INLEIDING TOT DE LABORATORIUMGENEESKUNDE
Evaluatie: Meerkeuze met giscorrectie (20%)
WAT IS KLINISCHE BIOLOGIE?
Volgens Belgisch staatsblad (7-9-1984)
= het geheel van de kennis van laboratoriumtechnieken die ter beschikking staan van de
geneesheer, zowel op het gebied van profylaxe als van pathologie, om:
- De diagnose te stellen
- Een balans op te maken van de werking van een orgaan
- De uitslag van een behandeling te beoordelen
Medisch specialisme
- 1 van de 30 medische specialismen
- Omvat microbiologie, chemie en (laboratorium)hematologie
- Opleiding: 5 jaar
Enorme evolutie in de afgelopen 70 jaar
1957: Eerste 1-kanaals-analyzer (Technicon, Tarrytown, USA): 30 analyses/uur
2024: >20.000 biochemische testen/dag in UZ Leuven
Impact van de vooruitgang in de klinische biologie
+ onmisbaar in de dagelijkse medische praktijk voor preventie, diagnose
en opvolging van patiënten
Budget labo: < 5% van het gezondheidszorg budget in EU en VS,
maar laboratoriumresultaten hebben een impact op ~50% van klinische beslissingen.
- Onoordeelkundig gebruik leidt tot nutteloze test aanvragen, onnodige kosten, nutteloze en
(zelfs mogelijks schadelijke) bijkomende onderzoeken en verontrusten van de patiënt
1
,ROL VAN LABORATORIUMTESTEN IN HET DIAGNOSTISCH PROCES
DIAGNOSTISCH PROCES
Test en behandelingsdrempel in het diagnostisch proces
- Bv. 65-jarige man met pijn in borstkas sinds 1 uur en Q-waves (ECG) => start behandeling
- Bv. 13-jarig meisje met branderig gevoel retrosternaal => testen voor AMI niet nodig
- AMI: test voor hartinfarct => hier niet nuttig want kans dat jong meisje hartinfarct heeft, is
klein
- Bv. 75-jarige vrouw met pijn in borstkas en ST depressie (ECG) => verder testen
noodzakelijk
Wanneer zijn laboratoriumtesten klinisch zinvol?
- b.v. IgA anti-tTG antistoffen bij patiënt met abdominale klachten om de kans te bepalen
dat deze patiënt celiakie heeft. Op basis hiervan kan beslist worden om een
dundarmbiopsie te doen.
- b.v. Bepaling troponine bij een 75-jaar oude vrouw met pijn in de borstkas en ST
- depressie om te kijken of ze infarct heeft of onstabiele angor.
Test en behandelingsdrempel in het diagnostisch proces
- Bv.Bepaling troponine bij een 75-jaar oude vrouw met sedert 3 uur pijn in de borstkas en
ST depressie om te kijken of ze infarct heeft of onstabiele angor
2
,Het klinisch zinvol gebruiken van een laboratoriumtest vereist:
- Kennis over de pretest probabiliteit (kans dat patiënt de ziekte heeft op basis van
beschikbare gegevens voordat de laboratoriumtest wordt gedaan)
- Kennis over de performantie van de laboratoriumtest (sensitiviteit, specificiteit, likelihood
ratio, voorspellende waarde)
- Kennis over de impact van de bekomen posttest probabiliteit op het beleid
Pretest probabiliteit is functie van:
- De frequentie van de ziekte
- Prevalentie: aantal zieken in een populatie op een gegeven ogenblik
- Incidentie: aantal nieuwe zieken in een populatie over een bepaalde periode
- De individuele patiënt !!
- Symptomen: b.v. retrosternale pijn uitstralend naar hals en linker arm
- Presentatie: b.v. Q-wave op ECG
- Voorgeschiedenis: b.v. vroeger infarct, angor
- Risicofactoren: b.v. leeftijd, roken
=> Het rationeel gebruik van laboratoriumtesten is primair een verantwoordelijkheid van
de clinicus-aanvrager.
AANVRAGEN VAN LABORATORIUMTESTEN
Wie mag analyses inzake klinische biologie voorschrijven?
Om te mogen worden aangerekend moeten de analyses in zake klinische biologie zijn
voorgeschreven door de zorgverlener die de patiënt in behandeling heeft, hetzij door:
- Een geneesheer in het raam van de algemene of gespecialiseerde geneeskunde
- Een tandarts in het raam van de tandverzorging
- Een vroedvrouw in het raam van de verloskundige hulp die tot haar bevoegdheid behoort
Bijzondere voorwaarden en beperkingen
- De zorgverlener mag het voorschrift voor analyses klinische biologie slechts na onderzoek
van de patiënt opmaken
- De zorgverlener mag geen analyses voorschrijven waarvan hij onvoldoende kennis
bezit of die hij niet correct zou kunnen interpreteren
- Voor sommige analyses bestaan diagnoseregels die bepalen in welke
omstandigheden de analyse wordt vergoed (ziektebeeld of andere karakteristieken van
de patiënt, een positief resultaat van een andere analyse, enz). Die gegevens moeten
beschikbaar zijn.
3
, - HbA1c => Diagnoseregel 56: aanrekenbaar indien patiënt met diabetes mellitus,
mucoviscidose of chronische pancreatitis
- Direct LDL cholesterol => Diagnoseregel 54: aanrekenbaar indien patiënt onder
behandeling met cholesterolverlagende medicatie
Hoe schrijf ik de analyses voor?
Hetzij door een positieve lijst van de diverse gevraagde analyses:
- Het moet voor de voorschrijver mogelijk zijn elke gevraagde analyse positief en
afzonderlijk aan te duiden.
- Het gebruik van omschrijvingen die meerdere verstrekkingen omvatten of van vakken
waarmee verscheidene analyses ineens kunnen worden gevraagd, is niet toegestaan.
Hetzij door de aanvraag om een klinisch biologisch onderzoek van een bepaald syndroom (b.v.
onverklaarde hypoglycemie) of door vermelding van het type van de gewenste onderzoeken
(b.v. uitsluiten monoklonale gammopathie)
(=> geneesheer specialist in de klinische biologie)
DIAGNOSTISCHE ONZEKERHEID
- Als we labotest doen, willen we dat die afwijkend is bij zieke persoon en normaal bij
gezonde persoon
Signaal detectie theorie
Basisprincipe: resultaat in patiënten met de ziekte verschilt van resultaat bij patiënten zonder de
ziekte
4
Evaluatie: Meerkeuze met giscorrectie (20%)
WAT IS KLINISCHE BIOLOGIE?
Volgens Belgisch staatsblad (7-9-1984)
= het geheel van de kennis van laboratoriumtechnieken die ter beschikking staan van de
geneesheer, zowel op het gebied van profylaxe als van pathologie, om:
- De diagnose te stellen
- Een balans op te maken van de werking van een orgaan
- De uitslag van een behandeling te beoordelen
Medisch specialisme
- 1 van de 30 medische specialismen
- Omvat microbiologie, chemie en (laboratorium)hematologie
- Opleiding: 5 jaar
Enorme evolutie in de afgelopen 70 jaar
1957: Eerste 1-kanaals-analyzer (Technicon, Tarrytown, USA): 30 analyses/uur
2024: >20.000 biochemische testen/dag in UZ Leuven
Impact van de vooruitgang in de klinische biologie
+ onmisbaar in de dagelijkse medische praktijk voor preventie, diagnose
en opvolging van patiënten
Budget labo: < 5% van het gezondheidszorg budget in EU en VS,
maar laboratoriumresultaten hebben een impact op ~50% van klinische beslissingen.
- Onoordeelkundig gebruik leidt tot nutteloze test aanvragen, onnodige kosten, nutteloze en
(zelfs mogelijks schadelijke) bijkomende onderzoeken en verontrusten van de patiënt
1
,ROL VAN LABORATORIUMTESTEN IN HET DIAGNOSTISCH PROCES
DIAGNOSTISCH PROCES
Test en behandelingsdrempel in het diagnostisch proces
- Bv. 65-jarige man met pijn in borstkas sinds 1 uur en Q-waves (ECG) => start behandeling
- Bv. 13-jarig meisje met branderig gevoel retrosternaal => testen voor AMI niet nodig
- AMI: test voor hartinfarct => hier niet nuttig want kans dat jong meisje hartinfarct heeft, is
klein
- Bv. 75-jarige vrouw met pijn in borstkas en ST depressie (ECG) => verder testen
noodzakelijk
Wanneer zijn laboratoriumtesten klinisch zinvol?
- b.v. IgA anti-tTG antistoffen bij patiënt met abdominale klachten om de kans te bepalen
dat deze patiënt celiakie heeft. Op basis hiervan kan beslist worden om een
dundarmbiopsie te doen.
- b.v. Bepaling troponine bij een 75-jaar oude vrouw met pijn in de borstkas en ST
- depressie om te kijken of ze infarct heeft of onstabiele angor.
Test en behandelingsdrempel in het diagnostisch proces
- Bv.Bepaling troponine bij een 75-jaar oude vrouw met sedert 3 uur pijn in de borstkas en
ST depressie om te kijken of ze infarct heeft of onstabiele angor
2
,Het klinisch zinvol gebruiken van een laboratoriumtest vereist:
- Kennis over de pretest probabiliteit (kans dat patiënt de ziekte heeft op basis van
beschikbare gegevens voordat de laboratoriumtest wordt gedaan)
- Kennis over de performantie van de laboratoriumtest (sensitiviteit, specificiteit, likelihood
ratio, voorspellende waarde)
- Kennis over de impact van de bekomen posttest probabiliteit op het beleid
Pretest probabiliteit is functie van:
- De frequentie van de ziekte
- Prevalentie: aantal zieken in een populatie op een gegeven ogenblik
- Incidentie: aantal nieuwe zieken in een populatie over een bepaalde periode
- De individuele patiënt !!
- Symptomen: b.v. retrosternale pijn uitstralend naar hals en linker arm
- Presentatie: b.v. Q-wave op ECG
- Voorgeschiedenis: b.v. vroeger infarct, angor
- Risicofactoren: b.v. leeftijd, roken
=> Het rationeel gebruik van laboratoriumtesten is primair een verantwoordelijkheid van
de clinicus-aanvrager.
AANVRAGEN VAN LABORATORIUMTESTEN
Wie mag analyses inzake klinische biologie voorschrijven?
Om te mogen worden aangerekend moeten de analyses in zake klinische biologie zijn
voorgeschreven door de zorgverlener die de patiënt in behandeling heeft, hetzij door:
- Een geneesheer in het raam van de algemene of gespecialiseerde geneeskunde
- Een tandarts in het raam van de tandverzorging
- Een vroedvrouw in het raam van de verloskundige hulp die tot haar bevoegdheid behoort
Bijzondere voorwaarden en beperkingen
- De zorgverlener mag het voorschrift voor analyses klinische biologie slechts na onderzoek
van de patiënt opmaken
- De zorgverlener mag geen analyses voorschrijven waarvan hij onvoldoende kennis
bezit of die hij niet correct zou kunnen interpreteren
- Voor sommige analyses bestaan diagnoseregels die bepalen in welke
omstandigheden de analyse wordt vergoed (ziektebeeld of andere karakteristieken van
de patiënt, een positief resultaat van een andere analyse, enz). Die gegevens moeten
beschikbaar zijn.
3
, - HbA1c => Diagnoseregel 56: aanrekenbaar indien patiënt met diabetes mellitus,
mucoviscidose of chronische pancreatitis
- Direct LDL cholesterol => Diagnoseregel 54: aanrekenbaar indien patiënt onder
behandeling met cholesterolverlagende medicatie
Hoe schrijf ik de analyses voor?
Hetzij door een positieve lijst van de diverse gevraagde analyses:
- Het moet voor de voorschrijver mogelijk zijn elke gevraagde analyse positief en
afzonderlijk aan te duiden.
- Het gebruik van omschrijvingen die meerdere verstrekkingen omvatten of van vakken
waarmee verscheidene analyses ineens kunnen worden gevraagd, is niet toegestaan.
Hetzij door de aanvraag om een klinisch biologisch onderzoek van een bepaald syndroom (b.v.
onverklaarde hypoglycemie) of door vermelding van het type van de gewenste onderzoeken
(b.v. uitsluiten monoklonale gammopathie)
(=> geneesheer specialist in de klinische biologie)
DIAGNOSTISCHE ONZEKERHEID
- Als we labotest doen, willen we dat die afwijkend is bij zieke persoon en normaal bij
gezonde persoon
Signaal detectie theorie
Basisprincipe: resultaat in patiënten met de ziekte verschilt van resultaat bij patiënten zonder de
ziekte
4
