Hoofdstuk 1: wat is psychologie (les 1, 2, 3, 4)
een definitie van psychologie:
- psyche= geest
- logie= gebied van studie
→ dus, de studie van onze geest
Definitie psychologie:
=> de wetenschap van onze geest. Het is een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd
wordt en waarbij die gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen
die aan dat gedrag ten grondslag liggen.
meetbaar: extern onmeetbaar: intern
vb. gedrag intelligentie
Wat is psychologie NIET?
1) Lekenpsychologie:
- volkspsychologie “iedereen weet toch dat…”
- gezond verstand, intuïtie,...
- speculeren over de menselijk aard
bv. “hij voelt zich niet op zijn gemak, want hij friemelt met zijn handen.”
2) Pseudopsychologie:
→ niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke waarheid
voordoen=> lijkt op echte psychologie, maar mist wetenschappelijke aanpak en
betrouwbaarheid
- Bv. Grafologie:
= op basis van handschrift achterhalen wat iemand zijn persoonlijkheid is
→ leesbare handtekening: persoon met zelfvertrouwen, zit goed in zijn vel
(Steven Jobs: Apple)
→ onleesbare handtekening: persoon die veel belang hecht aan privacy en moeilijk
te doorgronden is
- ander vb. Kleurenprofielen:
= mensen kunnen worden ingedeeld in 1 van de 4 kleuren. De kleur zegt iets over
hun persoonlijkheid.
→ niet gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek
,ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben:
rede, intuïtie en geloof:
“psychologie heeft een lang verleden maar korte geschiedenis” - Ebbinghaus (19de eeuw)
lang verleden - wortels in filosofie
- nadenken over menselijke geest
korte - 1879: start oprichting 1e psychologisch labo Wundt
geschiedenis - eerste onderzoeksexperimenten
waarom zo laat?
1) verandering in mensbeeld nodig:
- mensen dachten dat ziel en geest onmeetbaar waren
2) van immateriële ziel naar studieobject:
- pas toen men de menselijke geest begon te zien als iets wat verbonden is met het
brein en gedrag, werd het mogelijk om dit wetenschappelijk te bestuderen
- geest werd een object dat je kan observeren en onderzoeken
3) filosofisch nadenken over werking van geest→ wetenschappelijk onderzoek van
geest
- psychologie ontstond pas toen men empirisch onderzoek ging doen: meten
ontwikkelingen in de filosofie
Oud-Griekse filosofen 500-400 v.C.
→ griekse denkers als Plato en Aristoteles probeerden de wereld en mens beter te
begrijpen. hun ideeën vormen de basis van hoe we later psychologie en wetenschap zijn
gaan ontwikkelen.
belangrijke ideeën:
- Dualisme Plato: mens bestaat uit 2 delen: lichaam vs geest
- Geocentrisme: aarde is het middelpunt, aarde staat centraal en alles draait er rond
- universum geschapen voor mens
→ mens= enig wezen dat universum + rol van mens in het universum kan begrijpen
via rede (=nadenken)
→ kennis= product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
=> T.e.m 15e eeuw werd kennis bepaald door theologen en religie:
vertaling Griekse geschriften door theologen
- waarheid= God→ Bijbel, mens stond minder centraal: god stond centraal
- gebruik van filosofie + Griekse werken mocht, zolang ze het christelijk geloof
ondersteunen
Pas in Renaissance (16e eeuw) ging men opnieuw rechtstreeks naar de Griekse en
Romeinse bronnen
=> er kwam ruimte voor een wetenschappelijke kijk op de mens en natuur
wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
,→ oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct…
katalysator: Copernicus - heliocentrisme (zon staat centraal)
→ gedachten verandering: hoe we dachten dat de wereld in mekaar zat klopte niet
→ we gingen van geocentrisme→ heliocentrisme
nieuwe kennis:
- reformatie: de heer had alle kennis in de macht→ protestantse beweging gekomen
- boekdrukkunst
- ontdekkingsreizen
- contact met mensen van andere werelddelen: islamitische en Chinese geleerden,...
modern wetenschappelijk denken
kennis= product van wetenschappelijk onderzoek (observatie en experimenten)
(van nadenken (de rede gebruiken) naar dingen onderzoeken)
het ontstaan van de psychologie
ontwikkelingen binnen de filosofie
rationalisme 17e eeuw
René Descartes: ging uit van 3 principes:
1) rationalisme
- waarheid achterhalen dmv de rede
- Cogito ergo sum = je pense donc je suis = ik denk dus ik ben
- Je kan aan alles twijfelen, behalve dat je twijfelt
2) nativisme
- de overtuiging dat de mens aangeboren kennis heeft, die kennis breidt zich uit door
daarop verder te bouwen via de rede
3) dualisme:
- (Plato): mens bestaat uit 2 onafhankelijke elementen: lichaam en geest
- je kan het lichaam wetenschappelijk onderzoeken, maar de geest niet
wetenschappelijk onderzoek menselijk lichaam
kennis= product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
voorbeeld:
→ the mind-body problem:
- hoe communiceren lichaam en geest met elkaar
- We weten niet waar ons bewustzijn zich bevindt: waar zit onze geest?
Empirisme 17e - 18e eeuw
→ empirisme als tegenbeweging van rationalisme
Hobbes, Locke, Hume
→ tegenovergestelde mening van dualisme
=> kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
- geest= tabula rasa (we worden geboren met een blanco blad): we worden geboren
zonder kennis, we moeten kennis opdoen door ervaringen in het leven
- associaties van ideeën: kennis opdoen door associaties te maken
bv. je ziet een bliksem en het gaat regenen, volgende keer als je een bliksem ziet, dan zal je
gaan schuilen (je weet dat het gaat regenen/het is gevaarlijk)
wetenschappelijk onderzoek menselijke geest (geest kan nu dus ook onderzocht worden)
kennis= product van ervaring
, nature vs nurture
→ is iets aangeboren of aangeleerd?
- rationalisme: kennis is aangeboren
- empirisme: kennis is aangeleerd
evolutietheorie
laatste theorie van invloed op het ontstaan van de psychologie als academische discipline
Charles Darwin 19e eeuw:
=> survival of the fittest
→ levende wezens waren het resultaat van een aanpassingsproces aan veranderende
omstandigheden. binnen elke soort waren er individuele verschillen (= genetische variatie),
dit leidde tot natuurlijke selectie:
- heb je goede kenmerken voor een bepaalde omgeving→ meer kans op succesvolle
voortplanting. slechte kenmerken? → je sterft uit= struggle for life
- vb: galapagoseilanden met vinken (snavel grootte)
comparatieve psychologie:
→ Deze theorie was niet alleen belangrijk om de verscheidenheid aan levensvormen op
aarde te begrijpen, maar zorgde er ook voor dat de kijk op mens veranderde.
- Meer en meer wetenschappers begonnen de mogelijkheid te zien dat de mens
uit dieren geëvolueerd was.
=> Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren.
- 19e eeuw
→ maatschappij is klaar om menselijke geest te beschouwen als studie-object dat kan
bestudeerd worden op wetenschappelijke wijze
psychologie als nieuwe wetenschap
→ inschatten wanneer deze stromingen zich bevinden en welke tegenover mekaar staan
Wilhelm Wundt:
een definitie van psychologie:
- psyche= geest
- logie= gebied van studie
→ dus, de studie van onze geest
Definitie psychologie:
=> de wetenschap van onze geest. Het is een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd
wordt en waarbij die gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen
die aan dat gedrag ten grondslag liggen.
meetbaar: extern onmeetbaar: intern
vb. gedrag intelligentie
Wat is psychologie NIET?
1) Lekenpsychologie:
- volkspsychologie “iedereen weet toch dat…”
- gezond verstand, intuïtie,...
- speculeren over de menselijk aard
bv. “hij voelt zich niet op zijn gemak, want hij friemelt met zijn handen.”
2) Pseudopsychologie:
→ niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke waarheid
voordoen=> lijkt op echte psychologie, maar mist wetenschappelijke aanpak en
betrouwbaarheid
- Bv. Grafologie:
= op basis van handschrift achterhalen wat iemand zijn persoonlijkheid is
→ leesbare handtekening: persoon met zelfvertrouwen, zit goed in zijn vel
(Steven Jobs: Apple)
→ onleesbare handtekening: persoon die veel belang hecht aan privacy en moeilijk
te doorgronden is
- ander vb. Kleurenprofielen:
= mensen kunnen worden ingedeeld in 1 van de 4 kleuren. De kleur zegt iets over
hun persoonlijkheid.
→ niet gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek
,ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben:
rede, intuïtie en geloof:
“psychologie heeft een lang verleden maar korte geschiedenis” - Ebbinghaus (19de eeuw)
lang verleden - wortels in filosofie
- nadenken over menselijke geest
korte - 1879: start oprichting 1e psychologisch labo Wundt
geschiedenis - eerste onderzoeksexperimenten
waarom zo laat?
1) verandering in mensbeeld nodig:
- mensen dachten dat ziel en geest onmeetbaar waren
2) van immateriële ziel naar studieobject:
- pas toen men de menselijke geest begon te zien als iets wat verbonden is met het
brein en gedrag, werd het mogelijk om dit wetenschappelijk te bestuderen
- geest werd een object dat je kan observeren en onderzoeken
3) filosofisch nadenken over werking van geest→ wetenschappelijk onderzoek van
geest
- psychologie ontstond pas toen men empirisch onderzoek ging doen: meten
ontwikkelingen in de filosofie
Oud-Griekse filosofen 500-400 v.C.
→ griekse denkers als Plato en Aristoteles probeerden de wereld en mens beter te
begrijpen. hun ideeën vormen de basis van hoe we later psychologie en wetenschap zijn
gaan ontwikkelen.
belangrijke ideeën:
- Dualisme Plato: mens bestaat uit 2 delen: lichaam vs geest
- Geocentrisme: aarde is het middelpunt, aarde staat centraal en alles draait er rond
- universum geschapen voor mens
→ mens= enig wezen dat universum + rol van mens in het universum kan begrijpen
via rede (=nadenken)
→ kennis= product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
=> T.e.m 15e eeuw werd kennis bepaald door theologen en religie:
vertaling Griekse geschriften door theologen
- waarheid= God→ Bijbel, mens stond minder centraal: god stond centraal
- gebruik van filosofie + Griekse werken mocht, zolang ze het christelijk geloof
ondersteunen
Pas in Renaissance (16e eeuw) ging men opnieuw rechtstreeks naar de Griekse en
Romeinse bronnen
=> er kwam ruimte voor een wetenschappelijke kijk op de mens en natuur
wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
,→ oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct…
katalysator: Copernicus - heliocentrisme (zon staat centraal)
→ gedachten verandering: hoe we dachten dat de wereld in mekaar zat klopte niet
→ we gingen van geocentrisme→ heliocentrisme
nieuwe kennis:
- reformatie: de heer had alle kennis in de macht→ protestantse beweging gekomen
- boekdrukkunst
- ontdekkingsreizen
- contact met mensen van andere werelddelen: islamitische en Chinese geleerden,...
modern wetenschappelijk denken
kennis= product van wetenschappelijk onderzoek (observatie en experimenten)
(van nadenken (de rede gebruiken) naar dingen onderzoeken)
het ontstaan van de psychologie
ontwikkelingen binnen de filosofie
rationalisme 17e eeuw
René Descartes: ging uit van 3 principes:
1) rationalisme
- waarheid achterhalen dmv de rede
- Cogito ergo sum = je pense donc je suis = ik denk dus ik ben
- Je kan aan alles twijfelen, behalve dat je twijfelt
2) nativisme
- de overtuiging dat de mens aangeboren kennis heeft, die kennis breidt zich uit door
daarop verder te bouwen via de rede
3) dualisme:
- (Plato): mens bestaat uit 2 onafhankelijke elementen: lichaam en geest
- je kan het lichaam wetenschappelijk onderzoeken, maar de geest niet
wetenschappelijk onderzoek menselijk lichaam
kennis= product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
voorbeeld:
→ the mind-body problem:
- hoe communiceren lichaam en geest met elkaar
- We weten niet waar ons bewustzijn zich bevindt: waar zit onze geest?
Empirisme 17e - 18e eeuw
→ empirisme als tegenbeweging van rationalisme
Hobbes, Locke, Hume
→ tegenovergestelde mening van dualisme
=> kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
- geest= tabula rasa (we worden geboren met een blanco blad): we worden geboren
zonder kennis, we moeten kennis opdoen door ervaringen in het leven
- associaties van ideeën: kennis opdoen door associaties te maken
bv. je ziet een bliksem en het gaat regenen, volgende keer als je een bliksem ziet, dan zal je
gaan schuilen (je weet dat het gaat regenen/het is gevaarlijk)
wetenschappelijk onderzoek menselijke geest (geest kan nu dus ook onderzocht worden)
kennis= product van ervaring
, nature vs nurture
→ is iets aangeboren of aangeleerd?
- rationalisme: kennis is aangeboren
- empirisme: kennis is aangeleerd
evolutietheorie
laatste theorie van invloed op het ontstaan van de psychologie als academische discipline
Charles Darwin 19e eeuw:
=> survival of the fittest
→ levende wezens waren het resultaat van een aanpassingsproces aan veranderende
omstandigheden. binnen elke soort waren er individuele verschillen (= genetische variatie),
dit leidde tot natuurlijke selectie:
- heb je goede kenmerken voor een bepaalde omgeving→ meer kans op succesvolle
voortplanting. slechte kenmerken? → je sterft uit= struggle for life
- vb: galapagoseilanden met vinken (snavel grootte)
comparatieve psychologie:
→ Deze theorie was niet alleen belangrijk om de verscheidenheid aan levensvormen op
aarde te begrijpen, maar zorgde er ook voor dat de kijk op mens veranderde.
- Meer en meer wetenschappers begonnen de mogelijkheid te zien dat de mens
uit dieren geëvolueerd was.
=> Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren.
- 19e eeuw
→ maatschappij is klaar om menselijke geest te beschouwen als studie-object dat kan
bestudeerd worden op wetenschappelijke wijze
psychologie als nieuwe wetenschap
→ inschatten wanneer deze stromingen zich bevinden en welke tegenover mekaar staan
Wilhelm Wundt:
