1 Inleiding: mediageschiedenis, geschiedenis en media,
mediahistoriografie.....................................................................................5
1.1 Waarom mediageschiedenis?.............................................................5
1.2 Geschiedenis, media, mediageschiedenis..........................................5
1.3 Geschiedenis van mediahistoriografie...............................................6
1.3.1 Voorlopers....................................................................................6
1.3.2 Klassieke benadering...................................................................6
1.3.3 Mediahistoriografie vandaag........................................................6
1.4 Perspectieven in mediageschiedenis.................................................8
1.5 Slot.....................................................................................................9
2 Technology push: Technologie, maatschappij en macht.........................10
2.1 Spanningsveld technologie & samenleving......................................10
2.2 Technorevolutionair narratief...........................................................11
2.2.1 Tijdslijnen, feiten en revoluties..................................................11
2.2.2 Brian Winston over de ontwikkeling van mediatechnologie en
maatschappij.......................................................................................11
2.3 ‘Long term’ technologiedeterministische narratief...........................12
2.4 Kritiek op technologisch deterministisch narratieven......................12
2.4.1 Sociaal-culturele kritiek..............................................................12
2.4.2 Politiek- economische factor......................................................13
2.4.3 Media-archeologische kritiek......................................................14
2.5 Het boek als case.............................................................................14
3 Fake news...............................................................................................16
3.1 Inleiding............................................................................................16
3.1.1 Kaderstuk, Leopold II en Kongo Vrijstraat..................................16
3.1.2 Rol van journalistiek...................................................................16
3.1.3 Kaderstuk: Burgerjournalistiek, fake news en de status van
journalistiek.........................................................................................17
3.2 Typologie..........................................................................................17
3.3 Geschiedenis van fake news............................................................17
3.4 Evolutie van deepfake......................................................................18
3.4.1 Fake news in het digitale tijdperk...............................................18
3.4.2 Kaderstuk: fotomanipulatie toen en nu......................................18
3.5 Reflectie over journalistiek en fake news.........................................19
3.6 Reflexie over fake news en historiografie.........................................19
3.7 Gastles: Factcheckers (toepassingsvraag examen)..........................19
3.7.1 Hoe ontstaat fake news?............................................................19
Page 1 of 70
, 3.7.2 Zeven vaakst voorkomende.......................................................19
3.7.3 Wat is factchecking?..................................................................19
3.7.4 Wie checkt factchekcers?...........................................................19
3.7.5 Hoe herken je desinformatie?....................................................20
4 Politieke ideologie en propaganda..........................................................21
4.1 Inleiding............................................................................................21
4.1.1 Politieke mediageschiedenis: dimensies....................................21
4.2 Mediatheorieën, geschiedenis en politiek........................................21
4.3 Propaganda......................................................................................23
4.3.1 Wat is propaganda.....................................................................23
4.3.2 Typologieën van propaganda:....................................................24
4.3.3 Nazi-duitsland en propaganda...................................................25
4.3.4 Propaganda vandaag.................................................................26
4.4 Slot: politieke mediageschiedenis....................................................26
5 Gastles De Prijs van het Publieke Debat.................................................28
5.1 Inleiding............................................................................................28
5.2 Theoretisch kader: enkele concepten en begrippen.........................28
5.2.1 De industrielevenscyclus...........................................................28
5.2.2 Consolidatiepatroon...................................................................29
5.2.3 Concentratie...............................................................................29
5.2.4 STEP-analyse..............................................................................29
5.2.5 Wat doen bedrijven?..................................................................30
5.3 Vlaamse krantenmart: competitiemechanisme................................30
5.3.1 Prijsmechanisme........................................................................30
5.3.2 Advertentiemarkt.......................................................................30
5.3.3 Productontwikkeling...................................................................31
5.3.4 Marktontwikkeling......................................................................31
5.4 Vlaamse krantenmarkt: enkele financiele aspecten.........................31
5.5 Trends in de Vlaamse perswereld.....................................................32
5.6 Enkele kritische bedenkingen...........................................................32
5.7 Nuttige concepten............................................................................32
6 Internationale politiek, nieuws, macht...................................................33
6.1 Inleiding [+ belang van nieuwsagentschappen]..............................33
6.1.1 Belang van nieuwsagentschappen.............................................33
6.1.2 Typologie van nieuwsagentschappen.........................................35
6.2 Concepten en dimensies van internationale communicatie en beleid
...............................................................................................................35
Page 2 of 70
, 6.2.1 Internationale communicatie en geschiedenis...........................35
6.2.2 Geopolitieke en economische dimensies...................................36
6.3 Communicatierevoluties, machtspolitiek en internationale
conventies (1830-1914).........................................................................37
6.3.1 Context.......................................................................................37
6.3.2 ITU..............................................................................................38
6.3.3 UPU............................................................................................38
6.3.4 Nieuwsagentschappen: start en eerste ontwikkeling.................38
6.4 Politiek extremisme, massacommunicatie en conflict (1914-1945). 39
6.4.1 Context.......................................................................................39
6.4.2 7 redenen voor einde mondiale nieuwskartel............................40
6.5 Koude Oorlog, drie werelden en pogingen tot wereldwijde regulering
(1945-89)...............................................................................................41
6.5.1 Context.......................................................................................41
6.5.2 Verenigde naties oprichting & evolutie......................................41
6.5.3 Koude oorlog en nieuwsagentschappen.....................................42
6.5.4 Dekolonisering: naar een nieuwe wereldorde............................42
6.6 Intermezzo: Symbolische hegemonie, buitenland- en internationaal
nieuws....................................................................................................43
6.7 Naar een multipolaire wereld (1990-)...............................................43
6.8 Slot...................................................................................................43
7 De dominantie van de Amerikaanse ‘filmed entertainment industry’....44
7.1 Inleiding: concepten en factoren......................................................44
7.2 Voorlopers en start (-1895)..............................................................44
7.3 Groei van een industrie (1895-1914/8)............................................45
7.4 Hegemonie, concentratie en controle (1918-1945)..........................45
7.5 Aanpassingen van het studiosysteem (1945-1968).........................47
7.6 New Hollywood en nieuwe uitdagingen (1968-1990).......................48
7.7 Nieuw gouden tijdperk? (1990-).......................................................48
7.8 Slot...................................................................................................49
8 Hoofdstuk 8............................................................................................50
9 Publieke omroep (cases Vlaamse publieke omroep, radio en televisie). 51
9.1 Inleiding............................................................................................51
9.1.1 Waarom publieke omroep?.........................................................51
9.1.2 Modellen.....................................................................................52
9.1.3 Kaderstuk: staatsmonopolie op de omroep in FR.......................53
9.1.4 Kaderstuk: verzuilig, pluralisme en het Nederlandse publieke
omroep................................................................................................54
Page 3 of 70
, 9.1.5 Kaderstuk: BBC en John Reith (publieke omroepsystemen).......55
9.2 Radio-omroep (1914-1945)..............................................................55
9.2.1 Voorlopers..................................................................................55
9.2.2 1930 NIR....................................................................................56
9.2.3 ‘intermezzo’ WO2: zender Brussel en BNRO..............................56
9.3 Publieke televisie: start en hoogdagen (1945-73)............................56
9.3.1 Start en hoogdagen: voorlopers.................................................56
9.3.2 Wet 1960....................................................................................57
9.3.3 Omroepfilosofie en programmering...........................................57
9.3.4 Cultureel educatieve logica........................................................57
9.3.5 Uitdagingen................................................................................57
9.3.6 Wetgevend werk........................................................................58
9.4 De jaren van verstarring: bureaucratie en culturele
behoudsgezindheid (1974-89)................................................................58
9.4.1 Van denk- en lobbywerk naar het kabeldecreet (1979-1987)....58
9.4.2 Kabeldecreet en start VTM.........................................................58
9.5 Concurrentie en naar een postmodern sterk merk (1989-)..............59
9.6 Slot...................................................................................................59
10 Geschiedenis in/via media: historische documentaire en fictie...........60
10.1 Inleiding: symbolische dimensie en geschiedenis via/in media.....60
10.1.1 Kaderstuk 1: gemediatiseerde representatie van de Holocaust
............................................................................................................62
10.1.2 Kaderstuk 2: Utøya: July 22: historische waarachtigheid, ethiek
en esthetiek........................................................................................63
10.2 Media als historiserende machines................................................64
10.2.1 Historiserende machines en historische waarheidsclaims.......64
10.2.2 Historische geloofwaardigheid en ‘documentary modes’.........65
10.3 Historische fictie [Leestekst 9.1]....................................................66
10.3.1 Belang......................................................................................66
10.3.2 Positivistische of klassiek historische visie...............................67
10.3.3 Nieuwe visie op historische fictie.............................................67
10.4 Slot.................................................................................................69
11 Responsiecollege.................................................................................70
Page 4 of 70
,1 Inleiding: mediageschiedenis,
geschiedenis en media,
mediahistoriografie
1.1 Waarom mediageschiedenis?
1. Beter begrijpen van de ontwikkeling van media vroeger en vandaag
Valkuilen:
o Feitelijkheid
o Klemtoon op individuen; great men
o Rechtlijnigheid, doelmatigheid/gerichtheid
o Eurocentrisme
2. Beter begrijpen van de rol van media in geschiedenis
Valkuil:
o Mediacentrisme = media in het centrum van veranderingen
in de maatschappij
o Vs mediarelativisme = media niet zo belangrijk in het leven
3. Beter begrijpen van de geschiedenis via/in media
- Hoe de media omgaan met het verleden
- Media als ‘historiserende’ machines
- Hoe media historisch besef bijbrengen (of afbouwen)
- (Hoe wij kijken naar geschiedenis, bepaalt door
media)
o Vb case trump & de media:
- Belang van media (manier waarop ze media
gebruiken)
- Geschiedenis is actueel (nieuw medium inzetten voor
propaganda -> Hitler)
- Historische kennis om het heden te begrijpen
- Media zijn ‘historische/historiserende’ machines
1.2 Geschiedenis, media, mediageschiedenis
Verleden
- Of verleden feiten, gebeurtenissen, processen, mensen,...
Geschiedschrijving
- Of historiografie: de act van onderzoek naar het verleden
o Onderzoek naar beleidsprocessen binnen en rond de Vlaamse
publieke omroep aan de hand van beleidsdocumenten,
interviews,...
o Onderzoek naar ontwikkeling van tv-programmering aan de
hand van programmaoverzichten, interview,...
- Resultaat: narratieven over het verleden
Page 5 of 70
, Ordenen en interpreteren tot een verhaal
1.3 Geschiedenis van mediahistoriografie
1.3.1Voorlopers
19e eeuw: sociale wetenschappen, rol van kranten
- Waren duur en niet dagelijks
- Belastingen op kranten vallen weg -> goedkoper -> voor iedereen
toegankelijk
- Stemrecht (publieke opinie belangrijker)
- Nieuw medium -> wat met publieke opinie
Begin 20e eeuw: Zeitungswissenschaft (= rol van kranten bestuderen)
WOI: komst radio, veel geld voor communicatie
WOII: propaganda
Koude oorlog: veel aandacht voor geschiedenis
1.3.2Klassieke benadering
Bv Theo Luykx
- Historicus aan Ugent
- Grondlegger ‘pers-en communicatiewetenschap’
- EVOLUTIE VAN DE COMMUNICATIEMEDIA
o Ruimte: nationale geschiedenis – eurocentrisme
o Tijd: mijlpalen, grote tijdvakken
o Media (klassieke media)
o ‘Determinerende’ factoren = technologie, politiek, economie
o ‘Objectiviteit’, feitelijkheid
o Descriptief: minder klemtoon op analyse via minder ruime
maatschappelijke contextualisering
1.3.3Mediahistoriografie vandaag
‘Nieuw’ veld
- Nieuwe vragen
- Nieuwe methoden en benaderingen
- Nieuwe tijdschriften, handboeken,...
Groeiende aandacht
- ‘Razendsnelle’ ontwikkeling mediatechnologieën
Page 6 of 70
, - Rol van media op vlak van breukervaringen en historisch besef (bv.
grote dingen gebeuren live)
Nieuwe onderzoeksmogelijkheden
- O.a. digital humanities, the digital turn
o Big data
o OCR (optical character recognition) -> veel meer tools
o Mapping techniques
Diversificaties
- Narratieven op basis van
o Ruimte
Nationaal, lokaal, regional, stedelijk
Één plek
Comparatief: vergelijken ene regio tov van andere;
analyseert overeenkomsten en verschillen in
mediaontwikkelingen binnen diverse nationale
contexten.
Entangled: op welke manier zijn structuren met elkaar
verbonden; onderzoekt de onderlinge verwevenheid en
verspreiding van mediapraktijken, -ideeën en -
technologieën over nationale grenzen heen.
o Tijd
Vroeger in grote tijdsvakken, nu niet meer
Microhistorisch: als single event/person/location
Macrohistory: kan enkel met computers
Distant reading: boeken van duizenden jaren in
computersysteem, analyse hoe romanstructuren
veranderen over de tijd -> patronen zoeken
doorheen grote periodes
o Fasen
o Media
Mono-media
Cross-media, of media-comparatief = 2 media met
elkaar
Convergence = hoe lopen al die media door elkaar
o Factoren
Invalshoeken
Ieder hoofdstuk gaat op bepaalde manier naar
geschiedenis kijken
Bv filmgeschiedenis
Technologische factor
Economische factor (geld verdienen aan)
Politieke factor (film is meer censuur ter wereld)
Symbolische factor (stijlen, genres, betekenissen
in genres)
Sociaal-culturele factor (mensen die naar cinema
gingen, hoe was dat?)
o Perspectieven
Page 7 of 70
, 1.4 Perspectieven in mediageschiedenis
- Technologische benadering
o Determinisme: media en communicatietechnologie als
oorzaak van sociale verandering
o Kritiek: offlinewereld beïnvloedt de online wereld meer dan
andersom
- Liberale benadering
o Utopisch
o Vrije toegang tot media
o Onafhankelijkheid van de media
o Minder overheidscontrole
o Vierde macht
o Emancipatorische kracht van onafhankelijke media
o Ideaalbeeld
o Educatieve missie van de pers nam af, maar werd deel
overgenomen door publieke omroep
Kleinere kenniskloof tussen elite en algemeen publiek
Meer communicatie tussen sociale groepen
Democratisch debat in het algemeen belang
- Radicale benadering (kritische)
o Ondanks ‘vrijere’ media: mainstream media blijven deel van
onderliggende machtsstructuren en blijven de sociale orde
ondersteunen
o Markt als controlesysteem
o Informele invloed van elites
o Dominante groepen beïnvloeden de algemene cultuur in een
samenleving en op die manier ook de media-inhoud
- Feministische benadering
o Vanuit feministisch gender-perspectief
o Media werden NIET volledig ‘onafhankelijk’ naarmate
overheidscontrole afnam: nog steeds onder mannelijke
controle
Media werkten niet zozeer emancipatorisch, maar net
onderdrukkend voor de helft van de bevolking
Populaire media indoctrineren vrouwen om een
ondergeschikte positie in de samenleving te aanvaarden
o Revisionistisch feministisch narratief
Meer aandacht voor weerstand
(‘resistance’) tegen patriarchale
dominantie
Eigen media waarin vrouwenbelangen
behartigd worden
Ambiguïteit en tekstuele spanningen
in sommige representaties
Aantal evoluties in mainstream media
Page 8 of 70
mediahistoriografie.....................................................................................5
1.1 Waarom mediageschiedenis?.............................................................5
1.2 Geschiedenis, media, mediageschiedenis..........................................5
1.3 Geschiedenis van mediahistoriografie...............................................6
1.3.1 Voorlopers....................................................................................6
1.3.2 Klassieke benadering...................................................................6
1.3.3 Mediahistoriografie vandaag........................................................6
1.4 Perspectieven in mediageschiedenis.................................................8
1.5 Slot.....................................................................................................9
2 Technology push: Technologie, maatschappij en macht.........................10
2.1 Spanningsveld technologie & samenleving......................................10
2.2 Technorevolutionair narratief...........................................................11
2.2.1 Tijdslijnen, feiten en revoluties..................................................11
2.2.2 Brian Winston over de ontwikkeling van mediatechnologie en
maatschappij.......................................................................................11
2.3 ‘Long term’ technologiedeterministische narratief...........................12
2.4 Kritiek op technologisch deterministisch narratieven......................12
2.4.1 Sociaal-culturele kritiek..............................................................12
2.4.2 Politiek- economische factor......................................................13
2.4.3 Media-archeologische kritiek......................................................14
2.5 Het boek als case.............................................................................14
3 Fake news...............................................................................................16
3.1 Inleiding............................................................................................16
3.1.1 Kaderstuk, Leopold II en Kongo Vrijstraat..................................16
3.1.2 Rol van journalistiek...................................................................16
3.1.3 Kaderstuk: Burgerjournalistiek, fake news en de status van
journalistiek.........................................................................................17
3.2 Typologie..........................................................................................17
3.3 Geschiedenis van fake news............................................................17
3.4 Evolutie van deepfake......................................................................18
3.4.1 Fake news in het digitale tijdperk...............................................18
3.4.2 Kaderstuk: fotomanipulatie toen en nu......................................18
3.5 Reflectie over journalistiek en fake news.........................................19
3.6 Reflexie over fake news en historiografie.........................................19
3.7 Gastles: Factcheckers (toepassingsvraag examen)..........................19
3.7.1 Hoe ontstaat fake news?............................................................19
Page 1 of 70
, 3.7.2 Zeven vaakst voorkomende.......................................................19
3.7.3 Wat is factchecking?..................................................................19
3.7.4 Wie checkt factchekcers?...........................................................19
3.7.5 Hoe herken je desinformatie?....................................................20
4 Politieke ideologie en propaganda..........................................................21
4.1 Inleiding............................................................................................21
4.1.1 Politieke mediageschiedenis: dimensies....................................21
4.2 Mediatheorieën, geschiedenis en politiek........................................21
4.3 Propaganda......................................................................................23
4.3.1 Wat is propaganda.....................................................................23
4.3.2 Typologieën van propaganda:....................................................24
4.3.3 Nazi-duitsland en propaganda...................................................25
4.3.4 Propaganda vandaag.................................................................26
4.4 Slot: politieke mediageschiedenis....................................................26
5 Gastles De Prijs van het Publieke Debat.................................................28
5.1 Inleiding............................................................................................28
5.2 Theoretisch kader: enkele concepten en begrippen.........................28
5.2.1 De industrielevenscyclus...........................................................28
5.2.2 Consolidatiepatroon...................................................................29
5.2.3 Concentratie...............................................................................29
5.2.4 STEP-analyse..............................................................................29
5.2.5 Wat doen bedrijven?..................................................................30
5.3 Vlaamse krantenmart: competitiemechanisme................................30
5.3.1 Prijsmechanisme........................................................................30
5.3.2 Advertentiemarkt.......................................................................30
5.3.3 Productontwikkeling...................................................................31
5.3.4 Marktontwikkeling......................................................................31
5.4 Vlaamse krantenmarkt: enkele financiele aspecten.........................31
5.5 Trends in de Vlaamse perswereld.....................................................32
5.6 Enkele kritische bedenkingen...........................................................32
5.7 Nuttige concepten............................................................................32
6 Internationale politiek, nieuws, macht...................................................33
6.1 Inleiding [+ belang van nieuwsagentschappen]..............................33
6.1.1 Belang van nieuwsagentschappen.............................................33
6.1.2 Typologie van nieuwsagentschappen.........................................35
6.2 Concepten en dimensies van internationale communicatie en beleid
...............................................................................................................35
Page 2 of 70
, 6.2.1 Internationale communicatie en geschiedenis...........................35
6.2.2 Geopolitieke en economische dimensies...................................36
6.3 Communicatierevoluties, machtspolitiek en internationale
conventies (1830-1914).........................................................................37
6.3.1 Context.......................................................................................37
6.3.2 ITU..............................................................................................38
6.3.3 UPU............................................................................................38
6.3.4 Nieuwsagentschappen: start en eerste ontwikkeling.................38
6.4 Politiek extremisme, massacommunicatie en conflict (1914-1945). 39
6.4.1 Context.......................................................................................39
6.4.2 7 redenen voor einde mondiale nieuwskartel............................40
6.5 Koude Oorlog, drie werelden en pogingen tot wereldwijde regulering
(1945-89)...............................................................................................41
6.5.1 Context.......................................................................................41
6.5.2 Verenigde naties oprichting & evolutie......................................41
6.5.3 Koude oorlog en nieuwsagentschappen.....................................42
6.5.4 Dekolonisering: naar een nieuwe wereldorde............................42
6.6 Intermezzo: Symbolische hegemonie, buitenland- en internationaal
nieuws....................................................................................................43
6.7 Naar een multipolaire wereld (1990-)...............................................43
6.8 Slot...................................................................................................43
7 De dominantie van de Amerikaanse ‘filmed entertainment industry’....44
7.1 Inleiding: concepten en factoren......................................................44
7.2 Voorlopers en start (-1895)..............................................................44
7.3 Groei van een industrie (1895-1914/8)............................................45
7.4 Hegemonie, concentratie en controle (1918-1945)..........................45
7.5 Aanpassingen van het studiosysteem (1945-1968).........................47
7.6 New Hollywood en nieuwe uitdagingen (1968-1990).......................48
7.7 Nieuw gouden tijdperk? (1990-).......................................................48
7.8 Slot...................................................................................................49
8 Hoofdstuk 8............................................................................................50
9 Publieke omroep (cases Vlaamse publieke omroep, radio en televisie). 51
9.1 Inleiding............................................................................................51
9.1.1 Waarom publieke omroep?.........................................................51
9.1.2 Modellen.....................................................................................52
9.1.3 Kaderstuk: staatsmonopolie op de omroep in FR.......................53
9.1.4 Kaderstuk: verzuilig, pluralisme en het Nederlandse publieke
omroep................................................................................................54
Page 3 of 70
, 9.1.5 Kaderstuk: BBC en John Reith (publieke omroepsystemen).......55
9.2 Radio-omroep (1914-1945)..............................................................55
9.2.1 Voorlopers..................................................................................55
9.2.2 1930 NIR....................................................................................56
9.2.3 ‘intermezzo’ WO2: zender Brussel en BNRO..............................56
9.3 Publieke televisie: start en hoogdagen (1945-73)............................56
9.3.1 Start en hoogdagen: voorlopers.................................................56
9.3.2 Wet 1960....................................................................................57
9.3.3 Omroepfilosofie en programmering...........................................57
9.3.4 Cultureel educatieve logica........................................................57
9.3.5 Uitdagingen................................................................................57
9.3.6 Wetgevend werk........................................................................58
9.4 De jaren van verstarring: bureaucratie en culturele
behoudsgezindheid (1974-89)................................................................58
9.4.1 Van denk- en lobbywerk naar het kabeldecreet (1979-1987)....58
9.4.2 Kabeldecreet en start VTM.........................................................58
9.5 Concurrentie en naar een postmodern sterk merk (1989-)..............59
9.6 Slot...................................................................................................59
10 Geschiedenis in/via media: historische documentaire en fictie...........60
10.1 Inleiding: symbolische dimensie en geschiedenis via/in media.....60
10.1.1 Kaderstuk 1: gemediatiseerde representatie van de Holocaust
............................................................................................................62
10.1.2 Kaderstuk 2: Utøya: July 22: historische waarachtigheid, ethiek
en esthetiek........................................................................................63
10.2 Media als historiserende machines................................................64
10.2.1 Historiserende machines en historische waarheidsclaims.......64
10.2.2 Historische geloofwaardigheid en ‘documentary modes’.........65
10.3 Historische fictie [Leestekst 9.1]....................................................66
10.3.1 Belang......................................................................................66
10.3.2 Positivistische of klassiek historische visie...............................67
10.3.3 Nieuwe visie op historische fictie.............................................67
10.4 Slot.................................................................................................69
11 Responsiecollege.................................................................................70
Page 4 of 70
,1 Inleiding: mediageschiedenis,
geschiedenis en media,
mediahistoriografie
1.1 Waarom mediageschiedenis?
1. Beter begrijpen van de ontwikkeling van media vroeger en vandaag
Valkuilen:
o Feitelijkheid
o Klemtoon op individuen; great men
o Rechtlijnigheid, doelmatigheid/gerichtheid
o Eurocentrisme
2. Beter begrijpen van de rol van media in geschiedenis
Valkuil:
o Mediacentrisme = media in het centrum van veranderingen
in de maatschappij
o Vs mediarelativisme = media niet zo belangrijk in het leven
3. Beter begrijpen van de geschiedenis via/in media
- Hoe de media omgaan met het verleden
- Media als ‘historiserende’ machines
- Hoe media historisch besef bijbrengen (of afbouwen)
- (Hoe wij kijken naar geschiedenis, bepaalt door
media)
o Vb case trump & de media:
- Belang van media (manier waarop ze media
gebruiken)
- Geschiedenis is actueel (nieuw medium inzetten voor
propaganda -> Hitler)
- Historische kennis om het heden te begrijpen
- Media zijn ‘historische/historiserende’ machines
1.2 Geschiedenis, media, mediageschiedenis
Verleden
- Of verleden feiten, gebeurtenissen, processen, mensen,...
Geschiedschrijving
- Of historiografie: de act van onderzoek naar het verleden
o Onderzoek naar beleidsprocessen binnen en rond de Vlaamse
publieke omroep aan de hand van beleidsdocumenten,
interviews,...
o Onderzoek naar ontwikkeling van tv-programmering aan de
hand van programmaoverzichten, interview,...
- Resultaat: narratieven over het verleden
Page 5 of 70
, Ordenen en interpreteren tot een verhaal
1.3 Geschiedenis van mediahistoriografie
1.3.1Voorlopers
19e eeuw: sociale wetenschappen, rol van kranten
- Waren duur en niet dagelijks
- Belastingen op kranten vallen weg -> goedkoper -> voor iedereen
toegankelijk
- Stemrecht (publieke opinie belangrijker)
- Nieuw medium -> wat met publieke opinie
Begin 20e eeuw: Zeitungswissenschaft (= rol van kranten bestuderen)
WOI: komst radio, veel geld voor communicatie
WOII: propaganda
Koude oorlog: veel aandacht voor geschiedenis
1.3.2Klassieke benadering
Bv Theo Luykx
- Historicus aan Ugent
- Grondlegger ‘pers-en communicatiewetenschap’
- EVOLUTIE VAN DE COMMUNICATIEMEDIA
o Ruimte: nationale geschiedenis – eurocentrisme
o Tijd: mijlpalen, grote tijdvakken
o Media (klassieke media)
o ‘Determinerende’ factoren = technologie, politiek, economie
o ‘Objectiviteit’, feitelijkheid
o Descriptief: minder klemtoon op analyse via minder ruime
maatschappelijke contextualisering
1.3.3Mediahistoriografie vandaag
‘Nieuw’ veld
- Nieuwe vragen
- Nieuwe methoden en benaderingen
- Nieuwe tijdschriften, handboeken,...
Groeiende aandacht
- ‘Razendsnelle’ ontwikkeling mediatechnologieën
Page 6 of 70
, - Rol van media op vlak van breukervaringen en historisch besef (bv.
grote dingen gebeuren live)
Nieuwe onderzoeksmogelijkheden
- O.a. digital humanities, the digital turn
o Big data
o OCR (optical character recognition) -> veel meer tools
o Mapping techniques
Diversificaties
- Narratieven op basis van
o Ruimte
Nationaal, lokaal, regional, stedelijk
Één plek
Comparatief: vergelijken ene regio tov van andere;
analyseert overeenkomsten en verschillen in
mediaontwikkelingen binnen diverse nationale
contexten.
Entangled: op welke manier zijn structuren met elkaar
verbonden; onderzoekt de onderlinge verwevenheid en
verspreiding van mediapraktijken, -ideeën en -
technologieën over nationale grenzen heen.
o Tijd
Vroeger in grote tijdsvakken, nu niet meer
Microhistorisch: als single event/person/location
Macrohistory: kan enkel met computers
Distant reading: boeken van duizenden jaren in
computersysteem, analyse hoe romanstructuren
veranderen over de tijd -> patronen zoeken
doorheen grote periodes
o Fasen
o Media
Mono-media
Cross-media, of media-comparatief = 2 media met
elkaar
Convergence = hoe lopen al die media door elkaar
o Factoren
Invalshoeken
Ieder hoofdstuk gaat op bepaalde manier naar
geschiedenis kijken
Bv filmgeschiedenis
Technologische factor
Economische factor (geld verdienen aan)
Politieke factor (film is meer censuur ter wereld)
Symbolische factor (stijlen, genres, betekenissen
in genres)
Sociaal-culturele factor (mensen die naar cinema
gingen, hoe was dat?)
o Perspectieven
Page 7 of 70
, 1.4 Perspectieven in mediageschiedenis
- Technologische benadering
o Determinisme: media en communicatietechnologie als
oorzaak van sociale verandering
o Kritiek: offlinewereld beïnvloedt de online wereld meer dan
andersom
- Liberale benadering
o Utopisch
o Vrije toegang tot media
o Onafhankelijkheid van de media
o Minder overheidscontrole
o Vierde macht
o Emancipatorische kracht van onafhankelijke media
o Ideaalbeeld
o Educatieve missie van de pers nam af, maar werd deel
overgenomen door publieke omroep
Kleinere kenniskloof tussen elite en algemeen publiek
Meer communicatie tussen sociale groepen
Democratisch debat in het algemeen belang
- Radicale benadering (kritische)
o Ondanks ‘vrijere’ media: mainstream media blijven deel van
onderliggende machtsstructuren en blijven de sociale orde
ondersteunen
o Markt als controlesysteem
o Informele invloed van elites
o Dominante groepen beïnvloeden de algemene cultuur in een
samenleving en op die manier ook de media-inhoud
- Feministische benadering
o Vanuit feministisch gender-perspectief
o Media werden NIET volledig ‘onafhankelijk’ naarmate
overheidscontrole afnam: nog steeds onder mannelijke
controle
Media werkten niet zozeer emancipatorisch, maar net
onderdrukkend voor de helft van de bevolking
Populaire media indoctrineren vrouwen om een
ondergeschikte positie in de samenleving te aanvaarden
o Revisionistisch feministisch narratief
Meer aandacht voor weerstand
(‘resistance’) tegen patriarchale
dominantie
Eigen media waarin vrouwenbelangen
behartigd worden
Ambiguïteit en tekstuele spanningen
in sommige representaties
Aantal evoluties in mainstream media
Page 8 of 70
