1
1. Landschapslezen
1.1. Het landschap
= beeld dat je van een bepaald deel van het aardoppervlak waarneemt en
ervaart. Het is een verzameling van losstaande elementen, deze kunnen punt-
, lijn-, vlak- of volumevormig zijn. Een landschap is het resultaat van de historisch
gegroeide ruimtelijke structuur van het aardoppervlak.
1.2. Landschapslezen
= de afzonderlijke verschijnselen van een landschap benoemen, interpreteren
en tot een coherent verhaal omvormen.
1.2.1. Bepalende factoren
• Abiotische factoren: alle invloeden die niet-levende factoren uitoefenen
op hun omgeving
o Bodem (mineralen): bepaalt uitzicht en
plaatselijke landbouwactiviteiten
o Ondergrond (gesteente)
o Reliëf (heuvel, berg)
o Water (beek, regen, rivier)
o Lucht (wolken)
• Biotische factoren: levende biologische natuur
o Fauna (vee, insecten, …)
o Flora (bomen, graan, …)
o Ecosystemen (bos, koraalrif, …): uitwisseling van
materie en energie tussen levende en niet-
levende organismen binnen een eigen
kringloop
• Menselijke factoren: alle werkzaamheden en
invloeden die de mens uitoefent
o Bebouwing
o Indeling
o Perceelvormen
o Gebruik
o Verkeersinfrastructuur
, 2
1.2.2. Grote en kleine structuren
• Grote structuren: geven inzicht in het type landschap
• Kleine structuren: vaak onopvallende verschijnselen die relicten zijn van
vroegere (traditionele) landschappen
1.2.3. Inbreng van de mens
1.2.3.1. Natuurlandschap
• Bomen kriskras door elkaar
• Natuurlijke vormen (krom, ongeordend, door elkaar)
1.2.3.2. Cultuurlandschap
• Rechte vormen, orde en regelmaat
• Sterke inbreng van de mens
• Mix van niet-levende (abiotische) en levende (biotische) elementen
• Onderscheid:
o Landelijk
o Stedelijk
o Industrieel
o Recreatief
1.2.3.3. Semi-natuurlandschap
= overheersing van natuurlijke elementen die vaak tot stand zijn gekomen
door de tussenkomst van de mens.
1.2.4. Schikking van elementen
De schikking van de verschillende landschapselementen bepaalt de
ruimtelijke samenstelling van dat landschap met vaak duidelijke patronen wat
betreft de bewoning of de indeling van percelen.
• Open landschap: weids, panoramisch vergezicht (kijkafstand 1200m)
• Gesloten landschap: kijkafstand beperkter (250m)
• Bocagelandschap: percelen afgezoomd door gesloten lage begroeiing
door de mens aangebracht op een kunstmatige verhoging binnen
glooiende terreinen
• Coulissenlandschap: perceelsbegroeiing uitsluitend rijbeplanting van
bomen, heeft een filterende werking en transparante schermen
• Compartimentlandschap: mozaïek van open en gesloten
landschappen door reliëf, vegetatie of bebouwing
• Microlandschap: zeer beperkte oppervlakte met uitgesproken identiteit
en duidelijk contrast met omgeving
, 3
1.2.5. Ouderdom
• Traditioneel landschap
o Niet of heel beperkt gewijzigd sinds Industriële Revolutie
o Kleine relictlandschappen met sterke eigen identiteit
• Nieuw landschap
o Sterk gewijzigd en vooral grondig hervormd sinds 2de Wereldoorlog
o Uniformiserend karakter en vaak heringericht
, 4
2. Landschappen in België
2.1. Geografie van België
• Laag-België: tot 100 m hoogte Laagland
• Midden-België: van 100 m tot 200 m
• Hoog-België: van 200 m tot meer dan 500 m →→ Middelland
2.1.1. Laag-België
• Kust
o Zee, zandstrand en duinen
o Rechte lijn, ca. 67 km
• Polders
o Vlak en zeer vruchtbaar land
o Vroeger regelmatig overspoeld
o Nu drooggelegd en door sluizen tegen sterke getijden beschermd
• Vlaamse laagvlakte
o Soms heuvelachtige zandstreek
• Kempen
o Dennenbossen
o Weiland
o Maïsvelden
2.1.2. Midden-België
• Leemstreken
o Henegouwse leemstreek – Brabantse leemstreek
o Lage leemplateaus
o Vruchtbaarste grond van België
1. Landschapslezen
1.1. Het landschap
= beeld dat je van een bepaald deel van het aardoppervlak waarneemt en
ervaart. Het is een verzameling van losstaande elementen, deze kunnen punt-
, lijn-, vlak- of volumevormig zijn. Een landschap is het resultaat van de historisch
gegroeide ruimtelijke structuur van het aardoppervlak.
1.2. Landschapslezen
= de afzonderlijke verschijnselen van een landschap benoemen, interpreteren
en tot een coherent verhaal omvormen.
1.2.1. Bepalende factoren
• Abiotische factoren: alle invloeden die niet-levende factoren uitoefenen
op hun omgeving
o Bodem (mineralen): bepaalt uitzicht en
plaatselijke landbouwactiviteiten
o Ondergrond (gesteente)
o Reliëf (heuvel, berg)
o Water (beek, regen, rivier)
o Lucht (wolken)
• Biotische factoren: levende biologische natuur
o Fauna (vee, insecten, …)
o Flora (bomen, graan, …)
o Ecosystemen (bos, koraalrif, …): uitwisseling van
materie en energie tussen levende en niet-
levende organismen binnen een eigen
kringloop
• Menselijke factoren: alle werkzaamheden en
invloeden die de mens uitoefent
o Bebouwing
o Indeling
o Perceelvormen
o Gebruik
o Verkeersinfrastructuur
, 2
1.2.2. Grote en kleine structuren
• Grote structuren: geven inzicht in het type landschap
• Kleine structuren: vaak onopvallende verschijnselen die relicten zijn van
vroegere (traditionele) landschappen
1.2.3. Inbreng van de mens
1.2.3.1. Natuurlandschap
• Bomen kriskras door elkaar
• Natuurlijke vormen (krom, ongeordend, door elkaar)
1.2.3.2. Cultuurlandschap
• Rechte vormen, orde en regelmaat
• Sterke inbreng van de mens
• Mix van niet-levende (abiotische) en levende (biotische) elementen
• Onderscheid:
o Landelijk
o Stedelijk
o Industrieel
o Recreatief
1.2.3.3. Semi-natuurlandschap
= overheersing van natuurlijke elementen die vaak tot stand zijn gekomen
door de tussenkomst van de mens.
1.2.4. Schikking van elementen
De schikking van de verschillende landschapselementen bepaalt de
ruimtelijke samenstelling van dat landschap met vaak duidelijke patronen wat
betreft de bewoning of de indeling van percelen.
• Open landschap: weids, panoramisch vergezicht (kijkafstand 1200m)
• Gesloten landschap: kijkafstand beperkter (250m)
• Bocagelandschap: percelen afgezoomd door gesloten lage begroeiing
door de mens aangebracht op een kunstmatige verhoging binnen
glooiende terreinen
• Coulissenlandschap: perceelsbegroeiing uitsluitend rijbeplanting van
bomen, heeft een filterende werking en transparante schermen
• Compartimentlandschap: mozaïek van open en gesloten
landschappen door reliëf, vegetatie of bebouwing
• Microlandschap: zeer beperkte oppervlakte met uitgesproken identiteit
en duidelijk contrast met omgeving
, 3
1.2.5. Ouderdom
• Traditioneel landschap
o Niet of heel beperkt gewijzigd sinds Industriële Revolutie
o Kleine relictlandschappen met sterke eigen identiteit
• Nieuw landschap
o Sterk gewijzigd en vooral grondig hervormd sinds 2de Wereldoorlog
o Uniformiserend karakter en vaak heringericht
, 4
2. Landschappen in België
2.1. Geografie van België
• Laag-België: tot 100 m hoogte Laagland
• Midden-België: van 100 m tot 200 m
• Hoog-België: van 200 m tot meer dan 500 m →→ Middelland
2.1.1. Laag-België
• Kust
o Zee, zandstrand en duinen
o Rechte lijn, ca. 67 km
• Polders
o Vlak en zeer vruchtbaar land
o Vroeger regelmatig overspoeld
o Nu drooggelegd en door sluizen tegen sterke getijden beschermd
• Vlaamse laagvlakte
o Soms heuvelachtige zandstreek
• Kempen
o Dennenbossen
o Weiland
o Maïsvelden
2.1.2. Midden-België
• Leemstreken
o Henegouwse leemstreek – Brabantse leemstreek
o Lage leemplateaus
o Vruchtbaarste grond van België
