De wereld in verbinding
1 Duurzame ontwikkeling
1.1 Duurzame ontwikkeling
• Wat?:
= menselijk handelen dat we voorzien in de behoeften van de huidige generatie, zonder de
behoeftevoorziening van toekomstige generaties in gevaar te brengen, met oog voor materiële
en maatschappelijke factoren.
• Waarom belangrijk?:
- Aandacht voor dimensies in tijd (voor altijd) en ruimte (voor iedereen)
- Centrale uitdaging van onze tijden
- Probeert interactie van 3 complexe systemen te begrijpen
1) Wereldeconomie
2) Wereldwijde samenleving
3) Aarde als fysieke omgeving
- Vergt holistisch wereldbeeld
- Bij gelijke toestand kunnen we nog 50 000 jaar
geniet van de voordelen
1.2 SDG’s
• Duurzame ontwikkelingsdoelen:
1) Geen armoede
2) Geen honger 10) Ongelijkheid verminderen
3) Goede gezondheid en welzijn 11) Duurzame steden en gemeenschappen
4) Kwaliteitsonderwijs 12) Verantwoorde consumptie en productie
5) Gendergelijkheid 13) Klimaatactie
6) Schoon water en sanitair 14) Leven in het water
7) Betaalbare en duurzame energie 15) Leven op het land
8) Waardig werk en economische groei 16) Vrede, veiligheid en sterke publieke diensten
9) Industrie, innovatie en infrastructuur 17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken
- Doel: tegen 2030 een duurzame, rechtvaardige en welvarende wereld creëren
- Kader om wicked problem te begrijpen
- Opletten voor cherry picking = 1 uitkiezen en daaraan werken -> kan niet want ze zijn
verboden en hangen vast aan elkaar
- Alternatief: taartmodel
1.3 5 P’s
• Pilaren voor duurzame ontwikkeling:
1. People (mensen): einde maken aan armoede en honger en zorgen dat mensen op een
waardige en gelijke manier kan leven
2. Property (welvaart): economische, sociale en technologische vooruitgang verloopt met
respect voor de natuur
3. Planet (planeet): planeet beschermen
4. Peace (vrede): vredige, rechtvaardige en inclusieve gemeenschappen cultiveren
5. Partnership (partnerschap): wereldwijze solidariteit moet worden versterkt
• Samenhang:
- 5P’s en SDG’s hebben invloed op elkaar
,2 Educatie voor duurzame ontwikkeling
2.1 EDO
• EDO:
= ontwikkelt en versterkt de capaciteit van individuen, groepen, gemeenschappen,
organisaties en landen om oordeelkundig keuzes te maken ten voordele van duurzame
ontwikkeling.
- Kan verschuiving in geestesgesteldheid van mensen bevorderen en daardoor in staat
stellen onze wereld veiliger, gezonder en welvarender te maken → levenskwaliteit neemt
toe
- Kritische reflectie, grotere bewustwording en betere kansen op volwaardige
zelfontplooiing opleveren → nieuwe methoden en hulpmiddelen ontwikkelen
- Meestal over een wicked problem
= complex probleem dat moeilijk of niet op te lossen is omdat er vele mensen en opinies
betrokken zijn en er onvolledig gekende, veranderende /tegenstrijdige factoren zijn.
➔ Problemen zijn verbonden met andere problemen en vaak hebben deze problemen
een grote geladenheid
• EDO samengevat:
= leren denken over en werken aan een leefbare wereld nu en in de toekomst, voor onszelf en
anderen, hier en elders op de planeet.
- Niet enkel over kennisoverdracht van duurzame ontwikkeling
- Mensen vaardigheden aanleren om bewust keuzes te maken
→ wereldburger (= iemand die beseft dat wat hij doet effect heeft op de rest van de
wereld nu en later.)
• 5 EDO-principes:
1) Overbrengen van nieuwe kennis en kritisch nadenken:
o Sleutelelementen:
▪ Tijd- en ruimtedimensie van DO: wat we nu doen, heeft gevolgen voor later
en voor anderen elders op de wereld
▪ Onderlinge afhankelijkheid van sociale, culturele, ethische… fenomenen
▪ Biologische, culturele, sociale en economische diversiteit
▪ Onzekerheid die duurzaamheidskwesties voorzorgsprincipe kenmerkt
▪ Draagkracht van aarde
o Belang van informatiebronnen benaderen
▪ Feiten bevestigen, open voor debat, niet zomaar vertrouwen…
2) Systeemdenken bevorderen:
o Kritisch bestuderen van geheel
o Multidisciplinaire bril
o Dynamische relaties bekijken
o Aandacht voor processen
o Inzoomen op patronen en tendensen
3) Waardeontwikkeling:
o Maken van bewuste keuzes gebeurt vanuit een waardenkader, EDO draagt bij aan
de waardeontwikkeling
o Waarden duidelijk en bespreekbaar maken → nieuwe waarden ontstaan
o Geen waarden opdringen, maar mensen aanzetten om na te denken over wat ze
belangrijk vinden
Vb: filosoferen met kinderen
4) Omgaan met emoties:
o Bewust zijn van eigen emoties en gevoelens, die van anderen
o Kunnen uiten en onder controle houden
o Inzetten als brandstof om tot acties te komen
, 5) Actiegerichtheid:
o Moet leiden tot actie
o Leren over/door/van acties
▪ Kennis over soorten en impact van acties (creatief denken/samenwerken)
▪ Concrete acties bij lokale uitdagingen (eigen ideeën en acties)
▪ Reflecteren: wat hebben we bereikt? Wat gaan we anders doen?
Vb: denken aanpassen, levensstijl aanpassen -> met de fiets ipv auto
o Acties dienen niet per se voor het oplossen van probleem, maar als middel om
competenties te verwerven voor actief burgerschap
o Toekomstdenken (= forecasting backcasting) = inschatten van toekomst op
basis van kennis over verleden en heden.
▪ Werkvormen:
1) Envisioning = toekomst voorstellen en beschrijven hoe die eruit ziet.
2) Imagineering = toekomstbeeld creatief uitwerken en visualiseren.
3) Backcasting = vanuit toekomstbeeld stapsgewijs terugwerken naar
heden. (van droom naar actie)
2.2 Ontwikkelingsmodel
• Deelaspecten:
1. Centrale onderzoeksvraag -> vraagteken:
o Bij EDO vaak over wicked problems
o Maatschappelijke kwestie die lln bezighoudt
o Vb: klimaatverandering, armoedeproblemen…
2. Waar gaat het over? -> blauwe cirkel:
o Wie/wat is betrokken bij systeem?
o Verbanden onderzoeken, delen en gehelen onderscheiden
o Wie ervaart voor- en nadelen?
o In tijd en ruimte plaatsen
Vb: probleemboom
3. Wat is mijn plaats binnen het systeem? -> rode cirkel:
o Hoe beïnvloedt het systeem ons?
o Afvragen welke waarden en emoties hierbij spelen
vb: moodboard
o Gaan met elkaar in dialoog over deze gevoelens en
waarden
o Werkvorm: stellingspel
4. Wat kan ik ondernemen? -> gele cirkel:
o Welke acties willen we ondernemen om systeem te
beïnvloeden?
o Vaardigheden verwerven voor actief burgerschap
o Ontwikkelen toekomstgerichte alternatieve en in dialoog gaan over
toekomstbeeld => toekomstdenker
o Werkvorm: evisioning
5. Wat neem ik mee en wil ik delen? -> paarse cirkel:
o Reflecteren over proces
o Hoe liep de samenwerking? Welke impact hadden onze acties?
o Werkvorm waardeontwikkeling: filosoferen met kinderen
3 Systeemdenken
3.1 Systeem
• Systeem:
1 Duurzame ontwikkeling
1.1 Duurzame ontwikkeling
• Wat?:
= menselijk handelen dat we voorzien in de behoeften van de huidige generatie, zonder de
behoeftevoorziening van toekomstige generaties in gevaar te brengen, met oog voor materiële
en maatschappelijke factoren.
• Waarom belangrijk?:
- Aandacht voor dimensies in tijd (voor altijd) en ruimte (voor iedereen)
- Centrale uitdaging van onze tijden
- Probeert interactie van 3 complexe systemen te begrijpen
1) Wereldeconomie
2) Wereldwijde samenleving
3) Aarde als fysieke omgeving
- Vergt holistisch wereldbeeld
- Bij gelijke toestand kunnen we nog 50 000 jaar
geniet van de voordelen
1.2 SDG’s
• Duurzame ontwikkelingsdoelen:
1) Geen armoede
2) Geen honger 10) Ongelijkheid verminderen
3) Goede gezondheid en welzijn 11) Duurzame steden en gemeenschappen
4) Kwaliteitsonderwijs 12) Verantwoorde consumptie en productie
5) Gendergelijkheid 13) Klimaatactie
6) Schoon water en sanitair 14) Leven in het water
7) Betaalbare en duurzame energie 15) Leven op het land
8) Waardig werk en economische groei 16) Vrede, veiligheid en sterke publieke diensten
9) Industrie, innovatie en infrastructuur 17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken
- Doel: tegen 2030 een duurzame, rechtvaardige en welvarende wereld creëren
- Kader om wicked problem te begrijpen
- Opletten voor cherry picking = 1 uitkiezen en daaraan werken -> kan niet want ze zijn
verboden en hangen vast aan elkaar
- Alternatief: taartmodel
1.3 5 P’s
• Pilaren voor duurzame ontwikkeling:
1. People (mensen): einde maken aan armoede en honger en zorgen dat mensen op een
waardige en gelijke manier kan leven
2. Property (welvaart): economische, sociale en technologische vooruitgang verloopt met
respect voor de natuur
3. Planet (planeet): planeet beschermen
4. Peace (vrede): vredige, rechtvaardige en inclusieve gemeenschappen cultiveren
5. Partnership (partnerschap): wereldwijze solidariteit moet worden versterkt
• Samenhang:
- 5P’s en SDG’s hebben invloed op elkaar
,2 Educatie voor duurzame ontwikkeling
2.1 EDO
• EDO:
= ontwikkelt en versterkt de capaciteit van individuen, groepen, gemeenschappen,
organisaties en landen om oordeelkundig keuzes te maken ten voordele van duurzame
ontwikkeling.
- Kan verschuiving in geestesgesteldheid van mensen bevorderen en daardoor in staat
stellen onze wereld veiliger, gezonder en welvarender te maken → levenskwaliteit neemt
toe
- Kritische reflectie, grotere bewustwording en betere kansen op volwaardige
zelfontplooiing opleveren → nieuwe methoden en hulpmiddelen ontwikkelen
- Meestal over een wicked problem
= complex probleem dat moeilijk of niet op te lossen is omdat er vele mensen en opinies
betrokken zijn en er onvolledig gekende, veranderende /tegenstrijdige factoren zijn.
➔ Problemen zijn verbonden met andere problemen en vaak hebben deze problemen
een grote geladenheid
• EDO samengevat:
= leren denken over en werken aan een leefbare wereld nu en in de toekomst, voor onszelf en
anderen, hier en elders op de planeet.
- Niet enkel over kennisoverdracht van duurzame ontwikkeling
- Mensen vaardigheden aanleren om bewust keuzes te maken
→ wereldburger (= iemand die beseft dat wat hij doet effect heeft op de rest van de
wereld nu en later.)
• 5 EDO-principes:
1) Overbrengen van nieuwe kennis en kritisch nadenken:
o Sleutelelementen:
▪ Tijd- en ruimtedimensie van DO: wat we nu doen, heeft gevolgen voor later
en voor anderen elders op de wereld
▪ Onderlinge afhankelijkheid van sociale, culturele, ethische… fenomenen
▪ Biologische, culturele, sociale en economische diversiteit
▪ Onzekerheid die duurzaamheidskwesties voorzorgsprincipe kenmerkt
▪ Draagkracht van aarde
o Belang van informatiebronnen benaderen
▪ Feiten bevestigen, open voor debat, niet zomaar vertrouwen…
2) Systeemdenken bevorderen:
o Kritisch bestuderen van geheel
o Multidisciplinaire bril
o Dynamische relaties bekijken
o Aandacht voor processen
o Inzoomen op patronen en tendensen
3) Waardeontwikkeling:
o Maken van bewuste keuzes gebeurt vanuit een waardenkader, EDO draagt bij aan
de waardeontwikkeling
o Waarden duidelijk en bespreekbaar maken → nieuwe waarden ontstaan
o Geen waarden opdringen, maar mensen aanzetten om na te denken over wat ze
belangrijk vinden
Vb: filosoferen met kinderen
4) Omgaan met emoties:
o Bewust zijn van eigen emoties en gevoelens, die van anderen
o Kunnen uiten en onder controle houden
o Inzetten als brandstof om tot acties te komen
, 5) Actiegerichtheid:
o Moet leiden tot actie
o Leren over/door/van acties
▪ Kennis over soorten en impact van acties (creatief denken/samenwerken)
▪ Concrete acties bij lokale uitdagingen (eigen ideeën en acties)
▪ Reflecteren: wat hebben we bereikt? Wat gaan we anders doen?
Vb: denken aanpassen, levensstijl aanpassen -> met de fiets ipv auto
o Acties dienen niet per se voor het oplossen van probleem, maar als middel om
competenties te verwerven voor actief burgerschap
o Toekomstdenken (= forecasting backcasting) = inschatten van toekomst op
basis van kennis over verleden en heden.
▪ Werkvormen:
1) Envisioning = toekomst voorstellen en beschrijven hoe die eruit ziet.
2) Imagineering = toekomstbeeld creatief uitwerken en visualiseren.
3) Backcasting = vanuit toekomstbeeld stapsgewijs terugwerken naar
heden. (van droom naar actie)
2.2 Ontwikkelingsmodel
• Deelaspecten:
1. Centrale onderzoeksvraag -> vraagteken:
o Bij EDO vaak over wicked problems
o Maatschappelijke kwestie die lln bezighoudt
o Vb: klimaatverandering, armoedeproblemen…
2. Waar gaat het over? -> blauwe cirkel:
o Wie/wat is betrokken bij systeem?
o Verbanden onderzoeken, delen en gehelen onderscheiden
o Wie ervaart voor- en nadelen?
o In tijd en ruimte plaatsen
Vb: probleemboom
3. Wat is mijn plaats binnen het systeem? -> rode cirkel:
o Hoe beïnvloedt het systeem ons?
o Afvragen welke waarden en emoties hierbij spelen
vb: moodboard
o Gaan met elkaar in dialoog over deze gevoelens en
waarden
o Werkvorm: stellingspel
4. Wat kan ik ondernemen? -> gele cirkel:
o Welke acties willen we ondernemen om systeem te
beïnvloeden?
o Vaardigheden verwerven voor actief burgerschap
o Ontwikkelen toekomstgerichte alternatieve en in dialoog gaan over
toekomstbeeld => toekomstdenker
o Werkvorm: evisioning
5. Wat neem ik mee en wil ik delen? -> paarse cirkel:
o Reflecteren over proces
o Hoe liep de samenwerking? Welke impact hadden onze acties?
o Werkvorm waardeontwikkeling: filosoferen met kinderen
3 Systeemdenken
3.1 Systeem
• Systeem:
