.
-> interacties: lithium, verminderde werking antihypertensiva/diuretica,
versterking anticoagulantia

4.2.3 zwangerschap en borstvoeding
 Voorkeur niet tijdens zwangerschap
 Trim 1: klein risico abortus kortdurend
 Trim 2: verminderd renale bloedflow => oligiohydramnios
 Trim 3: niet
->vertsoring bloedstolling
-> verlengde arbeid
-> vroegtijdig sluiten ductus arteriosis
-> oligurie
 Kan tijdens borstvoeding

4.3 Salicylaten en acetylsalicylzuur
4.3.1 Werking
 Pijnstillend, koortswerend en anti-inflammatoir
 Verhinderd PGL-Synthese + !invloed bloedstolling!
 Remming COX1&2

4.3.2 Dosis
= 4-6x/d 300g !max 4g/d!

4.3.2 Zwangerschap en borstvoeding
!verhindering pgl-synthese bij moeder & kind!
 Tetratogeniteit trim 1

,  Trim 3 vermijden
-> vroegtijdig sluiten ductus arteriosus
-> renale dysfunctie (oligohydramnion)
-> verlengde bloedingstijd !partus, ppbloeding, stollingstoornis baby!
 Therapeutisch: lage dosis ter preventie van HT, PET, IUGR door betere
doorbloeding placenta

5. Narcotische analgetica (opioïden)
-> werkt op bewustzijn
Afgeleid van papaver

5.1 Werking
 Sterke pijnstillers, werken op het centrale zenuwstelsel (CZS).
 Geen ontstekingsremmende of koortsverlagende werking.
 Binden aan opioïdreceptoren en blokkeren pijnsignalen. (neurontransmitter
kan niet doorvloeien naar neuron)
Toedieningswijzen
o PO
o Sublinguaal
o Rectaal
o Transdermaal
o IM
o IV
o SC
o epiduraal
5.2 Bijwerkingen
 Slaperigheid, euforie, ademhalingsdepressie.
 Obstipatie (moet behandeld worden met laxeermiddelen).
 Misselijkheid en braken.
 Jeuk
 hypothermie
 Verslavingsgevaar.

5.3 indicaties 5.4 Conta-indicaties
 Chronische pijn  Acute AH-depressie
 Palliatieve  Coma
 Operaties  Verhoogde intracraniële druk
 Verhoogd risico paralytische
ileus
 Zwangerschap en borstvoeding

5. 5 Voorbeelden
 Zwakke opioïden: codeïne, tramadol.
 Sterke opioïden: morfine, fentanyl, oxycodon.
 Antidoot bij overdosis: Naloxon (Narcan®).
 Zuivere agonisten: codeïne, fentanyl, oxycodon, tramadol
 Gemengde agonisten: buprenorfine (epidurale!)

5.6 Producten
 Fentanyl, sufentanyl (sufenta: epidurale)
 Codeïne (nooit bij borstoeding)
 Morfine
 Piritramide
 Methadon