Overzicht van de Russische literatuur
Prof. Dr. Dhooge 2025-2026 | sem ii
0. Opzet
- Examen: open boek, open vragen
◦ Deel i: leesopdrachten (25%) → herkennen + identificeren, literaire context
◦ Deel ii: leeslijst
◦ Deel iii: opdrachten (30%)
- Besproken literatuur: eerder Oost-Slavisch dan puur Russisch (hedendaagse projectie vh Russische op het
verleden
1. Oudrussische literatuur: 17de eeuw
1.1 Alfabetisering
- Te danken aan Cyrillus en Methodius
◦ Kregen opdracht om Slavische stammen te kerstenen (9de eeuw)
Moravië
Pannonië
◦ Startten met vertaling van evangeliën en liturgische teksten
- Taal: kunstige benadering vd toendertijdse Slavische spreektaal (⇒
Kerkslavisch)
- Schrift:
◦ Volledig nieuw: Glagolitisch
Combinatie van verschillende alfabetten (Latijns,
Hebreeuws, Grieks, Samaritaans)
Doorkruist met christelijke symbolen (kruisen, cirkels Afbeelding 1 Glagolitisch schrift
(volmaaktheid), en driehoek (Drievuldigheid))
◦ 9de eeuw: versimpeling (door lln Methodius?)
Grotendeels obv. Grieks alfabet
Toevoeg. nieuwe letters voor Slavische klanken
Verspreiding vanuit Bulgarije
Later verdrongen door Latijns
- 988: kerstening van Roes door Vlodimir I de Heilige
◦ Verheft christendom tot staatsgodsdienst
◦ Introductie vh schrift in Roes Afbeelding 2 Glagolitisch vs. cyrillisch schrift
◦ Brengt sterkere alfabetisering met zich mee
◦ Invloed op literatuur:
Kerktaal wordt schrijftaal
Lokale (regionale) spreektaal beïnvloedt schrijftaal: oost-slavismen/russicismen dringen
schrijftaal binnen
◦ Invloed op cultuur:
Volk krijgt toegang tot Byzantijnse cultuur
Door kerstening is volk afgesneden van Europese cultuur
- De geletterde West-Europeaan + Latijn krijgt toegang tot EU’e cultuur
- De geletterde Oost-Slaaf krijgt toegang tot Oudkerkslavische teksten, allemaal wel
of niet vertaald door Byzantium ⇒ controle
Na 1453 is de geletterde Moskoviër ook afgesneden van Byzantijnse cultuur (val van
Constantinopel)
1
, 1.2 Literatuur in Kiev-Roes
- Monopolie van letteren ligt bij de kerk en geestelijken
- In eerste instantie vooral vertalingen:
◦ Van Griekse en religieuze teksten (oud testament en nieuw testament)
◦ Alsook wereldlijke literatuur met een vaak religieuze inslag
Aardrijkskundige werken
Historische kronieken
Natuurwetenschappelijke geschriften
◦ Enkele originele teksten in een selectie aan Byzantijnse genres
- Originele literatuur
◦ Geen wereldse poëzie
Geen troubadours: hoofse liefde vooral onbekend in lit. van Roes
Wel bylinen (enk.: bylina)
- Middeleeuwse heldenzangen in volkspoëzie
- Orale literatuur
- Over bogatyren (enk.: bogatyri): helden met enorme kracht
◦ Preken van kerkvaders van Roes
E.g. Preek over de wet en de genade – Hilarion van Kiev: geestelijke leidsman van Jaroslav de
Wijze (grootvorst van Kiev-Roes)
◦ Religieuze poëzie
E.g. Liederen en gebeden – Cyrillus van Toerov
◦ Apocriefe bijbelverhalen
◦ Heiligenlevens volgens Byzantijns model
- Nestorkroniek (12de eeuw – 1113)
◦ ‘Verhaal van voorbijgegane jaren’
◦ Auteur: wellicht Nestor – monnik in Holenklooster Kiev
◦ Origineel is niet overgeleverd → bekende versie is van kopiisten met
aanpassingen
Oudste overlevende kopieën: 1377 en 1420
Ook in later geschreven kronieken hergebruikt (letopis’ – verzameling
kronieken)
◦ Inhoud: Afbeelding 3 Nestorkroniek,
Kerstening Roes en keuze van Vlodimir kopie
Christelijk geïnterpreteerde geschiedenis van Kiev-Roes
- Primitieve geschiedschrijving naar Byzantijns model Interessante en
- Obv. bylinen originele combinatie
◦ Als historische bron:
Directe informatie over ontstaan van Kiev-Roes, vanuit de natie zelf
Noormannentheorie (862)
- “de eerste heersers waren Noormannen”
- Oost-Slaven bevonden zich in conflict met omliggende clans, nodigden de
Noormannen uit om orde te scheppen en te heersen
- De Russische theorie spreekt dit tegen vanuit nationalisme
Bij de kerstening van Roes had Vlodimir de keuze tussen islam, jodendom, westers
christendom (Rome) en oosters christendom (Byzantium) – ‘de keuze van Vlodimir’
- Igorlied (12de eeuw – ca. 1185)
◦ ‘Het lied over de veldtocht van Igor’
◦ Zonder concrete auteur, anoniem
Door getalenteerde dichter uit gevolg van Igor?
Verwijzingen naar de bard Bojan, wie?
◦ ≈ nationaal epos
2
Prof. Dr. Dhooge 2025-2026 | sem ii
0. Opzet
- Examen: open boek, open vragen
◦ Deel i: leesopdrachten (25%) → herkennen + identificeren, literaire context
◦ Deel ii: leeslijst
◦ Deel iii: opdrachten (30%)
- Besproken literatuur: eerder Oost-Slavisch dan puur Russisch (hedendaagse projectie vh Russische op het
verleden
1. Oudrussische literatuur: 17de eeuw
1.1 Alfabetisering
- Te danken aan Cyrillus en Methodius
◦ Kregen opdracht om Slavische stammen te kerstenen (9de eeuw)
Moravië
Pannonië
◦ Startten met vertaling van evangeliën en liturgische teksten
- Taal: kunstige benadering vd toendertijdse Slavische spreektaal (⇒
Kerkslavisch)
- Schrift:
◦ Volledig nieuw: Glagolitisch
Combinatie van verschillende alfabetten (Latijns,
Hebreeuws, Grieks, Samaritaans)
Doorkruist met christelijke symbolen (kruisen, cirkels Afbeelding 1 Glagolitisch schrift
(volmaaktheid), en driehoek (Drievuldigheid))
◦ 9de eeuw: versimpeling (door lln Methodius?)
Grotendeels obv. Grieks alfabet
Toevoeg. nieuwe letters voor Slavische klanken
Verspreiding vanuit Bulgarije
Later verdrongen door Latijns
- 988: kerstening van Roes door Vlodimir I de Heilige
◦ Verheft christendom tot staatsgodsdienst
◦ Introductie vh schrift in Roes Afbeelding 2 Glagolitisch vs. cyrillisch schrift
◦ Brengt sterkere alfabetisering met zich mee
◦ Invloed op literatuur:
Kerktaal wordt schrijftaal
Lokale (regionale) spreektaal beïnvloedt schrijftaal: oost-slavismen/russicismen dringen
schrijftaal binnen
◦ Invloed op cultuur:
Volk krijgt toegang tot Byzantijnse cultuur
Door kerstening is volk afgesneden van Europese cultuur
- De geletterde West-Europeaan + Latijn krijgt toegang tot EU’e cultuur
- De geletterde Oost-Slaaf krijgt toegang tot Oudkerkslavische teksten, allemaal wel
of niet vertaald door Byzantium ⇒ controle
Na 1453 is de geletterde Moskoviër ook afgesneden van Byzantijnse cultuur (val van
Constantinopel)
1
, 1.2 Literatuur in Kiev-Roes
- Monopolie van letteren ligt bij de kerk en geestelijken
- In eerste instantie vooral vertalingen:
◦ Van Griekse en religieuze teksten (oud testament en nieuw testament)
◦ Alsook wereldlijke literatuur met een vaak religieuze inslag
Aardrijkskundige werken
Historische kronieken
Natuurwetenschappelijke geschriften
◦ Enkele originele teksten in een selectie aan Byzantijnse genres
- Originele literatuur
◦ Geen wereldse poëzie
Geen troubadours: hoofse liefde vooral onbekend in lit. van Roes
Wel bylinen (enk.: bylina)
- Middeleeuwse heldenzangen in volkspoëzie
- Orale literatuur
- Over bogatyren (enk.: bogatyri): helden met enorme kracht
◦ Preken van kerkvaders van Roes
E.g. Preek over de wet en de genade – Hilarion van Kiev: geestelijke leidsman van Jaroslav de
Wijze (grootvorst van Kiev-Roes)
◦ Religieuze poëzie
E.g. Liederen en gebeden – Cyrillus van Toerov
◦ Apocriefe bijbelverhalen
◦ Heiligenlevens volgens Byzantijns model
- Nestorkroniek (12de eeuw – 1113)
◦ ‘Verhaal van voorbijgegane jaren’
◦ Auteur: wellicht Nestor – monnik in Holenklooster Kiev
◦ Origineel is niet overgeleverd → bekende versie is van kopiisten met
aanpassingen
Oudste overlevende kopieën: 1377 en 1420
Ook in later geschreven kronieken hergebruikt (letopis’ – verzameling
kronieken)
◦ Inhoud: Afbeelding 3 Nestorkroniek,
Kerstening Roes en keuze van Vlodimir kopie
Christelijk geïnterpreteerde geschiedenis van Kiev-Roes
- Primitieve geschiedschrijving naar Byzantijns model Interessante en
- Obv. bylinen originele combinatie
◦ Als historische bron:
Directe informatie over ontstaan van Kiev-Roes, vanuit de natie zelf
Noormannentheorie (862)
- “de eerste heersers waren Noormannen”
- Oost-Slaven bevonden zich in conflict met omliggende clans, nodigden de
Noormannen uit om orde te scheppen en te heersen
- De Russische theorie spreekt dit tegen vanuit nationalisme
Bij de kerstening van Roes had Vlodimir de keuze tussen islam, jodendom, westers
christendom (Rome) en oosters christendom (Byzantium) – ‘de keuze van Vlodimir’
- Igorlied (12de eeuw – ca. 1185)
◦ ‘Het lied over de veldtocht van Igor’
◦ Zonder concrete auteur, anoniem
Door getalenteerde dichter uit gevolg van Igor?
Verwijzingen naar de bard Bojan, wie?
◦ ≈ nationaal epos
2
