RECHT
2025-2026
,2
,Inhoudsopgave
INLEIDING TOT HET RECHT ..................................................................................................................... 6
BEGRIP RECHT & INDELING VAN HET RECHT .............................................................................................. 6
1.1 Begrip recht ....................................................................................................................................... 6
1.2 Inleiding van het recht ...................................................................................................................... 7
1.3 Basisbegrippen van Recht .............................................................................................................. 8
STAATSSTRUCTUUR & BRONNEN VAN HET RECHT ..................................................................................... 9
2.1 Staatsstructuur .................................................................................................................................. 9
2.1.1 Rechtsstaat ........................................................................................................................................................ 9
2.1.2 Federale staatsvorm ......................................................................................................................................... 9
2.2 Bronnen van het recht .................................................................................................................... 15
2.2.1 Wet (in materiële zin) ...................................................................................................................................... 15
2.2.2 Rechtspraak ..................................................................................................................................................... 19
2.2.3 Paralegale normen .......................................................................................................................................... 19
2.3 Voorbeeldvragen ............................................................................................................................ 20
GERECHTELIJKE ORGANISATIE ................................................................................................................. 21
3.1 Organisatie hoven en rechtbanken .............................................................................................. 21
3.2 Principes m.b.t. de werking van de rechterlijke macht .............................................................. 26
3.3 Actoren van justitie ......................................................................................................................... 27
3.3.1 Magistratuur.............................................................................................................................................. 27
3.3.2 Advocatuur ....................................................................................................................................................... 27
3.4 Procedure in burgerlijke zaken ..................................................................................................... 28
3.4.1 “Standaard”procedure .................................................................................................................................... 28
3.4.2 Uitvoering ......................................................................................................................................................... 30
3.4.3 Rechtsmiddelen ....................................................................................................................................... 30
3.5 Voorbeeldvraag ............................................................................................................................... 31
PERSOON, FAMILIE EN RECHT ............................................................................................................. 32
STATUUT VAN DE MINDERJARIGE, KINDEREN EN OUDERS ........................................................................ 32
1.1 Het statuut van de minderjarige.................................................................................................... 32
1.1.1 Handelingsonbekwaamheid minderjarige ............................................................................................ 32
1.1.2 Ouderlijke rechten en plichten ............................................................................................................... 35
1.1.3 Voogdij ...................................................................................................................................................... 43
1.1.4 Recht op persoonlijk contact met minderjarige ................................................................................... 45
PARTNERSCHAP: TWEERELATIES – HUWELIJK EN SAMENWONING ........................................................... 46
2.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 46
2.2 Huwelijk ............................................................................................................................................ 47
2.2.1 Aangaan Van een huwelijk..................................................................................................................... 47
2.2.2 Gevolgen van het huwelijk: primair huwelijksstelsel........................................................................... 48
2.2.3 Echtscheiding ........................................................................................................................................... 51
2.3 Wettelijke samenwoning ................................................................................................................ 54
2.3.1 Aangaan wettelijke samenwoning (WS)............................................................................................... 54
2.3.2 Gevolgen wettelijke samenwoning........................................................................................................ 55
2.3.3 Beëindiging wettelijke samenwoning .................................................................................................... 55
2.4 Feitelijke samenwoning ................................................................................................................. 56
WELZIJNSZORG ....................................................................................................................................... 57
WELZIJNSRECHT ....................................................................................................................................... 57
JEUGDHULPRECHT .................................................................................................................................... 58
2.1 Integrale Jeugdhulp ........................................................................................................................ 58
2.1.1 Ontstaansgeschiedenis IJH ........................................................................................................................... 59
2.1.2 Toepassingsgebied ......................................................................................................................................... 61
2.1.3 Jeugdhulpverleners buiten IJH ...................................................................................................................... 61
2.1.4 Basisprincipes IJH........................................................................................................................................... 62
2.2 Vrijwillige jeugdhulp ........................................................................................................................ 62
2.3 Gemandateerde jeugdhulp ............................................................................................................ 69
2.4 Gerechtelijke jeugdhulp ................................................................................................................. 71
AFKORTINGEN ........................................................................................................................................... 75
3
, JEUGDDELINQUENTIERECHT ..................................................................................................................... 76
4.1 De omvang van (jeugd)delinquentie ............................................................................................ 76
4.1.1 Politiestatistieken ..................................................................................................................................... 76
4.1.2 Parketstatistieken .................................................................................................................................... 77
4.1.3 Zelfrapportage .......................................................................................................................................... 79
4.2 Jeugddelinquentiesystemen.......................................................................................................... 80
4.2.1 Grondbeginselen ..................................................................................................................................... 80
4.2.2 Modellen ................................................................................................................................................... 81
4.3 Jeugddelinquentierecht in België/Vlaanderen ............................................................................ 83
4.3.1 Grote etappes in België .......................................................................................................................... 83
4.3.2 Het Vlaamse traject ................................................................................................................................. 83
4.3.3 Andere gemeenschappen ...................................................................................................................... 83
4.3.4 Vlaams jeugddelinquentierecht ............................................................................................................. 84
LINKEN MET JEUGDPSYCHIATRIE .............................................................................................................. 97
FORENSISCHE HULPVERLENING EN INTERNERING.................................................................................... 98
6.1 FORENSISCHE HULPVERLENING (JODIE) ............................................................................................ 98
6.1.1 instroom .................................................................................................................................................... 98
6.1.2 Doorstroom ............................................................................................................................................... 98
6.1.3 De werking van FPC Antwerpen en FPC Gent ................................................................................. 100
6.2 Interneringswet.............................................................................................................................. 101
6.2.1 Geschiedenis.......................................................................................................................................... 101
6.2.2 Definitie internering (art. 2)................................................................................................................... 102
6.2.3 Voorwaarden internering (art. 9) ......................................................................................................... 103
6.2.4 Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM).............................................................. 105
6.2.5 Uitvoeringsmodaliteiten ........................................................................................................................ 105
6.2.6 Afsluitend ................................................................................................................................................ 108
BEROEPSGEHEIM .................................................................................................................................... 109
7.1 Context ........................................................................................................................................... 109
7.1.1 Maatschappelijke en beleidsevoluties ................................................................................................ 109
7.1.2 Evoluties in de hulpverlening ............................................................................................................... 109
7.1.3 Hoe omgaan met beroepsgeheim?..................................................................................................... 110
7.2 Wettelijke bepaling ....................................................................................................................... 110
7.3 Schema: toepassing beroepsgeheim ........................................................................................ 110
7.4 WIE? ............................................................................................................................................... 111
7.5 Wat? ............................................................................................................................................... 111
7.6 SCHENDING ................................................................................................................................. 111
7.7 (Veel) uitzonderingen ................................................................................................................... 112
7.7.1 Integriteit en veiligheid .......................................................................................................................... 112
7.7.2 (Hulp aan de) cliënt ............................................................................................................................... 116
7.7.3 gerechtelijke uitzonderingen ................................................................................................................ 118
7.7.4 Controle................................................................................................................................................... 119
7.8 BEROEPSGEHEIM VS. ANDERE GEHEIMHOUDINGSPLICHTEN ......................................................... 119
7.9 Besluit ............................................................................................................................................. 120
7.10 Verhouding justitie – hulpverlening ........................................................................................ 120
7.10.1 Justitie F Hulpverlening ....................................................................................................................... 120
7.10.2 Visie op justitie F hulpverlening ......................................................................................................... 121
7.11 Meer weten? .............................................................................................................................. 121
GEZONDHEIDSZORG ............................................................................................................................. 122
INLEIDING................................................................................................................................................. 122
GEZONDHEIDSZORGBEROEPEN .............................................................................................................. 123
2.1 Juridisch kader voor de beroepsuitoefening ............................................................................. 123
2.1.1 (I.) Wet Uitoefening Gezondheidszorgberoepen (WUG) ................................................................. 123
2.1.2 (II.) Wet 29/4/1999 niet-conventionele praktijken ............................................................................. 130
2.1.3 (III.) Plichtenleer en tucht voor psychologen ..................................................................................... 131
RECHTEN EN PLICHTEN VAN PATIËNTEN ................................................................................................. 133
3.1 Medewerkingsplicht van de patiënt (art. 4) ............................................................................... 135
3.2 Recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking (art. 5) .................................................................. 135
3.3 Recht op vrije keuze van beroepsbeoefenaar (art. 6) ............................................................. 135
3.4 Recht op gezondheidstoestand-informatie (art. 7, §1 en §2) ................................................. 136
4
2025-2026
,2
,Inhoudsopgave
INLEIDING TOT HET RECHT ..................................................................................................................... 6
BEGRIP RECHT & INDELING VAN HET RECHT .............................................................................................. 6
1.1 Begrip recht ....................................................................................................................................... 6
1.2 Inleiding van het recht ...................................................................................................................... 7
1.3 Basisbegrippen van Recht .............................................................................................................. 8
STAATSSTRUCTUUR & BRONNEN VAN HET RECHT ..................................................................................... 9
2.1 Staatsstructuur .................................................................................................................................. 9
2.1.1 Rechtsstaat ........................................................................................................................................................ 9
2.1.2 Federale staatsvorm ......................................................................................................................................... 9
2.2 Bronnen van het recht .................................................................................................................... 15
2.2.1 Wet (in materiële zin) ...................................................................................................................................... 15
2.2.2 Rechtspraak ..................................................................................................................................................... 19
2.2.3 Paralegale normen .......................................................................................................................................... 19
2.3 Voorbeeldvragen ............................................................................................................................ 20
GERECHTELIJKE ORGANISATIE ................................................................................................................. 21
3.1 Organisatie hoven en rechtbanken .............................................................................................. 21
3.2 Principes m.b.t. de werking van de rechterlijke macht .............................................................. 26
3.3 Actoren van justitie ......................................................................................................................... 27
3.3.1 Magistratuur.............................................................................................................................................. 27
3.3.2 Advocatuur ....................................................................................................................................................... 27
3.4 Procedure in burgerlijke zaken ..................................................................................................... 28
3.4.1 “Standaard”procedure .................................................................................................................................... 28
3.4.2 Uitvoering ......................................................................................................................................................... 30
3.4.3 Rechtsmiddelen ....................................................................................................................................... 30
3.5 Voorbeeldvraag ............................................................................................................................... 31
PERSOON, FAMILIE EN RECHT ............................................................................................................. 32
STATUUT VAN DE MINDERJARIGE, KINDEREN EN OUDERS ........................................................................ 32
1.1 Het statuut van de minderjarige.................................................................................................... 32
1.1.1 Handelingsonbekwaamheid minderjarige ............................................................................................ 32
1.1.2 Ouderlijke rechten en plichten ............................................................................................................... 35
1.1.3 Voogdij ...................................................................................................................................................... 43
1.1.4 Recht op persoonlijk contact met minderjarige ................................................................................... 45
PARTNERSCHAP: TWEERELATIES – HUWELIJK EN SAMENWONING ........................................................... 46
2.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 46
2.2 Huwelijk ............................................................................................................................................ 47
2.2.1 Aangaan Van een huwelijk..................................................................................................................... 47
2.2.2 Gevolgen van het huwelijk: primair huwelijksstelsel........................................................................... 48
2.2.3 Echtscheiding ........................................................................................................................................... 51
2.3 Wettelijke samenwoning ................................................................................................................ 54
2.3.1 Aangaan wettelijke samenwoning (WS)............................................................................................... 54
2.3.2 Gevolgen wettelijke samenwoning........................................................................................................ 55
2.3.3 Beëindiging wettelijke samenwoning .................................................................................................... 55
2.4 Feitelijke samenwoning ................................................................................................................. 56
WELZIJNSZORG ....................................................................................................................................... 57
WELZIJNSRECHT ....................................................................................................................................... 57
JEUGDHULPRECHT .................................................................................................................................... 58
2.1 Integrale Jeugdhulp ........................................................................................................................ 58
2.1.1 Ontstaansgeschiedenis IJH ........................................................................................................................... 59
2.1.2 Toepassingsgebied ......................................................................................................................................... 61
2.1.3 Jeugdhulpverleners buiten IJH ...................................................................................................................... 61
2.1.4 Basisprincipes IJH........................................................................................................................................... 62
2.2 Vrijwillige jeugdhulp ........................................................................................................................ 62
2.3 Gemandateerde jeugdhulp ............................................................................................................ 69
2.4 Gerechtelijke jeugdhulp ................................................................................................................. 71
AFKORTINGEN ........................................................................................................................................... 75
3
, JEUGDDELINQUENTIERECHT ..................................................................................................................... 76
4.1 De omvang van (jeugd)delinquentie ............................................................................................ 76
4.1.1 Politiestatistieken ..................................................................................................................................... 76
4.1.2 Parketstatistieken .................................................................................................................................... 77
4.1.3 Zelfrapportage .......................................................................................................................................... 79
4.2 Jeugddelinquentiesystemen.......................................................................................................... 80
4.2.1 Grondbeginselen ..................................................................................................................................... 80
4.2.2 Modellen ................................................................................................................................................... 81
4.3 Jeugddelinquentierecht in België/Vlaanderen ............................................................................ 83
4.3.1 Grote etappes in België .......................................................................................................................... 83
4.3.2 Het Vlaamse traject ................................................................................................................................. 83
4.3.3 Andere gemeenschappen ...................................................................................................................... 83
4.3.4 Vlaams jeugddelinquentierecht ............................................................................................................. 84
LINKEN MET JEUGDPSYCHIATRIE .............................................................................................................. 97
FORENSISCHE HULPVERLENING EN INTERNERING.................................................................................... 98
6.1 FORENSISCHE HULPVERLENING (JODIE) ............................................................................................ 98
6.1.1 instroom .................................................................................................................................................... 98
6.1.2 Doorstroom ............................................................................................................................................... 98
6.1.3 De werking van FPC Antwerpen en FPC Gent ................................................................................. 100
6.2 Interneringswet.............................................................................................................................. 101
6.2.1 Geschiedenis.......................................................................................................................................... 101
6.2.2 Definitie internering (art. 2)................................................................................................................... 102
6.2.3 Voorwaarden internering (art. 9) ......................................................................................................... 103
6.2.4 Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM).............................................................. 105
6.2.5 Uitvoeringsmodaliteiten ........................................................................................................................ 105
6.2.6 Afsluitend ................................................................................................................................................ 108
BEROEPSGEHEIM .................................................................................................................................... 109
7.1 Context ........................................................................................................................................... 109
7.1.1 Maatschappelijke en beleidsevoluties ................................................................................................ 109
7.1.2 Evoluties in de hulpverlening ............................................................................................................... 109
7.1.3 Hoe omgaan met beroepsgeheim?..................................................................................................... 110
7.2 Wettelijke bepaling ....................................................................................................................... 110
7.3 Schema: toepassing beroepsgeheim ........................................................................................ 110
7.4 WIE? ............................................................................................................................................... 111
7.5 Wat? ............................................................................................................................................... 111
7.6 SCHENDING ................................................................................................................................. 111
7.7 (Veel) uitzonderingen ................................................................................................................... 112
7.7.1 Integriteit en veiligheid .......................................................................................................................... 112
7.7.2 (Hulp aan de) cliënt ............................................................................................................................... 116
7.7.3 gerechtelijke uitzonderingen ................................................................................................................ 118
7.7.4 Controle................................................................................................................................................... 119
7.8 BEROEPSGEHEIM VS. ANDERE GEHEIMHOUDINGSPLICHTEN ......................................................... 119
7.9 Besluit ............................................................................................................................................. 120
7.10 Verhouding justitie – hulpverlening ........................................................................................ 120
7.10.1 Justitie F Hulpverlening ....................................................................................................................... 120
7.10.2 Visie op justitie F hulpverlening ......................................................................................................... 121
7.11 Meer weten? .............................................................................................................................. 121
GEZONDHEIDSZORG ............................................................................................................................. 122
INLEIDING................................................................................................................................................. 122
GEZONDHEIDSZORGBEROEPEN .............................................................................................................. 123
2.1 Juridisch kader voor de beroepsuitoefening ............................................................................. 123
2.1.1 (I.) Wet Uitoefening Gezondheidszorgberoepen (WUG) ................................................................. 123
2.1.2 (II.) Wet 29/4/1999 niet-conventionele praktijken ............................................................................. 130
2.1.3 (III.) Plichtenleer en tucht voor psychologen ..................................................................................... 131
RECHTEN EN PLICHTEN VAN PATIËNTEN ................................................................................................. 133
3.1 Medewerkingsplicht van de patiënt (art. 4) ............................................................................... 135
3.2 Recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking (art. 5) .................................................................. 135
3.3 Recht op vrije keuze van beroepsbeoefenaar (art. 6) ............................................................. 135
3.4 Recht op gezondheidstoestand-informatie (art. 7, §1 en §2) ................................................. 136
4