Visuele cultuur II
17de E | De ontdekking van rede en gevoel
Context
• 17de E: Republiek der Letteren
o Uitgebreide communicatie
o Aan de wieg van we’pe revolutie
o Descartes en Spinoza: belang vd rede!
o Natuurlijke observatie!! (Maria Sibylla Merian, Metamorphosis)
• Bacon: empirisme, observatie en registratie als basis kennis (Eng)
• Rome: Accademia dei Lincei
o Smw/ onderzoekers en OP’s
o Olv Galilei
• Overal in EU: streven n> nieuw nat.begrip
o Inzicht ipv louter encyclopedische kennis
o Beeld als manier tot vastleggen en delen van info (Adam Elsheimer, Jupiter en
Mercurius in het thuis van Philemon)
o => mystieke dimensie groeit (paradoxaal)
▪ Blaise Pascal: GOD!!!
o Nieuw natuurbegrip x mystieke dimensie
▪ Rubens als toonaangevende fig.
• Kunst x we’p x poëzie
• Lln Otto van Veen (Physicae et theologicae conclusiones)
• Bv. Het atelier van Rubens
• Bv. Super Figura Humana
o Bv. geeft vrije kunsten plaats op geven (Het huis van Frans Floris)
• In NL’e NLen, Italië, Spanje, Frankrijk => inter’ie tss vss’e disciplines
o Twijfel aan oppergezag vd Bijbel
o Vat krijgen op mens en natuur -> Vincenzo Leonardi – Citrus limonimedica
o Experimenten (olieverf is hier ideaal voor)
o Gezicht levert meeste empirische feiten op
o Empirie vh zicht >>
o OP als schakel in doorgronding schepping
o Rubens, Allegorie van het Gezicht
o OP’s leggen zelfs tuinen aan, ter empirie (?)
Van Schrieck – Bosgrond met een slang, hagedissen, vlinders en andere
insecten
o In ls/kunst: atmosferische effecten (Jacob van Ruisdael – Gezicht op Haarlem
met bleekvelden)
o Perspectiefkasten -> analyse lichtinval
o Rembrandt – De anatomische les -> studie licht
o Rembrandt – De lachende man -> denken in kleur en licht ipv in lijn
• Verzamelwoede -> Kunst-und Wunderkammern
[1]
, o Kunstwerken en curiosa als schatten van encyclopedische kennis over mens en
wereld
o Vanaf 17de E in heel EU
• Rol literatuur/poëzie
o Populariteit geschriften -> vindt uitbeelding in kunst
o Populariteit volkstaal -> vertaling Bijbel
o Boekdrukkunst -> explosieve toename in n/-Latijnse lit.
o Bv. uitbeeldingen Il Pastor Fide van Torquato Tasso -> Anthony van Dyck –
Amaryllis en Mirtillo
• Nu ook: lokale ges. systematisch onderzocht en beschreven
Ter illustratie: Rembrandt- De eed van Claudius Civilis
18de E | Pathos in een wereld van redelijkheid
• Leibniz: “niets is zonder rede”
o Ter illustratie veranderingen in 17de E
o Rationaliteit als fundament
o Rede en ervaring als grondslagen val alle kennis
• Belang van encyclopedieën
o Bv. van Diderot en d’Alembert -> Camera obscura in Encyclopédie ou
Dictionnaire
o Academische ecyclopedieën, we’pe tijdschriften
o Wereldbeeld constant bijgesteld door empirisch en systematisch onderzoek
=> basis voor de Verlichting
• ‘eindeloos’ aanbod in 18de E: filosofische, literaire, artistieke, militaire, we’pe, …
academies en literaire salons
A.C.G. Lemonnier – Lecture de la tragédie de l’orphelin de la Chine de Voltaire dans
le salon de Madame Geoffrin
VERLICHTING
• Tegen macht, vallen erbuiten
• Dankzij en paradoxaal ondanks Franse koning en elite
o Academies en geleerde genootschappen
o Breken met bestaande machtsstruct.en, vielen ook vaak onder directe
koninklijke voogdij
• Academie => bloei in 18de E
• Delen van kennis -> Joseph Wright – Experiment met een vogel in een luchtpomp
• Als een grote paradox:
o Ratio
o BK als uithangbord v/ pastorale frivoliteit en idylle
Werken voor het hof
Nadruk op het poëtische:
• Fragonard – L’escarpolette
• Fr.: rococo -> pathos (Salon de la Princesse)
[2]
, • Eng.: Blake: mysticiteit en het Sublieme in de metafysische wereld => opmaat
romantiek (Blake – The Ancient of Days)
18de E | helderheid
Context
• Volk grijpt de macht
• Beperkte impact van Verlichting op kunst
• Stilaan BK x lit. => herwaardering klassieke idealen
• Nadruk op beheersing en ratio
• Bloeit als macht bij volk is
Neoclassicisme
• Taal van de vrijdenkende, nieuwe elite
• Context:
o Vooral in Fr en VS.
o Nieuwe experimentele regeringsvormen
• Geënt op 2 principes:
o Kunst vd machthebbers = verbastering kunst vd oudheid
o Oiv Gr’e lit., filo’ie en pol => nieuwe ideeën kracht bijzetten
Te rade bij Griekse lit. door dat ze nog vastzitten aan academische
regels
=> levensbeschouwelijke en pol’e ommekeer => nieuwe grondstof voor kunst
(David – De dood van Marat)
o Bv. door Ingres: studie klassieke mythen omgezet tot heldere, evenwichtige
compies (Ingres – Oedipus en de sfinx)
o Obv oude en recente(re) lit. -> nieuwe onw/en ter omkering repetitieve
voorstellingen (bv. Canova – George Washinton)
18de E | van euforie naar wanhoop
• Fr. en VS. -> strikt classicisme
• MAAR: elders op zoek n> verwerking Fr’e rev’ie
Ommezwaai van euforie (Fr’e rev’ie) naar wanhoop in 19de E
• MAAR: we’p x industrie
Technologie neemt prod’ieproces over en zorgt v/ nieuwe mogh.en
=> universiteiten
MAAR: context 19de E vindt geen directe weerklank in kunst
Academische regels
Vooral werken over socio-economische omstandigheden of pol-rel’e omwentelingen
Geen innovatieve visies op we’p -> wel reproductie (ipv weergave) we’p in kunst
(Thibault – Barricades, rue Saint-Maure)
Bv. Ernst Haeckel – Stinkzwammen
Kunst op het spoor van vernieuwing in snel veranderende wereld (Rodin – Femme
accroupie)
[3]
, 19de E | fotografie: het ultieme huwelijk van kunst en we’p
• Ontw. vd fotografie
• Oude inzichten x nieuwe experimenten
• Niépce
o Fascinatie met camera obscura en lithografie
o Uitzicht uit het raam in Le Gras
o Beelden van camera obscura vasthouden? => ontw. fotografie
o Geperfectioneerd d/ Daguerre en Talbot
• Verovering ges en we’p vd macht over beeld
o Vs. academische OP’s: nog steeds in poëzie-gedachte
o Opkomst Zola en Baudelaire => verdediging BK
▪ Rol verbeelding en gevoel!
▪ Kunst voegt menselijkheid toe aan realiteit
19de E | kunst, we’p en poëzie herdacht
• Muybridge – Galopperend paard -> geen nood meer aan trad’e sk/ -> kunst die
meegaat met zijn tijd
• OP’s als gevangen tss. twee werelden:
o Snelheid en beweging nieuwe geïndustrialiseerde wereld
o Aloude affiniteit beeldtaal < > taal
• Wat is de rol van kunst?
o Nood aan aansluiting bij actua
o Omarmen vooruitgangsoptimisme van ‘la vie moderne’
▪ Seurat – Un Dimanche après-midi
▪ Manet – Paardenrennen in Longchamp
▪ Edgar Degas – De absinthdrinkers
▪ Monet – Bouelevard des capucines
• Onderuithalen alle ‘regels’
o Eindeloze pp’en en nieuwe inter’ie kunst onderling + < > we’pen
▪ Bv. Apollinaire – Calligramme -> tekenen met taal
▪ Ook (abstracte) sk/ en muziek op elkaar afgestemd
• BK benijdt muziek voor geen behoefte aan onw/
• Kandinsky – Improvisation 28
• Mondriaan – Compositie met groot rood vlak, geel, zwart, grijs en
blauw
20ste E | kunst als katalysator van gevoel en kennis
Hernieuwde interactie tss. de vss’e artistieke media
• Opname alledaagse materialen in kunstwerken (Picasso, Braque)
o Picasso – Gitaar
o Tatlin – Contra-reliëf
o Bevrijding kunst
• Fotografie als sk/ig medium (Man Ray – Le Violin d’Ingres)
[4]
17de E | De ontdekking van rede en gevoel
Context
• 17de E: Republiek der Letteren
o Uitgebreide communicatie
o Aan de wieg van we’pe revolutie
o Descartes en Spinoza: belang vd rede!
o Natuurlijke observatie!! (Maria Sibylla Merian, Metamorphosis)
• Bacon: empirisme, observatie en registratie als basis kennis (Eng)
• Rome: Accademia dei Lincei
o Smw/ onderzoekers en OP’s
o Olv Galilei
• Overal in EU: streven n> nieuw nat.begrip
o Inzicht ipv louter encyclopedische kennis
o Beeld als manier tot vastleggen en delen van info (Adam Elsheimer, Jupiter en
Mercurius in het thuis van Philemon)
o => mystieke dimensie groeit (paradoxaal)
▪ Blaise Pascal: GOD!!!
o Nieuw natuurbegrip x mystieke dimensie
▪ Rubens als toonaangevende fig.
• Kunst x we’p x poëzie
• Lln Otto van Veen (Physicae et theologicae conclusiones)
• Bv. Het atelier van Rubens
• Bv. Super Figura Humana
o Bv. geeft vrije kunsten plaats op geven (Het huis van Frans Floris)
• In NL’e NLen, Italië, Spanje, Frankrijk => inter’ie tss vss’e disciplines
o Twijfel aan oppergezag vd Bijbel
o Vat krijgen op mens en natuur -> Vincenzo Leonardi – Citrus limonimedica
o Experimenten (olieverf is hier ideaal voor)
o Gezicht levert meeste empirische feiten op
o Empirie vh zicht >>
o OP als schakel in doorgronding schepping
o Rubens, Allegorie van het Gezicht
o OP’s leggen zelfs tuinen aan, ter empirie (?)
Van Schrieck – Bosgrond met een slang, hagedissen, vlinders en andere
insecten
o In ls/kunst: atmosferische effecten (Jacob van Ruisdael – Gezicht op Haarlem
met bleekvelden)
o Perspectiefkasten -> analyse lichtinval
o Rembrandt – De anatomische les -> studie licht
o Rembrandt – De lachende man -> denken in kleur en licht ipv in lijn
• Verzamelwoede -> Kunst-und Wunderkammern
[1]
, o Kunstwerken en curiosa als schatten van encyclopedische kennis over mens en
wereld
o Vanaf 17de E in heel EU
• Rol literatuur/poëzie
o Populariteit geschriften -> vindt uitbeelding in kunst
o Populariteit volkstaal -> vertaling Bijbel
o Boekdrukkunst -> explosieve toename in n/-Latijnse lit.
o Bv. uitbeeldingen Il Pastor Fide van Torquato Tasso -> Anthony van Dyck –
Amaryllis en Mirtillo
• Nu ook: lokale ges. systematisch onderzocht en beschreven
Ter illustratie: Rembrandt- De eed van Claudius Civilis
18de E | Pathos in een wereld van redelijkheid
• Leibniz: “niets is zonder rede”
o Ter illustratie veranderingen in 17de E
o Rationaliteit als fundament
o Rede en ervaring als grondslagen val alle kennis
• Belang van encyclopedieën
o Bv. van Diderot en d’Alembert -> Camera obscura in Encyclopédie ou
Dictionnaire
o Academische ecyclopedieën, we’pe tijdschriften
o Wereldbeeld constant bijgesteld door empirisch en systematisch onderzoek
=> basis voor de Verlichting
• ‘eindeloos’ aanbod in 18de E: filosofische, literaire, artistieke, militaire, we’pe, …
academies en literaire salons
A.C.G. Lemonnier – Lecture de la tragédie de l’orphelin de la Chine de Voltaire dans
le salon de Madame Geoffrin
VERLICHTING
• Tegen macht, vallen erbuiten
• Dankzij en paradoxaal ondanks Franse koning en elite
o Academies en geleerde genootschappen
o Breken met bestaande machtsstruct.en, vielen ook vaak onder directe
koninklijke voogdij
• Academie => bloei in 18de E
• Delen van kennis -> Joseph Wright – Experiment met een vogel in een luchtpomp
• Als een grote paradox:
o Ratio
o BK als uithangbord v/ pastorale frivoliteit en idylle
Werken voor het hof
Nadruk op het poëtische:
• Fragonard – L’escarpolette
• Fr.: rococo -> pathos (Salon de la Princesse)
[2]
, • Eng.: Blake: mysticiteit en het Sublieme in de metafysische wereld => opmaat
romantiek (Blake – The Ancient of Days)
18de E | helderheid
Context
• Volk grijpt de macht
• Beperkte impact van Verlichting op kunst
• Stilaan BK x lit. => herwaardering klassieke idealen
• Nadruk op beheersing en ratio
• Bloeit als macht bij volk is
Neoclassicisme
• Taal van de vrijdenkende, nieuwe elite
• Context:
o Vooral in Fr en VS.
o Nieuwe experimentele regeringsvormen
• Geënt op 2 principes:
o Kunst vd machthebbers = verbastering kunst vd oudheid
o Oiv Gr’e lit., filo’ie en pol => nieuwe ideeën kracht bijzetten
Te rade bij Griekse lit. door dat ze nog vastzitten aan academische
regels
=> levensbeschouwelijke en pol’e ommekeer => nieuwe grondstof voor kunst
(David – De dood van Marat)
o Bv. door Ingres: studie klassieke mythen omgezet tot heldere, evenwichtige
compies (Ingres – Oedipus en de sfinx)
o Obv oude en recente(re) lit. -> nieuwe onw/en ter omkering repetitieve
voorstellingen (bv. Canova – George Washinton)
18de E | van euforie naar wanhoop
• Fr. en VS. -> strikt classicisme
• MAAR: elders op zoek n> verwerking Fr’e rev’ie
Ommezwaai van euforie (Fr’e rev’ie) naar wanhoop in 19de E
• MAAR: we’p x industrie
Technologie neemt prod’ieproces over en zorgt v/ nieuwe mogh.en
=> universiteiten
MAAR: context 19de E vindt geen directe weerklank in kunst
Academische regels
Vooral werken over socio-economische omstandigheden of pol-rel’e omwentelingen
Geen innovatieve visies op we’p -> wel reproductie (ipv weergave) we’p in kunst
(Thibault – Barricades, rue Saint-Maure)
Bv. Ernst Haeckel – Stinkzwammen
Kunst op het spoor van vernieuwing in snel veranderende wereld (Rodin – Femme
accroupie)
[3]
, 19de E | fotografie: het ultieme huwelijk van kunst en we’p
• Ontw. vd fotografie
• Oude inzichten x nieuwe experimenten
• Niépce
o Fascinatie met camera obscura en lithografie
o Uitzicht uit het raam in Le Gras
o Beelden van camera obscura vasthouden? => ontw. fotografie
o Geperfectioneerd d/ Daguerre en Talbot
• Verovering ges en we’p vd macht over beeld
o Vs. academische OP’s: nog steeds in poëzie-gedachte
o Opkomst Zola en Baudelaire => verdediging BK
▪ Rol verbeelding en gevoel!
▪ Kunst voegt menselijkheid toe aan realiteit
19de E | kunst, we’p en poëzie herdacht
• Muybridge – Galopperend paard -> geen nood meer aan trad’e sk/ -> kunst die
meegaat met zijn tijd
• OP’s als gevangen tss. twee werelden:
o Snelheid en beweging nieuwe geïndustrialiseerde wereld
o Aloude affiniteit beeldtaal < > taal
• Wat is de rol van kunst?
o Nood aan aansluiting bij actua
o Omarmen vooruitgangsoptimisme van ‘la vie moderne’
▪ Seurat – Un Dimanche après-midi
▪ Manet – Paardenrennen in Longchamp
▪ Edgar Degas – De absinthdrinkers
▪ Monet – Bouelevard des capucines
• Onderuithalen alle ‘regels’
o Eindeloze pp’en en nieuwe inter’ie kunst onderling + < > we’pen
▪ Bv. Apollinaire – Calligramme -> tekenen met taal
▪ Ook (abstracte) sk/ en muziek op elkaar afgestemd
• BK benijdt muziek voor geen behoefte aan onw/
• Kandinsky – Improvisation 28
• Mondriaan – Compositie met groot rood vlak, geel, zwart, grijs en
blauw
20ste E | kunst als katalysator van gevoel en kennis
Hernieuwde interactie tss. de vss’e artistieke media
• Opname alledaagse materialen in kunstwerken (Picasso, Braque)
o Picasso – Gitaar
o Tatlin – Contra-reliëf
o Bevrijding kunst
• Fotografie als sk/ig medium (Man Ray – Le Violin d’Ingres)
[4]
