Risico- en Crisiscommunicatie
Hoofdstuk 1: Communiceren in verandering
1.1: Verschuivingen
De afgelopen jaren hebben er veel veranderingen in de samenleving plaatsgevonden. Denk
bijvoorbeeld aan de komst van de trein. Deze verandering heeft aan het begin gezorgd voor
veel zorgen, omdat het nog iets onbekends was. Maar later is toch te zien dat we steeds
afhankelijker worden van deze veranderingen, denk bijvoorbeeld ook aan het
computergebruik. Al deze veranderingen van de afgelopen jaren zorgen ook voor een
risicovollere samenleving. Deze toename komt onder andere ook door natuurrampen en
crises, zoals het orkanen, bosbranden, coronavirus en de vogelgriep, maar ook het stijgen
van de zeespiegel.
Er zijn verschillende soorten crises:
● Crises als gevolg van kwetsbare plekken in energievoorziening, informatiesystemen
en telecommunicatievoorzieningen
● Crises in de internationale voedselketen als gevolg van dierenziekten
● Crises als gevolg van grootschalige evenementen, zoals popconcerten
● Crises als gevolg van het internationale terrorisme
Dit zijn niet de enige voorbeelden van veranderingen in onze samenleving. Burgers zijn door
de jaren heen ook steeds onafhankelijker geworden. Als ze bijvoorbeeld geen uitgever
kunnen vinden, geven ze hun eigen boek uit. Daarnaast heeft de burger ook geen
eenduidige identiteit meer: “Wie ik ben op internet bepaal ik zelf. Wie ik nu wil zijn, zegt
weinig over wie ik morgen ben.” Dit heeft strekkende gevolgen. Zo neemt de burger nu meer
rationele afwegingen.
Overheidsbestuurders zijn dominante betekenisgevers in het publieke debat en zij hebben
een aantal kenmerken met elkaar gemeen:
● Een gemeenschappelijk (westers) mensbeeld
● Een gedeeld vertrouwen in wetenschappelijke objectiviteit
● Het idee dat de samenleving maakbaar is en te vatten in wetenschappelijke modellen
● Het geloof in de (wetenschappelijke) vooruitgang
1.2: Reputatie versus relatie
De reputatie van een bedrijf is erg belangrijk voor haar relatie met de consument. Dit wordt
onder andere beïnvloed door de kwaliteit van de producten en haar genomen
verantwoordelijkheid. Dit zorgt voor waardering bij de consument. De belangrijkste factoren
voor een goede reputatie zijn: zichtbaarheid, transparantie, authenticiteit, zich
onderscheiden, consistentie en vertrouwen.
Communicatie kan gezien worden als eenrichtingsverkeer: het is gericht op het overtuigen.
Het staat daarnaast ook los van de omgeving en situatie. Over het algemeen is de overheid
verantwoordelijk voor de communicatie tijdens een risico- en crisisbeleid. Communicatie is
hierbij geen keuze meer, maar een noodzaak.
, 1.3: Mediabeeld
Het medialandschap is voor altijd veranderd. Dit komt doordat elke burger toegang heeft tot
verschillende mediabronnen. Tijdens een crisissituatie domineren deze
communicatiekanalen de informatievoorziening. Burgers verwachten namelijk informatie die
voor iedereen toegankelijk is en de sociale media communiceert vaak het snelste bij
bijvoorbeeld een crisis. Het traditionele onderscheid tussen enerzijds de media en anderzijds
wat burgers zelf naar buiten brengen als nieuws is langzamerhand aan het vervagen.
Burgers worden ook gezien als nieuwsbrengers- en makers en niet alleen maar als
consumenten.
Een vaak gehoorde klacht bij de autoriteiten is dat in een crisissituatie de nieuwsmedia
vooral geïnteresseerd is in de schuld- en verantwoordingsvraag. Zeker in een crisissituatie is
het belangrijk dat de overheid belangrijke informatie met de samenleving deelt.
Hoofdstuk 1: Communiceren in verandering
1.1: Verschuivingen
De afgelopen jaren hebben er veel veranderingen in de samenleving plaatsgevonden. Denk
bijvoorbeeld aan de komst van de trein. Deze verandering heeft aan het begin gezorgd voor
veel zorgen, omdat het nog iets onbekends was. Maar later is toch te zien dat we steeds
afhankelijker worden van deze veranderingen, denk bijvoorbeeld ook aan het
computergebruik. Al deze veranderingen van de afgelopen jaren zorgen ook voor een
risicovollere samenleving. Deze toename komt onder andere ook door natuurrampen en
crises, zoals het orkanen, bosbranden, coronavirus en de vogelgriep, maar ook het stijgen
van de zeespiegel.
Er zijn verschillende soorten crises:
● Crises als gevolg van kwetsbare plekken in energievoorziening, informatiesystemen
en telecommunicatievoorzieningen
● Crises in de internationale voedselketen als gevolg van dierenziekten
● Crises als gevolg van grootschalige evenementen, zoals popconcerten
● Crises als gevolg van het internationale terrorisme
Dit zijn niet de enige voorbeelden van veranderingen in onze samenleving. Burgers zijn door
de jaren heen ook steeds onafhankelijker geworden. Als ze bijvoorbeeld geen uitgever
kunnen vinden, geven ze hun eigen boek uit. Daarnaast heeft de burger ook geen
eenduidige identiteit meer: “Wie ik ben op internet bepaal ik zelf. Wie ik nu wil zijn, zegt
weinig over wie ik morgen ben.” Dit heeft strekkende gevolgen. Zo neemt de burger nu meer
rationele afwegingen.
Overheidsbestuurders zijn dominante betekenisgevers in het publieke debat en zij hebben
een aantal kenmerken met elkaar gemeen:
● Een gemeenschappelijk (westers) mensbeeld
● Een gedeeld vertrouwen in wetenschappelijke objectiviteit
● Het idee dat de samenleving maakbaar is en te vatten in wetenschappelijke modellen
● Het geloof in de (wetenschappelijke) vooruitgang
1.2: Reputatie versus relatie
De reputatie van een bedrijf is erg belangrijk voor haar relatie met de consument. Dit wordt
onder andere beïnvloed door de kwaliteit van de producten en haar genomen
verantwoordelijkheid. Dit zorgt voor waardering bij de consument. De belangrijkste factoren
voor een goede reputatie zijn: zichtbaarheid, transparantie, authenticiteit, zich
onderscheiden, consistentie en vertrouwen.
Communicatie kan gezien worden als eenrichtingsverkeer: het is gericht op het overtuigen.
Het staat daarnaast ook los van de omgeving en situatie. Over het algemeen is de overheid
verantwoordelijk voor de communicatie tijdens een risico- en crisisbeleid. Communicatie is
hierbij geen keuze meer, maar een noodzaak.
, 1.3: Mediabeeld
Het medialandschap is voor altijd veranderd. Dit komt doordat elke burger toegang heeft tot
verschillende mediabronnen. Tijdens een crisissituatie domineren deze
communicatiekanalen de informatievoorziening. Burgers verwachten namelijk informatie die
voor iedereen toegankelijk is en de sociale media communiceert vaak het snelste bij
bijvoorbeeld een crisis. Het traditionele onderscheid tussen enerzijds de media en anderzijds
wat burgers zelf naar buiten brengen als nieuws is langzamerhand aan het vervagen.
Burgers worden ook gezien als nieuwsbrengers- en makers en niet alleen maar als
consumenten.
Een vaak gehoorde klacht bij de autoriteiten is dat in een crisissituatie de nieuwsmedia
vooral geïnteresseerd is in de schuld- en verantwoordingsvraag. Zeker in een crisissituatie is
het belangrijk dat de overheid belangrijke informatie met de samenleving deelt.
