NOTARIEEL BESTUURSRECHT
H1. INLEIDING
• Doelstellingen van het vak:
o “het lampje moet branden …” + ‘grote’ wijzigingen wetgeving t.o.v. 2e jaar rechten die
van belang zijn
• Onderwijsmethode:
o Hoorcolleges (met mogelijkheid tot interactie) → niets voorbereiden
▪ Verduidelijking bij leerstof (spreektaal vs. uitgetypte cursus), actualisering,
enkele keren een (echte) uitbreiding
• Les is het meest actueel
▪ Concretisering en illustratie (o.m. tonen van documentatie)
o Ook wat zelfstudie (reader met drie artikelen)
• Evaluatie:
o Schriftelijk examen: open vragen met gebruik van wetgeving
o Open vragen ‘groot’ of ‘klein’, soms theorie, soms oefening, soms met tekst, vonnis,
arrest, soms ja/nee vraag met motivering, …
• Hulpmiddelen
o Vragen om uitleg (pauze les, e-mail of afspraak maken)
o Discussieforum op Ufora
o Cursus Notarieel bestuursrecht 2024-25 zie bericht op ufora (cursus is te kennen + slides
+ les); slides en les = meest up to date
▪ Gedeelte tot en met onroerend erfgoed = actualisering van een deel van het
handboek Omgevingsrecht in essentie dat zal verschijnen in het najaar 2025
• Actualisering is een voorlopige versie (dus soms staat er 2x hetzelfde of
is iets niet op elkaar afgestemd)
▪ Dan komen twee hoofdstukken die toegepast zijn op het notariaat, dit moet zeer
goed gekend zijn; soms staat er hier ‘zie slides’
• Die 2 hoofdstukken van de cursus moeten zeer goed gekend zijn!!
• Bij sommige materies staat ‘zie slides’: betekent dat het niet haalbaar
was tegelijk cursus uit te schrijven en de slides te actualiseren
▪ Sommige juridische stukken zijn sterk uitgeschreven, zeker degene zonder veel
tekst op de slides
o Slides gevolgd in de les, beschikbaar op Ufora
o Reader met drie artikelen = zelfstudie
▪ Op examen kan hier een vraag uit komen, maar wel beperkt
• Stuk tekst uit tekst wordt op examen gezet en er wordt dan een vraag
rond gesteld → peilen of je begrijpt wat in de tekst staat
o Voorbeeldvragen beschikbaar op Ufora
• Belang voor de notaris
o Uitdrukkelijke en niet-uitdrukkelijke verplichtingen, algemene kennis
▪ Wetgevingen (voornamelijk Vlaams) zijn relevant bij de verkoop van OG’en & zij
bevatten uitdrukkelijke verplichtingen → wij gaan in op die bepalingen die
zeggen dat de instrumenterende ambtenaar iets moet doen
1
, • De verplichtingen zijn zelden strafrechtelijke gesanctioneerd, maar
soms wel bestuurlijk (bestuurlijke geldboete)
• Als notaris wetgeving niet respecteert, komt ook de aansprakelijkheid in
het gedrang
▪ Niet-uitdrukkelijke verplichtingen
• Adviesplicht op grond van de Organieke Wet Notariaat geldt: je moet de
partijen bijstand geven en adviseren ➔ als je dat niet doet, wat een
‘goede’ notaris doet, ben je niet strafrechtelijk of bestuurlijk
sanctioneerbaar, maar het kan wel leiden tot een fout op burgerlijk vlak
omdat je niet gedaan hebt wat je volgens de Organieke Wet moet doen
• Examen
o Allemaal OPEN VRAGEN (geen meerkeuze meer)
▪ Antwoorden kunnen groot of klein zijn
▪ Overzicht van iets geven, detailvragen, casussen, ja/nee vraag + motivering
o Moeilijkheidsgraad: tussen de 2, maar veel leerstof
o Leer geen overbodige zaken
o Leer a.d.h.v. de slides (+ lesnota’s) en leg er ook de cursus naast (leer niet vertrekkend
van de cursus)
o Hoofdstukken toegepast op het notariaat zijn (uiteraard) ZEER BELANGRIJK (deze heel
goed kennen (hier iets meer de cursus bij betrekken))
o Maak goed het onderscheid tussen hoofdzaken en bijzaken
o Maak dat je de leerstof begrijpt
o Betrek de wetgeving bij je studie
▪ Sommige zitten in wetboek, andere niet dus mogen afgedrukt worden
o Denk niet dat het een louter opzoekexamen is, waarvoor je niets moet leren
o Op het examen: wees goed wakker, lees goed de vraag, kader de vraag in de leerstof (in
gedachten), gebruik zo nodig de wetgeving en zeker ook je parate kennis (de grijze
cellen)
o Bij open vragen: antwoord juist (met goede terminologie) en volledig (zo nodig met
vermelding rechtsgrond, maar een rechtsgrond alleen bv. “art. 4.2.3” is nooit een goed
antwoord), overbodige zaken in je antwoord maken dat je schrijfruimte verliest,
overbodige zaken in je antwoord die fout zijn leiden bovendien tot puntenaftrek
H2. BESCHERMING EIGENDOM
1. WETSBEPALINGEN
• Art. 16 Gw: ”Niemand kan van zijn eigendom worden ontzet dan ten algemenen nutte, in de
gevallen en op de wijze bij de wet bepaald en tegen billijke en voorafgaande schadeloosstelling”.
• Art. 3.50 nieuw BW: “Het eigendomsrecht verleent aan de eigenaar rechtstreeks het recht om
het voorwerp ervan te gebruiken, hiervan het genot te hebben en erover te beschikken. De
eigenaar heeft de volheid van bevoegdheden, behoudens de beperkingen die door wetten,
verordeningen of door de rechten van derden worden opgelegd.”
• Art. 1 Eerste Aanvullend Protocol bij EVRM: "1. Alle natuurlijke of rechtspersonen hebben recht
op het ongestoord genot van hun eigendom. Niemand zal van zijn eigendom worden beroofd
behalve in het algemeen belang en met inachtneming van de voorwaarden neergelegd in de wet
en in de algemene beginselen van het internationaal recht. 2. De voorgaande bepalingen zullen
2
, echter op geen enkele wijze het recht aantasten dat een Staat heeft om die wetten toe te passen
welke hij noodzakelijk oordeelt om toezicht uit te oefenen op het gebruik van eigendom in
overeenstemming met het algemeen belang of om de betaling van belastingen of andere
heffingen en boeten te verzekeren."
2. PRINCIPES
• De overheid mag je niet ontzetten uit je eigendom (art. 16 Gw), of beroven van je eigendom (art.
1.1 Eerste Aanvullend Protocol bij EVRM) tenzij met inachtneming van bepaalde “strenge” regels
(algemeen belang, vergoeding, …) → ONTEIGENING
• De overheid mag het gebruik van eigendom wel reguleren (art. 3.50 nieuw BW, art. 1.2 Eerste
Aanvullend Protocol bij EVRM) maar er zijn hier wel grenzen aan → EIGENDOMSBEPERKINGEN
o Je hebt hierbij veel verbodsbepalingen: je hebt vergunning nodig, je eigendom wordt
beschermd als onroerend erfgoed ➔ is geen onteigening want je blijft eigenaar
▪ Zware eigendomsbeperkingen zijn dus geen onteigening!
• Ofschoon art. 16 Gw eigenlijk niets zegt over het gebruik van eigendom, stelt het GwH wel dat je
dit artikel moet interpreteren conform artikel 1 Eerste Aanvullend Protocol bij EVRM
• Art. 3.50 nieuw BW staat maar op niveau wet
• Art. 6 EVRM (recht op een eerlijk proces, m.i.v. redelijke termijn) speelt bij onteigeningen, omdat
een rechterlijke beslissing nodig is bij onteigening
H3. ONTEIGENING
1. BEGRIP
• Begrip: gedwongen, onherroepelijk en volledige overgang van een zakelijk recht, doorgaans
eigendom, op een goed, doorgaans een onroerend goed
• Terminologie: onteigenaar of onteigenende instantie ↔ eigenaar, eventueel later de onteigende
• Gedwongen: tegen de wil van de betrokkene (dus geen onteigening bij vrijwillige verkoop)
• Onherroepelijk: definitief (≠ opeising: tijdelijk)
• Volledig: helemaal, de titel gaat geheel over
• Een onteigening start veelal met een onteigeningsbesluit, maar in de meeste gevallen zal het niet
komen tot een onteigening omdat de betrokkene vrijwillig verkoopt (95 %) (bestuurlijke fase) ≠
de burgerlijke rechter die aan de onteigenaar de onteigening toestaat = onteigening (5 %)
(gerechtelijke fase)
o Overheid kan al beginnen onderhandelen vooraleer er een onteigeningsbesluit is →
onteigeningsbesluit → eigendommen worden beschreven → overheid gaat dan
proberen tot minnelijke verwerving te komen (voorstel, onderhandelen)
▪ Vrijwillige verkoop: regels privaatrecht van toepassing
• Hier komt het NIET tot een onteigening, maar er ontstaat een gewone
koop-verkoop
o Grondwet heeft hier niets mee te maken, alleen BW
▪ OF onteigenaar vraagt aan de rechter de onteigening
• Tussenkomst rechter nodig die de onteigening toestaat
• In dit geval spreken we pas van een onteigening waardoor alle zaken uit
de Gw inzake billijke vergoeding enz. van toepassing zijn
3
, • Bv. Onteigening om de weg te maken, industrieterrein uit te bouwen, voetbalstadion, Doel voor
haven van Antwerpen (hier ging men een heel dorp onteigenen: 3 mensen hebben niet vrijwillig
verkocht → niet doorgegaan dus het dorp is er nog steeds)
2. VOORWAARDEN
• Voorwaarden van art. 16 Gw
o Algemeen nut + In de gevallen bij wet bepaald
o Op de wijze bij wet bepaald
o Tegen billijke en voorafgaande schadeloosstelling
2.1. OP DE WIJZE BIJ WET BEPAALD
Op de wijze bij wet bepaald slaat op de gerechtelijke procedure:
• Verouderde federale onteigeningswetten: onteigeningsprocedure van het gemeen recht
(geregeld door de wetten van 17 april 1835 en 27 mei 1870) en een onteigeningsprocedure bij
hoogdringende omstandigheden (wet van 26 juli 1962)
• Sinds kort in het Vlaamse Gewest: Onteigeningsdecreet van 24 februari 2017 (in werking sinds 1
januari 2018)
• Bevoegdheidsverdeling: Art. 6quater BWHI: “De gewesten bepalen de gerechtelijke procedure
die specifiek van toepassing is in geval van onteigening ten algemenen nutte van een goed in het
betreffend gewest gelegen, met inachtneming van een billijke en voorafgaande
schadeloosstelling zoals bepaald in artikel 16 van de Grondwet, met uitzondering van de federale
bevoegdheid voor het bepalen van de gevallen waarin en de modaliteiten, met inbegrip van de
gerechtelijke procedure, volgens dewelke tot onteigening ten algemenen nutte kan worden
overgegaan door de federale overheid en de rechtspersonen die door of krachtens de wet
gemachtigd werden om tot onteigeningen ten algemenen nutte over te gaan.”
• Dus gewesten bevoegd behoudens voor onteigening door de federale overheid (…) zelf. Ook
gelden de bepalingen inzake de gerechtelijke fase enkel in het Vlaamse Gewest.
2.2. ALGEMEEN NUT + IN DE GEVALLEN BIJ WET BEPAALD
Algemeen nut en wettelijke grondslag
• Bepaling in een specifieke wet is nodig die aan de onteigenaar de bevoegdheid geeft om tot
onteigening over te gaan voor een bepaald algemeen nut (habilitatiebepaling), bv. “Om redenen
van natuurbehoud kunnen het Vlaamse Gewest en de Vlaamse gemeenten onroerende goederen
verkrijgen door onteigening ten algemenen nutte.”
• Wet of decreet (of ordonnantie)
• In Vlaamse Gewest voorziet art. 7 Onteigeningsdecreet in een opvangmogelijkheid voor als er
geen specifieke bepaling is (“als onteigening nodig is voor het beleid m.b.t. gewestelijke …
aangelegenheden”)
• Algemeen nut niet eng zien: ook lokaal, ook doorverkopen kan, … (rechtspraak)
• Onteigening moet noodzakelijk zijn (art. 3, § 3 Onteigeningsdecreet + rechtspraak):
o Doel: dwingende reden van algemeen belang
▪ Controle door de rechter is marginaal
4
H1. INLEIDING
• Doelstellingen van het vak:
o “het lampje moet branden …” + ‘grote’ wijzigingen wetgeving t.o.v. 2e jaar rechten die
van belang zijn
• Onderwijsmethode:
o Hoorcolleges (met mogelijkheid tot interactie) → niets voorbereiden
▪ Verduidelijking bij leerstof (spreektaal vs. uitgetypte cursus), actualisering,
enkele keren een (echte) uitbreiding
• Les is het meest actueel
▪ Concretisering en illustratie (o.m. tonen van documentatie)
o Ook wat zelfstudie (reader met drie artikelen)
• Evaluatie:
o Schriftelijk examen: open vragen met gebruik van wetgeving
o Open vragen ‘groot’ of ‘klein’, soms theorie, soms oefening, soms met tekst, vonnis,
arrest, soms ja/nee vraag met motivering, …
• Hulpmiddelen
o Vragen om uitleg (pauze les, e-mail of afspraak maken)
o Discussieforum op Ufora
o Cursus Notarieel bestuursrecht 2024-25 zie bericht op ufora (cursus is te kennen + slides
+ les); slides en les = meest up to date
▪ Gedeelte tot en met onroerend erfgoed = actualisering van een deel van het
handboek Omgevingsrecht in essentie dat zal verschijnen in het najaar 2025
• Actualisering is een voorlopige versie (dus soms staat er 2x hetzelfde of
is iets niet op elkaar afgestemd)
▪ Dan komen twee hoofdstukken die toegepast zijn op het notariaat, dit moet zeer
goed gekend zijn; soms staat er hier ‘zie slides’
• Die 2 hoofdstukken van de cursus moeten zeer goed gekend zijn!!
• Bij sommige materies staat ‘zie slides’: betekent dat het niet haalbaar
was tegelijk cursus uit te schrijven en de slides te actualiseren
▪ Sommige juridische stukken zijn sterk uitgeschreven, zeker degene zonder veel
tekst op de slides
o Slides gevolgd in de les, beschikbaar op Ufora
o Reader met drie artikelen = zelfstudie
▪ Op examen kan hier een vraag uit komen, maar wel beperkt
• Stuk tekst uit tekst wordt op examen gezet en er wordt dan een vraag
rond gesteld → peilen of je begrijpt wat in de tekst staat
o Voorbeeldvragen beschikbaar op Ufora
• Belang voor de notaris
o Uitdrukkelijke en niet-uitdrukkelijke verplichtingen, algemene kennis
▪ Wetgevingen (voornamelijk Vlaams) zijn relevant bij de verkoop van OG’en & zij
bevatten uitdrukkelijke verplichtingen → wij gaan in op die bepalingen die
zeggen dat de instrumenterende ambtenaar iets moet doen
1
, • De verplichtingen zijn zelden strafrechtelijke gesanctioneerd, maar
soms wel bestuurlijk (bestuurlijke geldboete)
• Als notaris wetgeving niet respecteert, komt ook de aansprakelijkheid in
het gedrang
▪ Niet-uitdrukkelijke verplichtingen
• Adviesplicht op grond van de Organieke Wet Notariaat geldt: je moet de
partijen bijstand geven en adviseren ➔ als je dat niet doet, wat een
‘goede’ notaris doet, ben je niet strafrechtelijk of bestuurlijk
sanctioneerbaar, maar het kan wel leiden tot een fout op burgerlijk vlak
omdat je niet gedaan hebt wat je volgens de Organieke Wet moet doen
• Examen
o Allemaal OPEN VRAGEN (geen meerkeuze meer)
▪ Antwoorden kunnen groot of klein zijn
▪ Overzicht van iets geven, detailvragen, casussen, ja/nee vraag + motivering
o Moeilijkheidsgraad: tussen de 2, maar veel leerstof
o Leer geen overbodige zaken
o Leer a.d.h.v. de slides (+ lesnota’s) en leg er ook de cursus naast (leer niet vertrekkend
van de cursus)
o Hoofdstukken toegepast op het notariaat zijn (uiteraard) ZEER BELANGRIJK (deze heel
goed kennen (hier iets meer de cursus bij betrekken))
o Maak goed het onderscheid tussen hoofdzaken en bijzaken
o Maak dat je de leerstof begrijpt
o Betrek de wetgeving bij je studie
▪ Sommige zitten in wetboek, andere niet dus mogen afgedrukt worden
o Denk niet dat het een louter opzoekexamen is, waarvoor je niets moet leren
o Op het examen: wees goed wakker, lees goed de vraag, kader de vraag in de leerstof (in
gedachten), gebruik zo nodig de wetgeving en zeker ook je parate kennis (de grijze
cellen)
o Bij open vragen: antwoord juist (met goede terminologie) en volledig (zo nodig met
vermelding rechtsgrond, maar een rechtsgrond alleen bv. “art. 4.2.3” is nooit een goed
antwoord), overbodige zaken in je antwoord maken dat je schrijfruimte verliest,
overbodige zaken in je antwoord die fout zijn leiden bovendien tot puntenaftrek
H2. BESCHERMING EIGENDOM
1. WETSBEPALINGEN
• Art. 16 Gw: ”Niemand kan van zijn eigendom worden ontzet dan ten algemenen nutte, in de
gevallen en op de wijze bij de wet bepaald en tegen billijke en voorafgaande schadeloosstelling”.
• Art. 3.50 nieuw BW: “Het eigendomsrecht verleent aan de eigenaar rechtstreeks het recht om
het voorwerp ervan te gebruiken, hiervan het genot te hebben en erover te beschikken. De
eigenaar heeft de volheid van bevoegdheden, behoudens de beperkingen die door wetten,
verordeningen of door de rechten van derden worden opgelegd.”
• Art. 1 Eerste Aanvullend Protocol bij EVRM: "1. Alle natuurlijke of rechtspersonen hebben recht
op het ongestoord genot van hun eigendom. Niemand zal van zijn eigendom worden beroofd
behalve in het algemeen belang en met inachtneming van de voorwaarden neergelegd in de wet
en in de algemene beginselen van het internationaal recht. 2. De voorgaande bepalingen zullen
2
, echter op geen enkele wijze het recht aantasten dat een Staat heeft om die wetten toe te passen
welke hij noodzakelijk oordeelt om toezicht uit te oefenen op het gebruik van eigendom in
overeenstemming met het algemeen belang of om de betaling van belastingen of andere
heffingen en boeten te verzekeren."
2. PRINCIPES
• De overheid mag je niet ontzetten uit je eigendom (art. 16 Gw), of beroven van je eigendom (art.
1.1 Eerste Aanvullend Protocol bij EVRM) tenzij met inachtneming van bepaalde “strenge” regels
(algemeen belang, vergoeding, …) → ONTEIGENING
• De overheid mag het gebruik van eigendom wel reguleren (art. 3.50 nieuw BW, art. 1.2 Eerste
Aanvullend Protocol bij EVRM) maar er zijn hier wel grenzen aan → EIGENDOMSBEPERKINGEN
o Je hebt hierbij veel verbodsbepalingen: je hebt vergunning nodig, je eigendom wordt
beschermd als onroerend erfgoed ➔ is geen onteigening want je blijft eigenaar
▪ Zware eigendomsbeperkingen zijn dus geen onteigening!
• Ofschoon art. 16 Gw eigenlijk niets zegt over het gebruik van eigendom, stelt het GwH wel dat je
dit artikel moet interpreteren conform artikel 1 Eerste Aanvullend Protocol bij EVRM
• Art. 3.50 nieuw BW staat maar op niveau wet
• Art. 6 EVRM (recht op een eerlijk proces, m.i.v. redelijke termijn) speelt bij onteigeningen, omdat
een rechterlijke beslissing nodig is bij onteigening
H3. ONTEIGENING
1. BEGRIP
• Begrip: gedwongen, onherroepelijk en volledige overgang van een zakelijk recht, doorgaans
eigendom, op een goed, doorgaans een onroerend goed
• Terminologie: onteigenaar of onteigenende instantie ↔ eigenaar, eventueel later de onteigende
• Gedwongen: tegen de wil van de betrokkene (dus geen onteigening bij vrijwillige verkoop)
• Onherroepelijk: definitief (≠ opeising: tijdelijk)
• Volledig: helemaal, de titel gaat geheel over
• Een onteigening start veelal met een onteigeningsbesluit, maar in de meeste gevallen zal het niet
komen tot een onteigening omdat de betrokkene vrijwillig verkoopt (95 %) (bestuurlijke fase) ≠
de burgerlijke rechter die aan de onteigenaar de onteigening toestaat = onteigening (5 %)
(gerechtelijke fase)
o Overheid kan al beginnen onderhandelen vooraleer er een onteigeningsbesluit is →
onteigeningsbesluit → eigendommen worden beschreven → overheid gaat dan
proberen tot minnelijke verwerving te komen (voorstel, onderhandelen)
▪ Vrijwillige verkoop: regels privaatrecht van toepassing
• Hier komt het NIET tot een onteigening, maar er ontstaat een gewone
koop-verkoop
o Grondwet heeft hier niets mee te maken, alleen BW
▪ OF onteigenaar vraagt aan de rechter de onteigening
• Tussenkomst rechter nodig die de onteigening toestaat
• In dit geval spreken we pas van een onteigening waardoor alle zaken uit
de Gw inzake billijke vergoeding enz. van toepassing zijn
3
, • Bv. Onteigening om de weg te maken, industrieterrein uit te bouwen, voetbalstadion, Doel voor
haven van Antwerpen (hier ging men een heel dorp onteigenen: 3 mensen hebben niet vrijwillig
verkocht → niet doorgegaan dus het dorp is er nog steeds)
2. VOORWAARDEN
• Voorwaarden van art. 16 Gw
o Algemeen nut + In de gevallen bij wet bepaald
o Op de wijze bij wet bepaald
o Tegen billijke en voorafgaande schadeloosstelling
2.1. OP DE WIJZE BIJ WET BEPAALD
Op de wijze bij wet bepaald slaat op de gerechtelijke procedure:
• Verouderde federale onteigeningswetten: onteigeningsprocedure van het gemeen recht
(geregeld door de wetten van 17 april 1835 en 27 mei 1870) en een onteigeningsprocedure bij
hoogdringende omstandigheden (wet van 26 juli 1962)
• Sinds kort in het Vlaamse Gewest: Onteigeningsdecreet van 24 februari 2017 (in werking sinds 1
januari 2018)
• Bevoegdheidsverdeling: Art. 6quater BWHI: “De gewesten bepalen de gerechtelijke procedure
die specifiek van toepassing is in geval van onteigening ten algemenen nutte van een goed in het
betreffend gewest gelegen, met inachtneming van een billijke en voorafgaande
schadeloosstelling zoals bepaald in artikel 16 van de Grondwet, met uitzondering van de federale
bevoegdheid voor het bepalen van de gevallen waarin en de modaliteiten, met inbegrip van de
gerechtelijke procedure, volgens dewelke tot onteigening ten algemenen nutte kan worden
overgegaan door de federale overheid en de rechtspersonen die door of krachtens de wet
gemachtigd werden om tot onteigeningen ten algemenen nutte over te gaan.”
• Dus gewesten bevoegd behoudens voor onteigening door de federale overheid (…) zelf. Ook
gelden de bepalingen inzake de gerechtelijke fase enkel in het Vlaamse Gewest.
2.2. ALGEMEEN NUT + IN DE GEVALLEN BIJ WET BEPAALD
Algemeen nut en wettelijke grondslag
• Bepaling in een specifieke wet is nodig die aan de onteigenaar de bevoegdheid geeft om tot
onteigening over te gaan voor een bepaald algemeen nut (habilitatiebepaling), bv. “Om redenen
van natuurbehoud kunnen het Vlaamse Gewest en de Vlaamse gemeenten onroerende goederen
verkrijgen door onteigening ten algemenen nutte.”
• Wet of decreet (of ordonnantie)
• In Vlaamse Gewest voorziet art. 7 Onteigeningsdecreet in een opvangmogelijkheid voor als er
geen specifieke bepaling is (“als onteigening nodig is voor het beleid m.b.t. gewestelijke …
aangelegenheden”)
• Algemeen nut niet eng zien: ook lokaal, ook doorverkopen kan, … (rechtspraak)
• Onteigening moet noodzakelijk zijn (art. 3, § 3 Onteigeningsdecreet + rechtspraak):
o Doel: dwingende reden van algemeen belang
▪ Controle door de rechter is marginaal
4
