Arbeidsrecht
Intro;
Enkel extra wetten in wetgevingsbundel --> rest nt kennen
Laatste les: examen bespreken
• Schriftelijk examen 3u (helft arbeids, helft sociale zekerheid)
Veel in CODEX!! (zie ook voetnoten in HB)
Inhoud;
1) Inleiding:
• sociaal recht; tegen sociale uitbuiting, als overkoepelend rechtsgebied
o --> bescherming vs dwingend (openbare orde)
o Arbeid (overeenkomst, verbintenis, onderhandelen)
o Na werk -> sociale zekerheid
• Publiek recht legt het op vb pensioen, … openbare orde
• Twee-eenheid arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht;
• Vandaag terug bij af? Flex, nacht, … werk
o Belang werkende mens (in ruime zin)
• Bronnen;
o Verhouding arbeidsrecht
o Simpele hierarchie sociaalrecht
• Oppassen bevoegdheidsverdeling in het federale België en de hiërarchie der normen ( C° + CC° à 10+
11 en standstill beginsel)
2) Kader:
• Arbeidsrecht: basis = de arbeidsovereenkomst (BW + arbeidsrecht)
o Socialezekerheid gaat hier verder op in + gaat verder vb ambtenaren, zelfstandigen ect
• de precontractuele fase, zoals werving en selectie;
• de opdeling in de socialezekerheidsstelsels voor werknemers, zelfstandigen en ambtenaren;
• de administratie en financiering van deze stelsels en van de bijstand;
• Be; werk = toegang sociale zekerheid
• ‘employee benefits’ inz. de aanvullende sociale verzekeringen (bedrijven geven deze zelf bovenop
pensioenen)
3) de rechten en plichten van wie werken en hun inkomen:
• Individuele rela\e werkgever-werknemer, veel is al we]elijk geregeld (= dwingend vb lonen) à
sommige vrwden nog onderhandelen
• Sociaal: risico’s langdurige ziekte, reden vb arbeidsongeval
o het vervangingsinkomen ingeval van pensionering, arbeidsongeschiktheid en het verlies van
de kostwinnaar. Arbeidsongevallen en beroepsziekten worden eveneens hier behandeld.
o bescherming atypische vormen van arbeid (casus gede\neerde)
4) diverse wijzen van beëindiging van de arbeidsrela\e (ontslag, opzegging, dringende reden, rechtsmisbruik,
impliciet ontslag), en wat dan vaak volgt, werkloosheid (nu onbeperkte uitkering, wijze v ontslag per\nent)
5) exclusief socialezekerheidsrechtelijk:
• de niet arbeidsgerelateerde sociale risico’s: gezinslast, gezondheidszorg en bijstand (= laatste vangnet,
wnnr te weinig middelen = residuaire vb leefloon (art 23 C° menswaardig bestaan)
o groeipakket = nu regionaal
• het statuut van de rechten en presta\es aan bod;
6) exclusief arbeidsrechtelijk: het collec\eve arbeidsrecht:
• vrijheid ondernemen >< inspraak personeel vb comité, vakbonden ect
• de vakbondsvrijheid, het recht op collec\ef onderhandelen, het cao-recht, overlegorganen
• Staking en lock-out
7) Breder perspec\ef:
• Europees en internationaal sociaal recht; open eco, positie in globale economie
• Europees sociaal handvest + Internationale arbeidsorganisatie
• Hervormingsgedachten in het sociaal recht
1
,DEEL 1 Arbeidsrecht: De arbeidsovereenkomst ............................................................................................................................. 3
HFDSTK 1 De arbeidsovereenkomst ......................................................................................................................................... 4
HFDSTK 2 Het kwalificatie-vraagstuk ........................................................................................................................................ 5
HFDSTK 3 Arbeider/Bediende .................................................................................................................................................. 9
HFDSTK 4 Andere soorten........................................................................................................................................................ 9
HFDSTK 5 Deeltijds/ voltijds .................................................................................................................................................. 10
DEEL 2: Aanwerven van personeel ............................................................................................................................................... 11
HFDSTK 1 Werving en selectie ............................................................................................................................................... 11
HFDSTK 2 Arbeidsbemiddeling .............................................................................................................................................. 12
HFDSTK 3 Triangulaire arbeidsrelaties .................................................................................................................................... 13
DEEL 3: Rechten en Plichten in arbeidsrelaties ............................................................................................................................ 15
HFDSTK 1 Clausules ............................................................................................................................................................. 15
HFDSTK 2 Wettelijk geregelde rechten en plichten .................................................................................................................. 16
HFDSTK 3 Aansprakelijkheid .................................................................................................................................................. 17
HFDSTK 4 Concurrentie ......................................................................................................................................................... 17
DEEL 4: Loon en Arbeidsregelement ............................................................................................................................................ 19
HFDSTK 1 Loon ..................................................................................................................................................................... 19
HFDSTK 2 Arbeidsregelement ................................................................................................................................................ 21
DEEL 5: Schorsing of ziekte ......................................................................................................................................................... 21
HFDSTK 1 Schorsing .............................................................................................................................................................. 21
HFDSTK 2 Ziekte of ongeval ................................................................................................................................................... 22
DEEL 5: Arbeidstijd ..................................................................................................................................................................... 24
DEEL 7 Ontslagrecht................................................................................................................................................................... 26
HFDSTK 1: Algemeen............................................................................................................................................................. 26
HFDSTK 2: Wet eenheidsstatuut (WES) .................................................................................................................................. 28
HFDSTK 3: Bijzonderheden .................................................................................................................................................... 30
DEEL 8 Ontslag, bijzondere aspecten .......................................................................................................................................... 30
HFDSTK 1 Dringende reden .................................................................................................................................................... 30
HFDSTK 2 Willekeurig ontslag en rechtsmisbruik .................................................................................................................... 32
HFDSTK 3 Motivering van het ontslag en kennelijk onredelijk ontslag (CAO nr. 109) ................................................................... 32
Slotbeschouwing ontslag R.................................................................................................................................................... 34
HFDSTK 4 Eenzijdige wijziging arbeidsvoorwaarden ................................................................................................................ 34
DEEL 9 ....................................................................................................................................................................................... 34
HFDSTK 1 Discriminatieverbod .............................................................................................................................................. 34
HFDSTK 2 Rechtvaardiging .................................................................................................................................................... 35
HFDSTK 3 Gezondheid........................................................................................................................................................... 36
HFDSTK 4 Positieve actie ....................................................................................................................................................... 37
HFDSTK 5 Leeftijd ................................................................................................................................................................. 37
HFDSTK 6 Handhaving ........................................................................................................................................................... 39
DEEL 10 Collectieve arbeidsrecht ............................................................................................................................................... 39
HFDSTK 1 Vakvereniningsvrijheid ........................................................................................................................................... 41
HFDSTK 2 Overleg – interprofessioneel ................................................................................................................................... 42
HFDSTK 4 CAO, coll arbeids overeenkomst ............................................................................................................................ 44
HFDSTK 5 Inspraak in onderneming ....................................................................................................................................... 47
HFDSTK 6 Collectieve conflicten ............................................................................................................................................ 51
2
,DEEL 1 Arbeidsrecht: De arbeidsovereenkomst
Inleiding;
Belang v arbeid in d samenleving
- 12 milj belgen
- 5 milj werken erop de arbeidsmarkt (minder dan 50%) (+/- 420 000 studenten)
- +/- 1 milj zelfstandige
- +/- 0,5 milj ambtenaren (nt al h arbeidsrecht is van toepassing)
- 2 milj gepensioneerde (betaald dr werkende)
- 300 000 werkloze
BW à oud 1804; uitgangspunt = contractvrijheid
- (nog gn arbeidsrecht) à markt is eco vrij v overheidsinterventie
- Werkgever en werknemer zijn volledig vrij te onderhandelen
Industriële revolutie (arbeiders)
- = voedingsbodem uitbuiting à start sociaalrecht
- AfschaNing gilden, vrije markt à hoe werk regelen?
Uitganspunt arbeidsrecht: Antwoord op de ongelijkheidscompensatie
- Ongelijkheid
1) Werkgever en werknemer; gezag (obv juridische bevoegdheid) en
ondergeschiktheid
= juridische ongelijkheid
§ Arbeid kunnen organiseren in eco à maatschappij kiest dit
§ Wens werkgever
2) Eco machtpositie werkgever >< werknemer in onderhandelingen
= economische ongelijkheid
§ W veroorzaakt dr d markt, werkgever heeft keuze uit
arbeidskrachten
à bescherming inferieure positie door vanuit d wetgeving
arbeidsvrwrdn op te leggen
- Ingrijpen in ongelijkheid
1) Wetgeving mt dwingende regels (min rechten)
2) Vakbonden; werknemers organiseren zich + onderhandelen als groep mt
werkgever (samen sterker dan als individu, betere
onderhandelingspositie)
§ CAO; coll arbeidsovereenkomst. = bijna statuut wet
(onderhandeling tss 2 gelijke)
Grootste staking BE ;1936 (interbellum + crisis en extremisme (L vs R)
- (1 mei 1884; Amerikaanse vakbonden eisen binnen 2j 40u werkweek in BE
- 1 mei 1886; Gn 40u werkweek in BE = dag vd arbeid)
- Tumult in maatschappij:
o Eist; landelijke loonsverhoging (indexering 14 frank/dag) + 40u werkweek
o Start Antwerpse Haven, openbaar vervoer, metaal, openbare
dienstverlening ≈ hele land
o Onderhandelen CAO mt min (loon 32F/d), min vakantiedagen (6d) en max
werkweek
o = start rol vakbonden (men wil on speeking terms blijven)
3
, HFDSTK 1 De arbeidsovereenkomst
Wezenelementen: Art 2-3 Arbeidswet
- Overeenkomst
- Loon
- Arbeid
- Ondergeschikt verband
Onderscheid:
- Werknemers: 4 elementen aanwezig
- Zelfstandigen: Zie SZR
- Ambtenaren: andere manier van werken
o Gn overeenkomst mt WG als tegenpartij
o Overheid stelt AMBT aan via eenzijdige beslissing
o ≠ privaatrechtelijke overeenkomst
- >< vrijwilliger, student, etc = vallen buiten ‘abreid’
Belang vd AO
- Wetgeving arbeidsrecht, CAO’s (per sector) = dwingend R
- SZ v WN, v toepassing zodra iemand werkt
à Kostprijs: admin, arbeidsuren, zomaar ontslaan , … + bijdragen SZ
Opgelet: Wetgeving en CAO’s
- WG: Cao-Wet van toepassing
o Maar: niet voor WN in de publieke sector
- AMBT: per def in publiek sector, dus gn CAO’s v toepassing (ookal overeenkomst
bij WG, loon vr geleverde arbeid en onder gezag)
o Wel ‘protocol-akkoorden
- ZELF: Een recente ‘beweging’ om collectieve afspraken te maken, maar probleem
met mededingingsrecht
o Zelf aanneming werk, leveren dienst aan privé bedrijf/peroon =
verbintenis, contract R en niet ArbeidsR (uitz vb anti-discriminatie op
werkmarkt)
o Soms collectieve afspraken vr ZELF à oppassen verbod vb kartelvorming
à grote onderscheid WN en ZELF; arbeidsR v toepassing of niet
o Verschil in kostprijs vr inhoudelijk het zelfde werk
Plaats van de AO in de hiërarchie
Hiërarchie van de bronnen :
- art. 51 CAO-wet (wet 5 dec. 1968) – in art:
1) Wet
2) CAO AVV (algemeen verbinden verklaard) Beperken
3) CAO niet-AVV en ondertekend onderhandelingsvrijheid
4) geschreven individuele AO
5) CAO niet-AVV en niet ondertekend
6) Arbeidsreglement (vb werkrooster: afspraken mt h personeel)
7) aanvullende bepalingen van de wet
8) mondelinge AO
9) gebruik
4
Intro;
Enkel extra wetten in wetgevingsbundel --> rest nt kennen
Laatste les: examen bespreken
• Schriftelijk examen 3u (helft arbeids, helft sociale zekerheid)
Veel in CODEX!! (zie ook voetnoten in HB)
Inhoud;
1) Inleiding:
• sociaal recht; tegen sociale uitbuiting, als overkoepelend rechtsgebied
o --> bescherming vs dwingend (openbare orde)
o Arbeid (overeenkomst, verbintenis, onderhandelen)
o Na werk -> sociale zekerheid
• Publiek recht legt het op vb pensioen, … openbare orde
• Twee-eenheid arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht;
• Vandaag terug bij af? Flex, nacht, … werk
o Belang werkende mens (in ruime zin)
• Bronnen;
o Verhouding arbeidsrecht
o Simpele hierarchie sociaalrecht
• Oppassen bevoegdheidsverdeling in het federale België en de hiërarchie der normen ( C° + CC° à 10+
11 en standstill beginsel)
2) Kader:
• Arbeidsrecht: basis = de arbeidsovereenkomst (BW + arbeidsrecht)
o Socialezekerheid gaat hier verder op in + gaat verder vb ambtenaren, zelfstandigen ect
• de precontractuele fase, zoals werving en selectie;
• de opdeling in de socialezekerheidsstelsels voor werknemers, zelfstandigen en ambtenaren;
• de administratie en financiering van deze stelsels en van de bijstand;
• Be; werk = toegang sociale zekerheid
• ‘employee benefits’ inz. de aanvullende sociale verzekeringen (bedrijven geven deze zelf bovenop
pensioenen)
3) de rechten en plichten van wie werken en hun inkomen:
• Individuele rela\e werkgever-werknemer, veel is al we]elijk geregeld (= dwingend vb lonen) à
sommige vrwden nog onderhandelen
• Sociaal: risico’s langdurige ziekte, reden vb arbeidsongeval
o het vervangingsinkomen ingeval van pensionering, arbeidsongeschiktheid en het verlies van
de kostwinnaar. Arbeidsongevallen en beroepsziekten worden eveneens hier behandeld.
o bescherming atypische vormen van arbeid (casus gede\neerde)
4) diverse wijzen van beëindiging van de arbeidsrela\e (ontslag, opzegging, dringende reden, rechtsmisbruik,
impliciet ontslag), en wat dan vaak volgt, werkloosheid (nu onbeperkte uitkering, wijze v ontslag per\nent)
5) exclusief socialezekerheidsrechtelijk:
• de niet arbeidsgerelateerde sociale risico’s: gezinslast, gezondheidszorg en bijstand (= laatste vangnet,
wnnr te weinig middelen = residuaire vb leefloon (art 23 C° menswaardig bestaan)
o groeipakket = nu regionaal
• het statuut van de rechten en presta\es aan bod;
6) exclusief arbeidsrechtelijk: het collec\eve arbeidsrecht:
• vrijheid ondernemen >< inspraak personeel vb comité, vakbonden ect
• de vakbondsvrijheid, het recht op collec\ef onderhandelen, het cao-recht, overlegorganen
• Staking en lock-out
7) Breder perspec\ef:
• Europees en internationaal sociaal recht; open eco, positie in globale economie
• Europees sociaal handvest + Internationale arbeidsorganisatie
• Hervormingsgedachten in het sociaal recht
1
,DEEL 1 Arbeidsrecht: De arbeidsovereenkomst ............................................................................................................................. 3
HFDSTK 1 De arbeidsovereenkomst ......................................................................................................................................... 4
HFDSTK 2 Het kwalificatie-vraagstuk ........................................................................................................................................ 5
HFDSTK 3 Arbeider/Bediende .................................................................................................................................................. 9
HFDSTK 4 Andere soorten........................................................................................................................................................ 9
HFDSTK 5 Deeltijds/ voltijds .................................................................................................................................................. 10
DEEL 2: Aanwerven van personeel ............................................................................................................................................... 11
HFDSTK 1 Werving en selectie ............................................................................................................................................... 11
HFDSTK 2 Arbeidsbemiddeling .............................................................................................................................................. 12
HFDSTK 3 Triangulaire arbeidsrelaties .................................................................................................................................... 13
DEEL 3: Rechten en Plichten in arbeidsrelaties ............................................................................................................................ 15
HFDSTK 1 Clausules ............................................................................................................................................................. 15
HFDSTK 2 Wettelijk geregelde rechten en plichten .................................................................................................................. 16
HFDSTK 3 Aansprakelijkheid .................................................................................................................................................. 17
HFDSTK 4 Concurrentie ......................................................................................................................................................... 17
DEEL 4: Loon en Arbeidsregelement ............................................................................................................................................ 19
HFDSTK 1 Loon ..................................................................................................................................................................... 19
HFDSTK 2 Arbeidsregelement ................................................................................................................................................ 21
DEEL 5: Schorsing of ziekte ......................................................................................................................................................... 21
HFDSTK 1 Schorsing .............................................................................................................................................................. 21
HFDSTK 2 Ziekte of ongeval ................................................................................................................................................... 22
DEEL 5: Arbeidstijd ..................................................................................................................................................................... 24
DEEL 7 Ontslagrecht................................................................................................................................................................... 26
HFDSTK 1: Algemeen............................................................................................................................................................. 26
HFDSTK 2: Wet eenheidsstatuut (WES) .................................................................................................................................. 28
HFDSTK 3: Bijzonderheden .................................................................................................................................................... 30
DEEL 8 Ontslag, bijzondere aspecten .......................................................................................................................................... 30
HFDSTK 1 Dringende reden .................................................................................................................................................... 30
HFDSTK 2 Willekeurig ontslag en rechtsmisbruik .................................................................................................................... 32
HFDSTK 3 Motivering van het ontslag en kennelijk onredelijk ontslag (CAO nr. 109) ................................................................... 32
Slotbeschouwing ontslag R.................................................................................................................................................... 34
HFDSTK 4 Eenzijdige wijziging arbeidsvoorwaarden ................................................................................................................ 34
DEEL 9 ....................................................................................................................................................................................... 34
HFDSTK 1 Discriminatieverbod .............................................................................................................................................. 34
HFDSTK 2 Rechtvaardiging .................................................................................................................................................... 35
HFDSTK 3 Gezondheid........................................................................................................................................................... 36
HFDSTK 4 Positieve actie ....................................................................................................................................................... 37
HFDSTK 5 Leeftijd ................................................................................................................................................................. 37
HFDSTK 6 Handhaving ........................................................................................................................................................... 39
DEEL 10 Collectieve arbeidsrecht ............................................................................................................................................... 39
HFDSTK 1 Vakvereniningsvrijheid ........................................................................................................................................... 41
HFDSTK 2 Overleg – interprofessioneel ................................................................................................................................... 42
HFDSTK 4 CAO, coll arbeids overeenkomst ............................................................................................................................ 44
HFDSTK 5 Inspraak in onderneming ....................................................................................................................................... 47
HFDSTK 6 Collectieve conflicten ............................................................................................................................................ 51
2
,DEEL 1 Arbeidsrecht: De arbeidsovereenkomst
Inleiding;
Belang v arbeid in d samenleving
- 12 milj belgen
- 5 milj werken erop de arbeidsmarkt (minder dan 50%) (+/- 420 000 studenten)
- +/- 1 milj zelfstandige
- +/- 0,5 milj ambtenaren (nt al h arbeidsrecht is van toepassing)
- 2 milj gepensioneerde (betaald dr werkende)
- 300 000 werkloze
BW à oud 1804; uitgangspunt = contractvrijheid
- (nog gn arbeidsrecht) à markt is eco vrij v overheidsinterventie
- Werkgever en werknemer zijn volledig vrij te onderhandelen
Industriële revolutie (arbeiders)
- = voedingsbodem uitbuiting à start sociaalrecht
- AfschaNing gilden, vrije markt à hoe werk regelen?
Uitganspunt arbeidsrecht: Antwoord op de ongelijkheidscompensatie
- Ongelijkheid
1) Werkgever en werknemer; gezag (obv juridische bevoegdheid) en
ondergeschiktheid
= juridische ongelijkheid
§ Arbeid kunnen organiseren in eco à maatschappij kiest dit
§ Wens werkgever
2) Eco machtpositie werkgever >< werknemer in onderhandelingen
= economische ongelijkheid
§ W veroorzaakt dr d markt, werkgever heeft keuze uit
arbeidskrachten
à bescherming inferieure positie door vanuit d wetgeving
arbeidsvrwrdn op te leggen
- Ingrijpen in ongelijkheid
1) Wetgeving mt dwingende regels (min rechten)
2) Vakbonden; werknemers organiseren zich + onderhandelen als groep mt
werkgever (samen sterker dan als individu, betere
onderhandelingspositie)
§ CAO; coll arbeidsovereenkomst. = bijna statuut wet
(onderhandeling tss 2 gelijke)
Grootste staking BE ;1936 (interbellum + crisis en extremisme (L vs R)
- (1 mei 1884; Amerikaanse vakbonden eisen binnen 2j 40u werkweek in BE
- 1 mei 1886; Gn 40u werkweek in BE = dag vd arbeid)
- Tumult in maatschappij:
o Eist; landelijke loonsverhoging (indexering 14 frank/dag) + 40u werkweek
o Start Antwerpse Haven, openbaar vervoer, metaal, openbare
dienstverlening ≈ hele land
o Onderhandelen CAO mt min (loon 32F/d), min vakantiedagen (6d) en max
werkweek
o = start rol vakbonden (men wil on speeking terms blijven)
3
, HFDSTK 1 De arbeidsovereenkomst
Wezenelementen: Art 2-3 Arbeidswet
- Overeenkomst
- Loon
- Arbeid
- Ondergeschikt verband
Onderscheid:
- Werknemers: 4 elementen aanwezig
- Zelfstandigen: Zie SZR
- Ambtenaren: andere manier van werken
o Gn overeenkomst mt WG als tegenpartij
o Overheid stelt AMBT aan via eenzijdige beslissing
o ≠ privaatrechtelijke overeenkomst
- >< vrijwilliger, student, etc = vallen buiten ‘abreid’
Belang vd AO
- Wetgeving arbeidsrecht, CAO’s (per sector) = dwingend R
- SZ v WN, v toepassing zodra iemand werkt
à Kostprijs: admin, arbeidsuren, zomaar ontslaan , … + bijdragen SZ
Opgelet: Wetgeving en CAO’s
- WG: Cao-Wet van toepassing
o Maar: niet voor WN in de publieke sector
- AMBT: per def in publiek sector, dus gn CAO’s v toepassing (ookal overeenkomst
bij WG, loon vr geleverde arbeid en onder gezag)
o Wel ‘protocol-akkoorden
- ZELF: Een recente ‘beweging’ om collectieve afspraken te maken, maar probleem
met mededingingsrecht
o Zelf aanneming werk, leveren dienst aan privé bedrijf/peroon =
verbintenis, contract R en niet ArbeidsR (uitz vb anti-discriminatie op
werkmarkt)
o Soms collectieve afspraken vr ZELF à oppassen verbod vb kartelvorming
à grote onderscheid WN en ZELF; arbeidsR v toepassing of niet
o Verschil in kostprijs vr inhoudelijk het zelfde werk
Plaats van de AO in de hiërarchie
Hiërarchie van de bronnen :
- art. 51 CAO-wet (wet 5 dec. 1968) – in art:
1) Wet
2) CAO AVV (algemeen verbinden verklaard) Beperken
3) CAO niet-AVV en ondertekend onderhandelingsvrijheid
4) geschreven individuele AO
5) CAO niet-AVV en niet ondertekend
6) Arbeidsreglement (vb werkrooster: afspraken mt h personeel)
7) aanvullende bepalingen van de wet
8) mondelinge AO
9) gebruik
4
