FORENSISCHE PSYCHIATRIE
2025-2026
0
,1 INLEIDING
1.1 WAT IS FORENSISCHE PSYCHIATRIE
= een raakvlak tussen psychiatrie en recht
• Behoren niet helemaal tot de psychiatrie ook niet volledig tot het recht
→ het is een aparte stroming
1.2 GESCHIEDENIS
• M'Naghten Rule (1843)
• Broadmoor (1863) → forensisch ziekenhuis in London = oplossing voor mensen die niet
in de maatschappij behandeld konden worden, voorzien van beveiliging
• Cesare en Gina Lombroso: grondleggers van criminologie, veel verricht via het
biologisch determinisme (zien aan schedel of iemand zedenfeiten zou plegen →
probleem: racistische theorieën, heeft onze huidige blik beïnvloed)
• Emil Kraepelin: grondlegger van psychiatrie (een van de eerste die een
classificatiesysteem heeft gemaakt, was de basis voor de systemen die we nu gebruiken
= DSM, hij was geen voorstander van vrouwenrechten en verwerkte dit in zijn systeem)
→ beschouwd als grondlegger van de moderne psychiatrie
• BSU: Robert Ressler, Ann Burgess & John Douglas (manier om een psychologisch profiel
te maken, vb. FBI)
1.3 THERAPEUTIC JURISPRUDENCE
= Het therapeutische of anti-therapeutische effect van het rechtssysteem
- Het rechtssysteem heeft 2 functies:
o maatschappij beschermen.
o Vergeldingsfunctie: 1 van de oudste en fundamentele principes van recht, het straffen
op basis van rechtvaardigheid en retributie. De straf is “verdiend” door de dader.
▪ (De vergeldingsfunctie wordt vaak tegenover andere mogelijke functies
geplaatst, zoals de preventieve functie (afschrikking) en de herstelgerichte
functie (reparatie van schade en verzoening). )
▪ we weten ondertussen bv. dat gevangenissen niet werken en we blijven ze
gebruiken.
- Hoe je zo weinig mogelijk schade kunt toebrengen als rechtssysteem, hoe kan je die schade zo
veel mogelijk beperken
→ in forensische psychiatrie = first do no harm
- Ze opereren vooral in de sfeer van rehabilitatie en behandeling, wat strikt genomen los kan
staan van vergelding. (hebben nog steeds de rol om maatschappij te beschermen)
1
,Belangrijk is preventie in de psychiatrie
→ gevangenis maakt niet beter is zeker niet preventief = anti therapeutisch
→ oplossing is een therapeutische context creëren, handelen zodat iedereen positief word
beïnvloed
→ Handelen op een manier die goed is voor een bepaalde persoon
1.4 MEDISCH VS JURIDISCH
➔ Uiteraard is er samenwerking tussen het medisch (forensische psychiaters) en het
juridisch kader. Die samenwerking heeft wel moeilijkheden.
• Andere cultuur: juridische cultuur is meer paternalistisch
o Raakvlak met verschillende specialisaties gaat samen met van alles
→ veel samenwerken met justitie
o Iemand in een forensisch werkveld die advies niet opvolgd wordt bestraft terwijl
in de psychologische context dat niet veel uitmaakt
o Juridische cultuur is eerder oppositioneel, de aangeklaagde en de aanklager zijn
2 partijen die tegen elkaar ingaan.
o Medische cultuur is eerder samenwerking en behandelingsgericht (behalve bij
gedwongen opname)
• Zwart/wit denken
o Geen zwart wit denken, kunnen niet zeggen of een behandeling geslaagd is,
proberen mensen in de gezonde richting duwen (weg van strafbaar gedrag)
o Het rechtsysteem wilt echt een ja/nee van het medisch veld krijgen (heel
categorisch). Dit is moeilijk want de medische wereld is heel dimensionaal.
• Asymmetrische relatie
o want justitie heeft het laatste woord ivm de maatregelen die worden genomen
o Medische wereld geeft alleen advies, wat mogelijke goede opties zouden zijn.
• Beroepsgeheim
o als zorgverlener heb je beroepsgeheim, dat geldt voor iedereen = in de wet
verwerkt
▪ Patiënt zelf laten praten met justitie om hun vertrouwen niet te schaden
o Justitie assistent staat in nauw contact met forensisch psychiater, heeft ook
beroepsgeheim
o Maar ze moeten wel communiceren met de juridische sector, sommige dingen
MOETEN ze zeggen om de maatschappij te beschermen
• Stigma
o mensen die feiten hebben gepleegd wordt anders bekeken door de
maatschappij, daarom hebben zorgcentra vaak niet de nood om forensische
patiënten op te nemen
→ hoe zorgverleners zich presenteren speelt een rol
• Publieke opinie
o bepaald vaak hoe er wordt omgegaan met zaken, hoeveel geld ze krijgen, wat
voor vonnis er wordt gegeven,…
• Politieke schommelingen
2
, o Deze kunnen zorgen voor fluctuaties in het beleid rondom forensische
psychiatrie, afhankelijk van de machthebbers en hun standpunten over
criminaliteit, straf en zorg.
• Bescherming van de maatschappij
o Ook omdat forensisch psychiaters instaan voor bescherming van de
maatschappij is het doel dat de geïnterneerde niet mogen hervallen, er moet
sprake van risico denken (wat is het risico op herval)
• Risico-denken
o Mensen verblijven om recidieven te beperken, psychiaters zijn bezig om dat te
vermijden daarom worden er bepaalde regels opgesteld ifv de risico’s te
beperken (kan juist of fout worden ingeschat)
1.5 WAT DOET EEN FORENSISCH PSYCHIATER
Expertise en behandeling kant: staan los van elkaar,
mag je niet gaan vermengen
• Hun eigen persoonlijke expertises rond forensisch
psychiatrisch werk, het oordeelsvermogen
deduceren.
• Als er behandeling wordt opgelegd door de rechter,
om die dan ook uit te voeren
→ 2 soorten psychiaters die geen info met elkaar mogen delen, hebben
beroepsgeheim tov elkaar
→ kan beide rollen opnemen maar nier op dezelfde plek
1.5.1 Expertise
• Dit zijn alle hofbanken die
het recht heeft
• Alle hofbanken behalve de
bovenste rij kunnen een
expertise aanvragen van een
FP.
3
2025-2026
0
,1 INLEIDING
1.1 WAT IS FORENSISCHE PSYCHIATRIE
= een raakvlak tussen psychiatrie en recht
• Behoren niet helemaal tot de psychiatrie ook niet volledig tot het recht
→ het is een aparte stroming
1.2 GESCHIEDENIS
• M'Naghten Rule (1843)
• Broadmoor (1863) → forensisch ziekenhuis in London = oplossing voor mensen die niet
in de maatschappij behandeld konden worden, voorzien van beveiliging
• Cesare en Gina Lombroso: grondleggers van criminologie, veel verricht via het
biologisch determinisme (zien aan schedel of iemand zedenfeiten zou plegen →
probleem: racistische theorieën, heeft onze huidige blik beïnvloed)
• Emil Kraepelin: grondlegger van psychiatrie (een van de eerste die een
classificatiesysteem heeft gemaakt, was de basis voor de systemen die we nu gebruiken
= DSM, hij was geen voorstander van vrouwenrechten en verwerkte dit in zijn systeem)
→ beschouwd als grondlegger van de moderne psychiatrie
• BSU: Robert Ressler, Ann Burgess & John Douglas (manier om een psychologisch profiel
te maken, vb. FBI)
1.3 THERAPEUTIC JURISPRUDENCE
= Het therapeutische of anti-therapeutische effect van het rechtssysteem
- Het rechtssysteem heeft 2 functies:
o maatschappij beschermen.
o Vergeldingsfunctie: 1 van de oudste en fundamentele principes van recht, het straffen
op basis van rechtvaardigheid en retributie. De straf is “verdiend” door de dader.
▪ (De vergeldingsfunctie wordt vaak tegenover andere mogelijke functies
geplaatst, zoals de preventieve functie (afschrikking) en de herstelgerichte
functie (reparatie van schade en verzoening). )
▪ we weten ondertussen bv. dat gevangenissen niet werken en we blijven ze
gebruiken.
- Hoe je zo weinig mogelijk schade kunt toebrengen als rechtssysteem, hoe kan je die schade zo
veel mogelijk beperken
→ in forensische psychiatrie = first do no harm
- Ze opereren vooral in de sfeer van rehabilitatie en behandeling, wat strikt genomen los kan
staan van vergelding. (hebben nog steeds de rol om maatschappij te beschermen)
1
,Belangrijk is preventie in de psychiatrie
→ gevangenis maakt niet beter is zeker niet preventief = anti therapeutisch
→ oplossing is een therapeutische context creëren, handelen zodat iedereen positief word
beïnvloed
→ Handelen op een manier die goed is voor een bepaalde persoon
1.4 MEDISCH VS JURIDISCH
➔ Uiteraard is er samenwerking tussen het medisch (forensische psychiaters) en het
juridisch kader. Die samenwerking heeft wel moeilijkheden.
• Andere cultuur: juridische cultuur is meer paternalistisch
o Raakvlak met verschillende specialisaties gaat samen met van alles
→ veel samenwerken met justitie
o Iemand in een forensisch werkveld die advies niet opvolgd wordt bestraft terwijl
in de psychologische context dat niet veel uitmaakt
o Juridische cultuur is eerder oppositioneel, de aangeklaagde en de aanklager zijn
2 partijen die tegen elkaar ingaan.
o Medische cultuur is eerder samenwerking en behandelingsgericht (behalve bij
gedwongen opname)
• Zwart/wit denken
o Geen zwart wit denken, kunnen niet zeggen of een behandeling geslaagd is,
proberen mensen in de gezonde richting duwen (weg van strafbaar gedrag)
o Het rechtsysteem wilt echt een ja/nee van het medisch veld krijgen (heel
categorisch). Dit is moeilijk want de medische wereld is heel dimensionaal.
• Asymmetrische relatie
o want justitie heeft het laatste woord ivm de maatregelen die worden genomen
o Medische wereld geeft alleen advies, wat mogelijke goede opties zouden zijn.
• Beroepsgeheim
o als zorgverlener heb je beroepsgeheim, dat geldt voor iedereen = in de wet
verwerkt
▪ Patiënt zelf laten praten met justitie om hun vertrouwen niet te schaden
o Justitie assistent staat in nauw contact met forensisch psychiater, heeft ook
beroepsgeheim
o Maar ze moeten wel communiceren met de juridische sector, sommige dingen
MOETEN ze zeggen om de maatschappij te beschermen
• Stigma
o mensen die feiten hebben gepleegd wordt anders bekeken door de
maatschappij, daarom hebben zorgcentra vaak niet de nood om forensische
patiënten op te nemen
→ hoe zorgverleners zich presenteren speelt een rol
• Publieke opinie
o bepaald vaak hoe er wordt omgegaan met zaken, hoeveel geld ze krijgen, wat
voor vonnis er wordt gegeven,…
• Politieke schommelingen
2
, o Deze kunnen zorgen voor fluctuaties in het beleid rondom forensische
psychiatrie, afhankelijk van de machthebbers en hun standpunten over
criminaliteit, straf en zorg.
• Bescherming van de maatschappij
o Ook omdat forensisch psychiaters instaan voor bescherming van de
maatschappij is het doel dat de geïnterneerde niet mogen hervallen, er moet
sprake van risico denken (wat is het risico op herval)
• Risico-denken
o Mensen verblijven om recidieven te beperken, psychiaters zijn bezig om dat te
vermijden daarom worden er bepaalde regels opgesteld ifv de risico’s te
beperken (kan juist of fout worden ingeschat)
1.5 WAT DOET EEN FORENSISCH PSYCHIATER
Expertise en behandeling kant: staan los van elkaar,
mag je niet gaan vermengen
• Hun eigen persoonlijke expertises rond forensisch
psychiatrisch werk, het oordeelsvermogen
deduceren.
• Als er behandeling wordt opgelegd door de rechter,
om die dan ook uit te voeren
→ 2 soorten psychiaters die geen info met elkaar mogen delen, hebben
beroepsgeheim tov elkaar
→ kan beide rollen opnemen maar nier op dezelfde plek
1.5.1 Expertise
• Dit zijn alle hofbanken die
het recht heeft
• Alle hofbanken behalve de
bovenste rij kunnen een
expertise aanvragen van een
FP.
3
