Politiek handboek
Hoofdstuk 1: Politiek en politieke wetenschappen
1.1 Politiek
Sturen van Omgaan met verschillende en conflicten d.m.v. duidelijke afspraken, vrije keuze van
een mensen inperken. Afspraken om conflicten te voorkomen, samenleving kan op
samenleving verschillende manieren georganiseerd worden , er moeten keuzes gemaakt worden
Politika Zaken die met de Polis (samenleving v.d. oude Grieken) te maken hebben
Aristoteles Mens= zoön politikon = sociaal wezen dat met andere samenleeft
Plato Boek politeaia: visie samenleving & hoe deze bestuurd moet
worden. Samenleving id. handen van groep opgeleide mannen
Politiek Alles wat te maken heeft met het besturen van een
samenleving, word vaak verbonden aan territorium
1.2 Variaties in de politiek
1.2.1 Politiek en territorium
Territorium Gemeenten, provincies, landen…Binnen de grenzen van die samenleving ben je
onderworpen aan de regels ervan , erbuiten niet.
Staat Lidmaatschap verbonden aan grondgebied; omvattender & dwingender
Territorialisering : Staten gevormd door historische evolutie, grondgebied w intern
bestuurd en beschermd tegen externe vijanden. (ook andere structuren),
concentreren ons op territoriale politiek, in bijzonder waarop nationale staten vorm
en inhoud krijgen
1.2.2 De verschuivende culturele grenzen van de politiek
Reikwijdte van Vanuit samenleving worden er constant nieuwe vragen geformuleerd voor een
politiek regulerend optreden door het politiek
systeem
T.H. Marshall Burgerschap vanaf de 20ste eeuw niet alleen burgerlijke/politieke rechten maar
sociale rechten zijn ook even belangrijk
Evolutie in Elke samenleving heeft # ongeschreven regels over wat politiek kan worden en
politieke cultuur wat niet. Deze regels veranderen o.g.v. behoeften in de samenleving zelf.
1.2.3 De vormen en structuren van de politiek
Regime Politieke vorm, afhankelijk van principes die ten grondslag liggen aan het
functioneren van het politiek bestel/ het maken van regels
Democratisch regime Macht is tijdelijk en verspreid over verschillende groepen,
vertegenwoordigers gekozen door bevolking , uitzonderlijk gebruik van
geweld
Autoritaire regime Macht vr lange tijd bij 1 persoon , gekozen zonder inbreng burgers,
basisrechten burger worden niet gerespecteerd, niet uitzonderlijk gebruik
, basisrechten burger worden niet gerespecteerd, niet uitzonderlijk gebruik
van geweld
Unitaire staat Gecentraliseerd bestuur
Federale staat Niet alleen aan federale regering/parlement ook verschillende partners
( België)
Variatie in In democratische regimes wordt het recht om te besturen veroverd door
instellingen en verkiezingen
procedures
1.3 Politieke wetenschap: gebeurtenissen verklaren/begrijpen - pol. wetenschapper wil analyseren
Intellectuele Men kan niet volkomen neutraal zijn, altijd eigen inkleuring
distantie van werkelijkheid, onuitgesproken voorkeur of bias
Wetenschappelijke Aanleren van geschikte methoden/technieken
methode
Systematiek Verschijnselen worden hierdoor vergeleken en geclassificeerd
( gegevens)
Montesquieu Onderzocht verschillende staatsvormen en regimes
Alexis de Vergelijken Amerikaanse samenleving met Europese
Tocqueville samenleving
Machiavelli • Hoofd van 2de kanselarij van Firenze. Gevangen genomen en vrijgelaten →
schrijven
• Il principe ( De heerser) : advies, raadgeving om van italie een eenheid te
maken.
• Politiek en moraal worden van elkaar losgekoppeld
• Politieke deugd is een nuttigheidscriterium
• Gebaseerd op systematische empirische waarneming
• Heerser moet respect & vertrouwen afdwingen om macht te behouden
• Geef gestalte aan het nieuw denken dat zich binnen de
‘staat’ situeert: het behouden en dienen van de staat
Politieke deugd Vermogen juiste weg kiezen, vermogen die middelen kiezen die het doel het
( cfr. Machiavelli) best realiseren
Kwantitatieve Teksten analyseren & opzoek gaan nr. inhoud en betekenis, cijfers analyseren
benadering m.b.v. statische technieken
Kwalitatieve Opzoek nr. structuur interventies, manier v praten, wijze thema’s verbonden
benadering zijn , interactie, bestuderen van meer aspecten van elke interventie
Openheid Altijd zeggen wat je doet en waarom je het doet, anderen moeten je
onderzoek over kunnen doen
➔ Politiek bestaat uit het nauwkeurig analyseren van feiten en processen, niet het ventileren van
louter individuele meningen
1.4 Instrumenten van de politieke wetenschap
Instrumenten Hulpmiddelen die het mogelijk maken om gebeurtenissen te ontleden en te
classificeren , die het mogelijk maken om logisch te redeneren
1.4.1 Concepten
Concept Begrip, algemene categorie, verschijnsel dat benoemd wordt met de bedoeling het
,Concept Begrip, algemene categorie, verschijnsel dat benoemd wordt met de bedoeling het
precies te kunnen afbakenen. Om het denken te organiseren & om classificaties te
maken
Gender Sociale en culturele verschillen tussen mannen en vrouwen
Polyarchie Soort politiek systeem , regime die voldoet aan bepaalde voorwaarden vb. vrije&
eerlijke verkiezingen , meeste volwassenen mogen stemmen,…..
-->ideaaltype
Robert Dahl Onderzoek nr. macht & democratie: polyarchie (voorwaarden p35)
1.4.2 Modellen
modellen Voorstelling v.d. realiteit, mr. is niet zomaar een reproductie ervan.
Zegt hoe dingen aan elkaar zitten , geeft relaties aan.
David Easton ( 1965): Inputs (eisen/verwachtingen) worden omgezet in outputs
politieke kringloop
Eisen Vragen vanuit individuen/groepen om een politieke oplossing van een
probleem
--> politieke oplossing: oplossing waarbij de hele samenleving
een regel opgelegd wordt , waarbij de samenleving dus in een bep.
richting gestuurd wordt
Volume overload Te veel eisen door de bevolking
Content overload Te gevarieerde eisen
Sluiswachters/gatekeepers Belangenorganisaties en politieke partijen zijn gatekeepers; ze
vb. politieke bundelen individuelen eisen tot algemene principes en maken ze op
instellingen/structuren of die manier makkelijker te behandelen. Reguleren uiting van politieke
culturele conventies eisen
Steun Uitingen van vertrouwen in het systeem zowel passief/actief,
gehoorzaamheid en naleven politieke beslissingen
Terugkoppeling/feedback Wnr eis volledig ingewilligd is, kunnen er nieuwe eisen ontstaan, en
zullen diegene wier eis gerealiseerd werd, hun steun aan het politieke
systeem betuigen
1.4.3 Theorieën
Theorie • Concreter dan concept/model
• Geeft weer hoe politieke verschijnselen met elkaar in verband staan
• Is het resultaat van waarnemingen & onderzoek , en sturen op hun
beurt het onderzoek
Hypothese Voorspelling waarvan nagegaan kan worden of ze klopt
Personalisering bij het Individuele kenmerken van kandidaten bepalen hoe kiezers stemmen
stemmen
Hoofdstuk 2: Staat en macht
, Hoofdstuk 2: Staat en macht
2.1 Wat is macht?
Bindende regels Of we het ermee eens zijn of niet, als burgers worden we
verondersteld ons aan de wet te houden
--> wel: recht en plicht om deze te weigeren als ze tegen de
mensenrechten & algemene rechtsbeginselen ingaan
--> overgrote deel vd burgers leven relatief makkelijk de
wetgeving na
Macht Om regels op te leggen of af te dwingen, de enige manier om aan
macht te ontsnappen is de gemeenschap verlaten ( er valt niet te
ontkomen aan politiek)
Burgerlijke ongehoorzaamheid Individuele burgers of groepen verzetten zich tegen een aantal
regels en geven aan dat ze het niet eens zijn
Macht (Weber) Mogelijkheid die een actor heeft om in het kader ve soc relatie zijn
wil op te leggen aan anderen, ook tegen eventuele weerstand
Gezag (Weber) Machtsuitoefening die aanvaard wordt, als legitiem wordt gezien
(gezag = wanneer burgers zich geen of weinig vragen stellen bij de
uitoefening van macht )
Max Weber • Onderscheid macht en gezag 3 vormen van gezag
1) traditioneel: respect vr traditie
2) charismatisch: persoonlijkheid vd machthebber
3) rationeel-legalistisch: respect vr de regels
2.2 Hoe macht meten?
Power debate Uitvoerige discussie over hoe kunnen we macht meten?
Vermogen Actor A heeft de mogelijkheid ervoor te zorgen dat actor B een handeling
verricht die B anders niet zou doen --> macht impliceert, niet de
noodzakelijke uitoefening van dwang; de mogelijkheid dwang uit te
oefenen volstaat
Dwang Power (abstract vermogen) en force (concreet waarneembare daad) bv.
niem vrijwillig belastingen betalen - dwingend
Onzichtbare macht Onvrij voelen/beroofd van keuzemogelijkheden zonder dat we kunnen
achterhalen wie of wat hen verhindert bepaalde handelingen te verrichten
Diffuse macht De oorsprong van machtsuitoefening is vaak niet makkelijk te achterhalen
of terug te brengen tot specifieke actoren; Steven Lukes wijst op latente
conflicten(conflicten onder de radar)
Dimensies van macht 1) beslissen & bevelen ( meest zichtbaar)
2) Agenda-setting: invloed hebben op de mate waarin er over thema’s (niet)
gepraat wordt
• Vb. Max Havelaar met Multatuli --> had geen enkele politieke
macht, maar door de aandacht toch op agenada
• Kan ook Negatieve vorm v macht zijn: kan verhinderen dat bepaald
thema behandeld wordt
3) macht als ideologische hegemonie ( niet zichtbaar , wel ingrijpend)
• In iedere samenlev bestaat er cultureel kader waarbinnen bep
dingen gedacht en gezegd kunnen w
• Bestaansorde die niet ter discussie w gesteld, mr vanzelfsprekend
w geaccepteerd
Herman & Chomsky Het model probeert uit te leggen hoe bevolkingsgroepen worden
gemanipuleerd en hoe toestemming voor economisch, sociaal en politiek
beleid, zowel buitenlands als binnenlands, wordt "gefabriceerd" in het
Hoofdstuk 1: Politiek en politieke wetenschappen
1.1 Politiek
Sturen van Omgaan met verschillende en conflicten d.m.v. duidelijke afspraken, vrije keuze van
een mensen inperken. Afspraken om conflicten te voorkomen, samenleving kan op
samenleving verschillende manieren georganiseerd worden , er moeten keuzes gemaakt worden
Politika Zaken die met de Polis (samenleving v.d. oude Grieken) te maken hebben
Aristoteles Mens= zoön politikon = sociaal wezen dat met andere samenleeft
Plato Boek politeaia: visie samenleving & hoe deze bestuurd moet
worden. Samenleving id. handen van groep opgeleide mannen
Politiek Alles wat te maken heeft met het besturen van een
samenleving, word vaak verbonden aan territorium
1.2 Variaties in de politiek
1.2.1 Politiek en territorium
Territorium Gemeenten, provincies, landen…Binnen de grenzen van die samenleving ben je
onderworpen aan de regels ervan , erbuiten niet.
Staat Lidmaatschap verbonden aan grondgebied; omvattender & dwingender
Territorialisering : Staten gevormd door historische evolutie, grondgebied w intern
bestuurd en beschermd tegen externe vijanden. (ook andere structuren),
concentreren ons op territoriale politiek, in bijzonder waarop nationale staten vorm
en inhoud krijgen
1.2.2 De verschuivende culturele grenzen van de politiek
Reikwijdte van Vanuit samenleving worden er constant nieuwe vragen geformuleerd voor een
politiek regulerend optreden door het politiek
systeem
T.H. Marshall Burgerschap vanaf de 20ste eeuw niet alleen burgerlijke/politieke rechten maar
sociale rechten zijn ook even belangrijk
Evolutie in Elke samenleving heeft # ongeschreven regels over wat politiek kan worden en
politieke cultuur wat niet. Deze regels veranderen o.g.v. behoeften in de samenleving zelf.
1.2.3 De vormen en structuren van de politiek
Regime Politieke vorm, afhankelijk van principes die ten grondslag liggen aan het
functioneren van het politiek bestel/ het maken van regels
Democratisch regime Macht is tijdelijk en verspreid over verschillende groepen,
vertegenwoordigers gekozen door bevolking , uitzonderlijk gebruik van
geweld
Autoritaire regime Macht vr lange tijd bij 1 persoon , gekozen zonder inbreng burgers,
basisrechten burger worden niet gerespecteerd, niet uitzonderlijk gebruik
, basisrechten burger worden niet gerespecteerd, niet uitzonderlijk gebruik
van geweld
Unitaire staat Gecentraliseerd bestuur
Federale staat Niet alleen aan federale regering/parlement ook verschillende partners
( België)
Variatie in In democratische regimes wordt het recht om te besturen veroverd door
instellingen en verkiezingen
procedures
1.3 Politieke wetenschap: gebeurtenissen verklaren/begrijpen - pol. wetenschapper wil analyseren
Intellectuele Men kan niet volkomen neutraal zijn, altijd eigen inkleuring
distantie van werkelijkheid, onuitgesproken voorkeur of bias
Wetenschappelijke Aanleren van geschikte methoden/technieken
methode
Systematiek Verschijnselen worden hierdoor vergeleken en geclassificeerd
( gegevens)
Montesquieu Onderzocht verschillende staatsvormen en regimes
Alexis de Vergelijken Amerikaanse samenleving met Europese
Tocqueville samenleving
Machiavelli • Hoofd van 2de kanselarij van Firenze. Gevangen genomen en vrijgelaten →
schrijven
• Il principe ( De heerser) : advies, raadgeving om van italie een eenheid te
maken.
• Politiek en moraal worden van elkaar losgekoppeld
• Politieke deugd is een nuttigheidscriterium
• Gebaseerd op systematische empirische waarneming
• Heerser moet respect & vertrouwen afdwingen om macht te behouden
• Geef gestalte aan het nieuw denken dat zich binnen de
‘staat’ situeert: het behouden en dienen van de staat
Politieke deugd Vermogen juiste weg kiezen, vermogen die middelen kiezen die het doel het
( cfr. Machiavelli) best realiseren
Kwantitatieve Teksten analyseren & opzoek gaan nr. inhoud en betekenis, cijfers analyseren
benadering m.b.v. statische technieken
Kwalitatieve Opzoek nr. structuur interventies, manier v praten, wijze thema’s verbonden
benadering zijn , interactie, bestuderen van meer aspecten van elke interventie
Openheid Altijd zeggen wat je doet en waarom je het doet, anderen moeten je
onderzoek over kunnen doen
➔ Politiek bestaat uit het nauwkeurig analyseren van feiten en processen, niet het ventileren van
louter individuele meningen
1.4 Instrumenten van de politieke wetenschap
Instrumenten Hulpmiddelen die het mogelijk maken om gebeurtenissen te ontleden en te
classificeren , die het mogelijk maken om logisch te redeneren
1.4.1 Concepten
Concept Begrip, algemene categorie, verschijnsel dat benoemd wordt met de bedoeling het
,Concept Begrip, algemene categorie, verschijnsel dat benoemd wordt met de bedoeling het
precies te kunnen afbakenen. Om het denken te organiseren & om classificaties te
maken
Gender Sociale en culturele verschillen tussen mannen en vrouwen
Polyarchie Soort politiek systeem , regime die voldoet aan bepaalde voorwaarden vb. vrije&
eerlijke verkiezingen , meeste volwassenen mogen stemmen,…..
-->ideaaltype
Robert Dahl Onderzoek nr. macht & democratie: polyarchie (voorwaarden p35)
1.4.2 Modellen
modellen Voorstelling v.d. realiteit, mr. is niet zomaar een reproductie ervan.
Zegt hoe dingen aan elkaar zitten , geeft relaties aan.
David Easton ( 1965): Inputs (eisen/verwachtingen) worden omgezet in outputs
politieke kringloop
Eisen Vragen vanuit individuen/groepen om een politieke oplossing van een
probleem
--> politieke oplossing: oplossing waarbij de hele samenleving
een regel opgelegd wordt , waarbij de samenleving dus in een bep.
richting gestuurd wordt
Volume overload Te veel eisen door de bevolking
Content overload Te gevarieerde eisen
Sluiswachters/gatekeepers Belangenorganisaties en politieke partijen zijn gatekeepers; ze
vb. politieke bundelen individuelen eisen tot algemene principes en maken ze op
instellingen/structuren of die manier makkelijker te behandelen. Reguleren uiting van politieke
culturele conventies eisen
Steun Uitingen van vertrouwen in het systeem zowel passief/actief,
gehoorzaamheid en naleven politieke beslissingen
Terugkoppeling/feedback Wnr eis volledig ingewilligd is, kunnen er nieuwe eisen ontstaan, en
zullen diegene wier eis gerealiseerd werd, hun steun aan het politieke
systeem betuigen
1.4.3 Theorieën
Theorie • Concreter dan concept/model
• Geeft weer hoe politieke verschijnselen met elkaar in verband staan
• Is het resultaat van waarnemingen & onderzoek , en sturen op hun
beurt het onderzoek
Hypothese Voorspelling waarvan nagegaan kan worden of ze klopt
Personalisering bij het Individuele kenmerken van kandidaten bepalen hoe kiezers stemmen
stemmen
Hoofdstuk 2: Staat en macht
, Hoofdstuk 2: Staat en macht
2.1 Wat is macht?
Bindende regels Of we het ermee eens zijn of niet, als burgers worden we
verondersteld ons aan de wet te houden
--> wel: recht en plicht om deze te weigeren als ze tegen de
mensenrechten & algemene rechtsbeginselen ingaan
--> overgrote deel vd burgers leven relatief makkelijk de
wetgeving na
Macht Om regels op te leggen of af te dwingen, de enige manier om aan
macht te ontsnappen is de gemeenschap verlaten ( er valt niet te
ontkomen aan politiek)
Burgerlijke ongehoorzaamheid Individuele burgers of groepen verzetten zich tegen een aantal
regels en geven aan dat ze het niet eens zijn
Macht (Weber) Mogelijkheid die een actor heeft om in het kader ve soc relatie zijn
wil op te leggen aan anderen, ook tegen eventuele weerstand
Gezag (Weber) Machtsuitoefening die aanvaard wordt, als legitiem wordt gezien
(gezag = wanneer burgers zich geen of weinig vragen stellen bij de
uitoefening van macht )
Max Weber • Onderscheid macht en gezag 3 vormen van gezag
1) traditioneel: respect vr traditie
2) charismatisch: persoonlijkheid vd machthebber
3) rationeel-legalistisch: respect vr de regels
2.2 Hoe macht meten?
Power debate Uitvoerige discussie over hoe kunnen we macht meten?
Vermogen Actor A heeft de mogelijkheid ervoor te zorgen dat actor B een handeling
verricht die B anders niet zou doen --> macht impliceert, niet de
noodzakelijke uitoefening van dwang; de mogelijkheid dwang uit te
oefenen volstaat
Dwang Power (abstract vermogen) en force (concreet waarneembare daad) bv.
niem vrijwillig belastingen betalen - dwingend
Onzichtbare macht Onvrij voelen/beroofd van keuzemogelijkheden zonder dat we kunnen
achterhalen wie of wat hen verhindert bepaalde handelingen te verrichten
Diffuse macht De oorsprong van machtsuitoefening is vaak niet makkelijk te achterhalen
of terug te brengen tot specifieke actoren; Steven Lukes wijst op latente
conflicten(conflicten onder de radar)
Dimensies van macht 1) beslissen & bevelen ( meest zichtbaar)
2) Agenda-setting: invloed hebben op de mate waarin er over thema’s (niet)
gepraat wordt
• Vb. Max Havelaar met Multatuli --> had geen enkele politieke
macht, maar door de aandacht toch op agenada
• Kan ook Negatieve vorm v macht zijn: kan verhinderen dat bepaald
thema behandeld wordt
3) macht als ideologische hegemonie ( niet zichtbaar , wel ingrijpend)
• In iedere samenlev bestaat er cultureel kader waarbinnen bep
dingen gedacht en gezegd kunnen w
• Bestaansorde die niet ter discussie w gesteld, mr vanzelfsprekend
w geaccepteerd
Herman & Chomsky Het model probeert uit te leggen hoe bevolkingsgroepen worden
gemanipuleerd en hoe toestemming voor economisch, sociaal en politiek
beleid, zowel buitenlands als binnenlands, wordt "gefabriceerd" in het
