Wetenschappelijke vorming – epidemiologie
Inleiding in de epidemiologie
Wat is epidemiologie
De studie van epidemieën en hoe ze te voorkomen
De studie van de verspreiding en determinanten van gezondheidsgerelateerde toestanden
en gebeurtenissen in populaties en de toepassing van deze studie om gezondheidsproblemen
te beheersen.
1. Verdeling tijd, plaats en categorieën of subgroepen die zijn aangepast in een populaltile
(patroon en frequentie van die aantasting
2. Determinanten alle fysische, biologische, sociale, culturele, economische en
gedragsfactoren die de gezondheid beïnvloeden (persoonsgebonden)
3. Gezondheidsgerelateerde toestanden en gebeurtenissen ziekten, doodsoorzaken,
gedrag, reactie op preventieve programma’s en gebruik van gezondheidsaanbod
4. Populaties epidemiologie focust zich op groepen mensen en niet op individuele
patiënten
5. Beheersing ontwikkelen en evalueren van interventies om ziektes te beheren
toegepaste en klinische epidemiologie
Doel epidemiologie
- Het begrijpen van patronen, oorzaken, overdrachtswijzen, omvang, geschiedenis en
prognose van gezondheidsgerelateerde gebeurtenissen om zo maatregelen te kunnen
nemen om ziektes te beheersen of te voorkomen en de bestaande/ nieuwe te evalueren.
Belangrijkste taken
- Beschrijven van gezondheidspatronen
- Identificeren van risicofactoren
- Evalueren van preventieve maatregelen
- Ondersteunen van gezondheidsbeleid
Drie types studies om dit te bewerkstellen
1. Descriptieve studies (beschrijvend)
2. Prescriptieve studies (voorspellend)
3. Causale studies (risicofactoren? Verbanden)
Descriptieve en analytische epidemiologie
- Descriptief: verdeling van een ziekte onderzoeken en de kenmerken van de verdeling zoals
tijd, plaats en individuen observeren community health studies WAT? WAAR? WIE?
WANNEER?
Vaak eerste, voorlopige aanpak bij een nieuw voorval of nieuwe ziekte (trendanalyse)
Individueel: case report, surveillance, cross-sectional studies, table 1 of populatie:
ecologisch gecorreleerde studies
Data is beschikbaar, goedkoop, efficiënt, ethisch
Associaties ivm tijd onduidelijk, risico om causale conclusies te trekken: NIET mogelijk
- Analytisch: een specifieke hypothese over de relatie tussen een ziekte en een
vermoedelijke oorzaak testen door een epidemiologische studie uit te voeren die
blootstelling relateert aan de ziekte (predictief en causaal) cohort en case-control studie
WAAROM? HOE?
1
,Volksgezondheid
Distributie: de verdeling van ziekten of gezondheidsgerelateerde gebeurtenissen in een
populatie. Het beschrijft waar, wanneer en onder wie de ziekte zich voordoet. Dit omvat het
onderzoeken van:
- Personen
- Plaatsen
- Tijd
Distributie-analyse helpt bij het identificeren van patronen van ziektevoorkomen en geeft
aanwijzingen voor mogelijke oorzaken of risicofactoren. 1ste stap om te begrijpen hoe een
ziekte zich verspreidt en wie het meest vatbaar is.
Determinanten: de factoren/ oorzaken die invloed hebben op het ontstaan, de verspreiding en
de ernst van ziekten of gezondheid gerelateerde gebeurtenissen. Helpen verklaren waarom
sommige mensen of groepen ziek worden, terwijl ander gezond blijven. Deze factoren kunnen
op verschillende niveaus werken, zoals individueel, sociaal, economisch en ecologisch.
Populatie: aan de hand van de populatie worden de kansen van bepaalde ziektes berekend.
Bepaalde mensen hebben meer kans op het oplopen van een ziekte dan anderen.
Volksgezondheid:
- Health promotion: de mensen informeren over hun gezondheid en hun motiveren om hun
levensstijl gezonder te maken.
- Health prevention
Primair prevention: alles dat gedaan wordt vooraleer een bepaalde ziekte aankomt
Secundair prevention: het screenen van ziektes, nog geen klachten maar wel al ziekte
Tertiary prevention: de behandeling, probleem en klachten zijn er
- Healt protection: het beschermen van een bevolking tegen bepaalde accidenten/ ziektes
- Health services: gezondheidszorg
Volksgezondheid: brengt de theorie (epidemiologie omvat het begrijpen van de etiologie,
ontwikkeling en behandeling van een ziekte → gegevens die dan worden geanalyseerd door de
methoden van biostatistiek) in praktijk om ziekte onder controle te houden.
Klinische epidemiologie
= Toepassen van epidemiologische principes en methoden in de klinische praktijk
4 vragen epidemiologie: theorie
- Wat is de ziektelast?
- Wat is de diagnose van de ziekte?
- Wat is de prognose van de ziekte?
- Wat zijn de risicofactoren/ blootstellingen die een ziekte veroorzaken?
4 vragen epidemiologie: praktijk
- Wat is er aan de hand met de patiënt? (Diagnostische kennis)
- Waarom is deze patiënt ziek? (Etnologische kennis)
- Wat gebeurt er als ik niet ingrijp? (Prognostische kennis)
- Wat zijn de effecten van een interventie? (Interventionele kennis)
Epidemiologie Klinische epidemiologie
2
, Het kijken naar de verspreiding van ziekten Richt zich op de gezondheid en behandeling
in grote populatie van individuele patiënten en kleine groepen
in de medische praktijk
Gezondheidsproblemen oplossen: surveillance – risk factor identification – intervention +
evaluation – implementation
Planningscyclus
1. Meten/ vastleggen belang van aandoening
door: prevalentie, incidentie, mortaliteit en
aantallen, afgeleide frequentiematen
2. Causaliteit: belangrijkste vermijdbare
oorzaken zoeken, mogelijke interventies
bepalen
3. Meten van de effectiviteit van de interventies:
kwalitatief onderzoek, kwantitatief onderzoek,
effaciciteit, implentation fidelity
4. Efficiëntie: maat voor relatie tussen bereikte
resultaten en inspanning in verband met geld,
mankracht en tijd
5. Implementatie: beslissing om specifieke interventie te implementeren + targets opstellen
6. Monitoring: opvolging van activiteiten + kijken of targets worden gerealiseerd
Clinical practice= toepassing van theorie van epididemiologie en biostatistiek in de praktijk,
maar dan eerder gericht op diagnose en prognose
Evidence based medicine= dagelijkse praktijk waarin voor de behandeling van een patiënt
gebruik wordt gemaakt van het beste beschikbare, kwantitatieve bewijs
Concept ziekten volgens transmissie
De epidemiologische driehoek
Geeft aan hoe infecties ontstaan en zich verspreiden. Hierbij spelen 3 termen een rol: host,
agent en environment
- Host: het organisme dat vatbaar is voor de ziekte
~ leeftijd, gender, etniciteit, achtergrond familie, …
- Agent: De veroorzaker van de ziekte
– Biologisch/Chemisch/Fysisch/Voeding
- Environment: De externe omstandigheden die het ontstaan en
verspreiding van de ziekte beïnvloeden
~ Temperatuur, vochtigheid, buurt, luchtvervuiling, water, hoogte, voeding, straling, …
Vector= organisme dat ziekte veroorzakende micro-organismen draagt zoals een mug malaria
kan meedragen.
Unapparent infections
3
, Iceberg concept
Infectieziekte dringt binnen in een patiënt
- Komt cellen niet binnen/ hecht niet vast aan cel blootstelling zonder infectie
- Beperkte of onvolledige virale multiplicatie asymptomatische infectie
- Cel disfunctie/ transformatie of lysis van de cel gemiddeld tot zeer ziek tot dood
Stadium
Preclinical disease
- Vroeg stadium van ziekte-ontwikkeling
- Ziekte is nog niet detecteerbaar, wel al aanwezig in het lichaam
- Symptomen zullen later duidelijk worden
- Ziekte is actief aan het ontwikkelen in het lichaam
- BV: borstkanker, tumor is al aan het groeien maar nog geen symptomen
Subclinical disease
- Ziekte is aanwezig maar geen merkbare symptomen, wel veranderingen in het lichaam
- Geen of slechts milde symptomen die niet opgemerkt worden
- BV: diabetes type 2, jarenlang subklinische verandering in bloedsuikerspiegel zonder
duidelijke symptomen
Transmissie van agents
Pathway of disease infection: ziekteverwekker dringt het lichaam binnen – ziekteverwekker
vermenigvuldigt zich – ontstaan van symptomen
Verticale transmissie
- Van moeder naar kind, voor of net na de geboorte
- Via placenta of moedermelk
- Kan niet vermeden worden
- Bv. HIV en Hepatitis C
Horizontale transmissie
- Alle andere transmissies
- Door seksueel contact, parenteraal (niet via maag-darmstelsel) druggebruik,
bloedtransfusie, piercings, aerosol, tattoos, …
- Vermijdbaar
Direct contact Indirect contact
Langs huid, seksueel contact, speeksel door Langs vector: stofdeeltjes, lucht, water,
zoenen, aerosol van niezen of hoesten voedsel, bloed, weefsel of fornites (= niet-
dierlijke objecten die ziekte veroorzakende
micro-organismen dragen)
Bv. Polio, hepatitis, HIV, influenza Bv. Verkoudheid, conjunctivitis, RSV
SARS = severe acute respiratory syndrome
- Ernstige respiratoire ziekte die wordt veroorzaakt door het SARS-coronavirus
- Voornamelijk via direct contact door druppels bij niezen of hoesten en indirect contact door
aanraken van besmet object en daarna aan mond, neus of ogen komen (slijmvliezen)
4
Inleiding in de epidemiologie
Wat is epidemiologie
De studie van epidemieën en hoe ze te voorkomen
De studie van de verspreiding en determinanten van gezondheidsgerelateerde toestanden
en gebeurtenissen in populaties en de toepassing van deze studie om gezondheidsproblemen
te beheersen.
1. Verdeling tijd, plaats en categorieën of subgroepen die zijn aangepast in een populaltile
(patroon en frequentie van die aantasting
2. Determinanten alle fysische, biologische, sociale, culturele, economische en
gedragsfactoren die de gezondheid beïnvloeden (persoonsgebonden)
3. Gezondheidsgerelateerde toestanden en gebeurtenissen ziekten, doodsoorzaken,
gedrag, reactie op preventieve programma’s en gebruik van gezondheidsaanbod
4. Populaties epidemiologie focust zich op groepen mensen en niet op individuele
patiënten
5. Beheersing ontwikkelen en evalueren van interventies om ziektes te beheren
toegepaste en klinische epidemiologie
Doel epidemiologie
- Het begrijpen van patronen, oorzaken, overdrachtswijzen, omvang, geschiedenis en
prognose van gezondheidsgerelateerde gebeurtenissen om zo maatregelen te kunnen
nemen om ziektes te beheersen of te voorkomen en de bestaande/ nieuwe te evalueren.
Belangrijkste taken
- Beschrijven van gezondheidspatronen
- Identificeren van risicofactoren
- Evalueren van preventieve maatregelen
- Ondersteunen van gezondheidsbeleid
Drie types studies om dit te bewerkstellen
1. Descriptieve studies (beschrijvend)
2. Prescriptieve studies (voorspellend)
3. Causale studies (risicofactoren? Verbanden)
Descriptieve en analytische epidemiologie
- Descriptief: verdeling van een ziekte onderzoeken en de kenmerken van de verdeling zoals
tijd, plaats en individuen observeren community health studies WAT? WAAR? WIE?
WANNEER?
Vaak eerste, voorlopige aanpak bij een nieuw voorval of nieuwe ziekte (trendanalyse)
Individueel: case report, surveillance, cross-sectional studies, table 1 of populatie:
ecologisch gecorreleerde studies
Data is beschikbaar, goedkoop, efficiënt, ethisch
Associaties ivm tijd onduidelijk, risico om causale conclusies te trekken: NIET mogelijk
- Analytisch: een specifieke hypothese over de relatie tussen een ziekte en een
vermoedelijke oorzaak testen door een epidemiologische studie uit te voeren die
blootstelling relateert aan de ziekte (predictief en causaal) cohort en case-control studie
WAAROM? HOE?
1
,Volksgezondheid
Distributie: de verdeling van ziekten of gezondheidsgerelateerde gebeurtenissen in een
populatie. Het beschrijft waar, wanneer en onder wie de ziekte zich voordoet. Dit omvat het
onderzoeken van:
- Personen
- Plaatsen
- Tijd
Distributie-analyse helpt bij het identificeren van patronen van ziektevoorkomen en geeft
aanwijzingen voor mogelijke oorzaken of risicofactoren. 1ste stap om te begrijpen hoe een
ziekte zich verspreidt en wie het meest vatbaar is.
Determinanten: de factoren/ oorzaken die invloed hebben op het ontstaan, de verspreiding en
de ernst van ziekten of gezondheid gerelateerde gebeurtenissen. Helpen verklaren waarom
sommige mensen of groepen ziek worden, terwijl ander gezond blijven. Deze factoren kunnen
op verschillende niveaus werken, zoals individueel, sociaal, economisch en ecologisch.
Populatie: aan de hand van de populatie worden de kansen van bepaalde ziektes berekend.
Bepaalde mensen hebben meer kans op het oplopen van een ziekte dan anderen.
Volksgezondheid:
- Health promotion: de mensen informeren over hun gezondheid en hun motiveren om hun
levensstijl gezonder te maken.
- Health prevention
Primair prevention: alles dat gedaan wordt vooraleer een bepaalde ziekte aankomt
Secundair prevention: het screenen van ziektes, nog geen klachten maar wel al ziekte
Tertiary prevention: de behandeling, probleem en klachten zijn er
- Healt protection: het beschermen van een bevolking tegen bepaalde accidenten/ ziektes
- Health services: gezondheidszorg
Volksgezondheid: brengt de theorie (epidemiologie omvat het begrijpen van de etiologie,
ontwikkeling en behandeling van een ziekte → gegevens die dan worden geanalyseerd door de
methoden van biostatistiek) in praktijk om ziekte onder controle te houden.
Klinische epidemiologie
= Toepassen van epidemiologische principes en methoden in de klinische praktijk
4 vragen epidemiologie: theorie
- Wat is de ziektelast?
- Wat is de diagnose van de ziekte?
- Wat is de prognose van de ziekte?
- Wat zijn de risicofactoren/ blootstellingen die een ziekte veroorzaken?
4 vragen epidemiologie: praktijk
- Wat is er aan de hand met de patiënt? (Diagnostische kennis)
- Waarom is deze patiënt ziek? (Etnologische kennis)
- Wat gebeurt er als ik niet ingrijp? (Prognostische kennis)
- Wat zijn de effecten van een interventie? (Interventionele kennis)
Epidemiologie Klinische epidemiologie
2
, Het kijken naar de verspreiding van ziekten Richt zich op de gezondheid en behandeling
in grote populatie van individuele patiënten en kleine groepen
in de medische praktijk
Gezondheidsproblemen oplossen: surveillance – risk factor identification – intervention +
evaluation – implementation
Planningscyclus
1. Meten/ vastleggen belang van aandoening
door: prevalentie, incidentie, mortaliteit en
aantallen, afgeleide frequentiematen
2. Causaliteit: belangrijkste vermijdbare
oorzaken zoeken, mogelijke interventies
bepalen
3. Meten van de effectiviteit van de interventies:
kwalitatief onderzoek, kwantitatief onderzoek,
effaciciteit, implentation fidelity
4. Efficiëntie: maat voor relatie tussen bereikte
resultaten en inspanning in verband met geld,
mankracht en tijd
5. Implementatie: beslissing om specifieke interventie te implementeren + targets opstellen
6. Monitoring: opvolging van activiteiten + kijken of targets worden gerealiseerd
Clinical practice= toepassing van theorie van epididemiologie en biostatistiek in de praktijk,
maar dan eerder gericht op diagnose en prognose
Evidence based medicine= dagelijkse praktijk waarin voor de behandeling van een patiënt
gebruik wordt gemaakt van het beste beschikbare, kwantitatieve bewijs
Concept ziekten volgens transmissie
De epidemiologische driehoek
Geeft aan hoe infecties ontstaan en zich verspreiden. Hierbij spelen 3 termen een rol: host,
agent en environment
- Host: het organisme dat vatbaar is voor de ziekte
~ leeftijd, gender, etniciteit, achtergrond familie, …
- Agent: De veroorzaker van de ziekte
– Biologisch/Chemisch/Fysisch/Voeding
- Environment: De externe omstandigheden die het ontstaan en
verspreiding van de ziekte beïnvloeden
~ Temperatuur, vochtigheid, buurt, luchtvervuiling, water, hoogte, voeding, straling, …
Vector= organisme dat ziekte veroorzakende micro-organismen draagt zoals een mug malaria
kan meedragen.
Unapparent infections
3
, Iceberg concept
Infectieziekte dringt binnen in een patiënt
- Komt cellen niet binnen/ hecht niet vast aan cel blootstelling zonder infectie
- Beperkte of onvolledige virale multiplicatie asymptomatische infectie
- Cel disfunctie/ transformatie of lysis van de cel gemiddeld tot zeer ziek tot dood
Stadium
Preclinical disease
- Vroeg stadium van ziekte-ontwikkeling
- Ziekte is nog niet detecteerbaar, wel al aanwezig in het lichaam
- Symptomen zullen later duidelijk worden
- Ziekte is actief aan het ontwikkelen in het lichaam
- BV: borstkanker, tumor is al aan het groeien maar nog geen symptomen
Subclinical disease
- Ziekte is aanwezig maar geen merkbare symptomen, wel veranderingen in het lichaam
- Geen of slechts milde symptomen die niet opgemerkt worden
- BV: diabetes type 2, jarenlang subklinische verandering in bloedsuikerspiegel zonder
duidelijke symptomen
Transmissie van agents
Pathway of disease infection: ziekteverwekker dringt het lichaam binnen – ziekteverwekker
vermenigvuldigt zich – ontstaan van symptomen
Verticale transmissie
- Van moeder naar kind, voor of net na de geboorte
- Via placenta of moedermelk
- Kan niet vermeden worden
- Bv. HIV en Hepatitis C
Horizontale transmissie
- Alle andere transmissies
- Door seksueel contact, parenteraal (niet via maag-darmstelsel) druggebruik,
bloedtransfusie, piercings, aerosol, tattoos, …
- Vermijdbaar
Direct contact Indirect contact
Langs huid, seksueel contact, speeksel door Langs vector: stofdeeltjes, lucht, water,
zoenen, aerosol van niezen of hoesten voedsel, bloed, weefsel of fornites (= niet-
dierlijke objecten die ziekte veroorzakende
micro-organismen dragen)
Bv. Polio, hepatitis, HIV, influenza Bv. Verkoudheid, conjunctivitis, RSV
SARS = severe acute respiratory syndrome
- Ernstige respiratoire ziekte die wordt veroorzaakt door het SARS-coronavirus
- Voornamelijk via direct contact door druppels bij niezen of hoesten en indirect contact door
aanraken van besmet object en daarna aan mond, neus of ogen komen (slijmvliezen)
4
