Jill Klys
JURIDISCHE EN
GEDRAGSWETENSCHAP
PELIJKE ASPECTEN VAN
DE POLITIE
Prof. Dr. Dirk Van Daele
2023-2024
KU LEUVEN
,INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL
EN HET POLITIERECHT
DE POLITIEFUNCTIE
Wat is politie:
Juridische benadering: politiefunctie is een institutionele functie tot bescherming en regeling van de
maatschappelijke orde. U heeft de politie nodig om de uitoefening van fundamentele rechten
mogelijk te maken. En om het perspectief te vermeiden dat de maatschappelijke orde wordt
verstoord.
Dus:
1. Instellingen: politie en de overheden die belast zijn over het gezag over de politie
2. Orde: moet beschermd worden.
3. Orde vrijwaren om uitoefening van fundamentele rechten mogelijk te maken -> deze
komt niet voor in een dictatuur, wel in een democratie
Betogingen mogen, zijn fundamentele rechten, moet wel goede ordehandhaving voor zijn. Geen
orde om de orde, maar orde om de uitoefening van uw fundamentele rechten mogelijk te maken.
2 basiswetten: WPA (wetten voor politieambt, 1992) en WGP (wet tot organisatie geïntegreerde
politiedienst gestructureerd op twee niveaus1998). Art 1 WPA: politiediensten moeten waken om
de naleving van de individuele rechten en vrijheden. Moeten bijdragen aan de bescherming van deze
rechten en vrijheden en bijdragen aan democratische ontwikkeling van de maatschappij. Art 123
WGP: als politie moet je altijd uw medeburgers beschermen en altijd bijstand verlenen aan uw
medeburgers.
Operationele benadering:
RORON: operationeel de politiefunctie bekijken, 5 functies van de politie:
R: raadgevende functie (bv. via reclame burgers waarschuwen voor fishing)
O: ontradende functie: ordeverstoring en criminaliteit proberen voorkomen.
R: regulerende functie: hier is er al een probleem (dus ontraden heeft niet gewerkt). Gericht
werken en ingrijpen. Dit wijzigt in de tijd. Bv. bos kapper waar veel vrouwen werden
verkracht -> na het probleem optreden.
O: onderzoekende functie: gerechtelijke functie van de politie wordt door de recherche
gedaan.
N: nazorg: juiste zorg bieden aan slachtoffers, getuigen (psychologische problemen) maar
ook advies over bv huisbeveiliging na een inbraak.
Wat maakt de politie bijzonder?: het geweldsmonopolie: politie als functie heeft het
geweldsmonopolie = de enige die er beschikking over heeft. Het is geweld in vredestrijd. Enige die
het rechtmatig kan (t.e.m. dodelijk geweld als dat moet).
Moet democratisch omkaderd worden, anders is het een gevaarlijke organisatie.
3 soorten opdrachten van de politie:
1
, 1. Opdrachten bestuurlijke politie: OPENBARE ORDE vrijwaren en eventueel optreden bij
verstoring van de openbare orde.
2. Opdrachten gerechtelijke politie: MISDRIJVEN. Alles wat het onderzoek van strafbare feiten
betreft.
Bestuurlijk en gerechtelijk kunnen in elkaar overlopen.
Bv. rust op Rock Werchter = bestuurlijke politie, maar drugs die daar worden verkocht is voor de
gerechtelijke politie.
Bv. in een gevoelige wijk wordt iemand gearresteerd, zal het kunnen dat die gerechtelijke opdracht
leidt tot ordeverstoring (= bestuurlijke politie)
3. Sterke arm verlenen: GEWELDSMONOPOLIE: het zou kunnen dat andere beroepen in
situaties terechtkomen waar ze nood hebben aan bescherming door geweld. De politie kan
meegaan om iets veilig te laten verlopen om voor meer veiligheid te zorgen.
Om de opdrachten (puntje 1 en 2) uit te voeren heeft u bevoegdheden nodig (gerechtelijke en
bestuurlijke bevoegdheden).
HET POLITIE BESTEL (POLITIEAPPARAAT, -AMBTENAAR EN -OVERHEID)
POLITIEAPPARAAT
Reguliere politiediensten = de ‘gewone’ politiediensten. Tot 1998 waren dat er 3: de rijkswacht, de
gemeentepolitie en de gerechtelijke politie bij de parketten. Bij de hervorming kwamen twee
categorieën: federale en lokale politie.
Bijzondere politiediensten = vaak tegengestelde van reguliere diensten. Dit is meer gespecialiseerd.
Tot 1998 was dit ook zo in België, hadden te maken met verkeer: spoorweg, luchtweg en zeevaart.
Waren bezig met ordehandhaving in kader van dat verkeer. Nu zijn dit niet meer aparte diensten. Ze
zijn sinds de hervorming geïntegreerd in de federale politie. Op dit moment zijn er geen bijzondere
politiediensten meer.
De inspectiediensten = heeft te maken met de groei van ons bijzonder strafwet (buiten het
strafwetboek). Bv. milieudecreten. De politie kan dit niet allemaal kennen. Dus hiervoor zijn de
inspectiediensten ontstaat = gespecialiseerde overheidsorganen. Dit zijn er bijzonder veel, niemand
kan zeggen hoeveel het er zijn. Dit is geen deel van de bijzondere politiediensten want deze bestaan
niet meer. Bv. milieu inspectie.
POLITIEAMBETENAAR
Artikels goed lezen en vergelijken!
Art 3 WPA: overheden
Art 2 WPA: afname van wat is een politieoverheid
POLITIEOVERHEDEN
2
, Juridische politiemaatregel is een zaak van de politieoverheid. De uitvoering hiervan is een zaak van
de politie. De politie in België werkt ALTIJD onder de politieoverheden!!
Zeggenschap: met de bevoegde overheid
- Beheer: alle aspecten die ervoor zorgen dat de politie kan doen wat ze moet doen. Dat de
politie instaat is op zijn opdrachten uit te voeren (genoeg personeel, pensioen… heeft vaak
te maken met geld, de begroting).
- Gezag: gaat over de concrete opdracht: wie heeft het voor het zeggen bij de opdracht. Dit is
voor de gezagsoverheid, de politie voert dit uit.
- Beleid: beleidskeuzes: er zijn altijd te weinig middelen, je moet prioriteiten stellen.
POLITIERECHT
= al het recht dat over de politie gaat.
Is heel uitgebreid: twee basiswetten en daarnaast vele regelgeving op alle niveaus. Noodzakelijk op
democratisch niveau.
3
JURIDISCHE EN
GEDRAGSWETENSCHAP
PELIJKE ASPECTEN VAN
DE POLITIE
Prof. Dr. Dirk Van Daele
2023-2024
KU LEUVEN
,INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL
EN HET POLITIERECHT
DE POLITIEFUNCTIE
Wat is politie:
Juridische benadering: politiefunctie is een institutionele functie tot bescherming en regeling van de
maatschappelijke orde. U heeft de politie nodig om de uitoefening van fundamentele rechten
mogelijk te maken. En om het perspectief te vermeiden dat de maatschappelijke orde wordt
verstoord.
Dus:
1. Instellingen: politie en de overheden die belast zijn over het gezag over de politie
2. Orde: moet beschermd worden.
3. Orde vrijwaren om uitoefening van fundamentele rechten mogelijk te maken -> deze
komt niet voor in een dictatuur, wel in een democratie
Betogingen mogen, zijn fundamentele rechten, moet wel goede ordehandhaving voor zijn. Geen
orde om de orde, maar orde om de uitoefening van uw fundamentele rechten mogelijk te maken.
2 basiswetten: WPA (wetten voor politieambt, 1992) en WGP (wet tot organisatie geïntegreerde
politiedienst gestructureerd op twee niveaus1998). Art 1 WPA: politiediensten moeten waken om
de naleving van de individuele rechten en vrijheden. Moeten bijdragen aan de bescherming van deze
rechten en vrijheden en bijdragen aan democratische ontwikkeling van de maatschappij. Art 123
WGP: als politie moet je altijd uw medeburgers beschermen en altijd bijstand verlenen aan uw
medeburgers.
Operationele benadering:
RORON: operationeel de politiefunctie bekijken, 5 functies van de politie:
R: raadgevende functie (bv. via reclame burgers waarschuwen voor fishing)
O: ontradende functie: ordeverstoring en criminaliteit proberen voorkomen.
R: regulerende functie: hier is er al een probleem (dus ontraden heeft niet gewerkt). Gericht
werken en ingrijpen. Dit wijzigt in de tijd. Bv. bos kapper waar veel vrouwen werden
verkracht -> na het probleem optreden.
O: onderzoekende functie: gerechtelijke functie van de politie wordt door de recherche
gedaan.
N: nazorg: juiste zorg bieden aan slachtoffers, getuigen (psychologische problemen) maar
ook advies over bv huisbeveiliging na een inbraak.
Wat maakt de politie bijzonder?: het geweldsmonopolie: politie als functie heeft het
geweldsmonopolie = de enige die er beschikking over heeft. Het is geweld in vredestrijd. Enige die
het rechtmatig kan (t.e.m. dodelijk geweld als dat moet).
Moet democratisch omkaderd worden, anders is het een gevaarlijke organisatie.
3 soorten opdrachten van de politie:
1
, 1. Opdrachten bestuurlijke politie: OPENBARE ORDE vrijwaren en eventueel optreden bij
verstoring van de openbare orde.
2. Opdrachten gerechtelijke politie: MISDRIJVEN. Alles wat het onderzoek van strafbare feiten
betreft.
Bestuurlijk en gerechtelijk kunnen in elkaar overlopen.
Bv. rust op Rock Werchter = bestuurlijke politie, maar drugs die daar worden verkocht is voor de
gerechtelijke politie.
Bv. in een gevoelige wijk wordt iemand gearresteerd, zal het kunnen dat die gerechtelijke opdracht
leidt tot ordeverstoring (= bestuurlijke politie)
3. Sterke arm verlenen: GEWELDSMONOPOLIE: het zou kunnen dat andere beroepen in
situaties terechtkomen waar ze nood hebben aan bescherming door geweld. De politie kan
meegaan om iets veilig te laten verlopen om voor meer veiligheid te zorgen.
Om de opdrachten (puntje 1 en 2) uit te voeren heeft u bevoegdheden nodig (gerechtelijke en
bestuurlijke bevoegdheden).
HET POLITIE BESTEL (POLITIEAPPARAAT, -AMBTENAAR EN -OVERHEID)
POLITIEAPPARAAT
Reguliere politiediensten = de ‘gewone’ politiediensten. Tot 1998 waren dat er 3: de rijkswacht, de
gemeentepolitie en de gerechtelijke politie bij de parketten. Bij de hervorming kwamen twee
categorieën: federale en lokale politie.
Bijzondere politiediensten = vaak tegengestelde van reguliere diensten. Dit is meer gespecialiseerd.
Tot 1998 was dit ook zo in België, hadden te maken met verkeer: spoorweg, luchtweg en zeevaart.
Waren bezig met ordehandhaving in kader van dat verkeer. Nu zijn dit niet meer aparte diensten. Ze
zijn sinds de hervorming geïntegreerd in de federale politie. Op dit moment zijn er geen bijzondere
politiediensten meer.
De inspectiediensten = heeft te maken met de groei van ons bijzonder strafwet (buiten het
strafwetboek). Bv. milieudecreten. De politie kan dit niet allemaal kennen. Dus hiervoor zijn de
inspectiediensten ontstaat = gespecialiseerde overheidsorganen. Dit zijn er bijzonder veel, niemand
kan zeggen hoeveel het er zijn. Dit is geen deel van de bijzondere politiediensten want deze bestaan
niet meer. Bv. milieu inspectie.
POLITIEAMBETENAAR
Artikels goed lezen en vergelijken!
Art 3 WPA: overheden
Art 2 WPA: afname van wat is een politieoverheid
POLITIEOVERHEDEN
2
, Juridische politiemaatregel is een zaak van de politieoverheid. De uitvoering hiervan is een zaak van
de politie. De politie in België werkt ALTIJD onder de politieoverheden!!
Zeggenschap: met de bevoegde overheid
- Beheer: alle aspecten die ervoor zorgen dat de politie kan doen wat ze moet doen. Dat de
politie instaat is op zijn opdrachten uit te voeren (genoeg personeel, pensioen… heeft vaak
te maken met geld, de begroting).
- Gezag: gaat over de concrete opdracht: wie heeft het voor het zeggen bij de opdracht. Dit is
voor de gezagsoverheid, de politie voert dit uit.
- Beleid: beleidskeuzes: er zijn altijd te weinig middelen, je moet prioriteiten stellen.
POLITIERECHT
= al het recht dat over de politie gaat.
Is heel uitgebreid: twee basiswetten en daarnaast vele regelgeving op alle niveaus. Noodzakelijk op
democratisch niveau.
3
