SAMENVATTING PSYCHOLOGIE
Inhoudstafel:
1. Les 1 (26/09): inleiding en methoden (YB)
2. Les 2 (03/10): percepBe (PVD)
3. Les 3 (10/10): aandacht, cogniBeve controle & bewustzijn (PVD)
4. Les 4 (17/10): moBvaBe en posiBeve psychologie (PVD)
5. Les 5 (24/10): leerpsychologie 1 (YB)
6. Les 6 (31/10): leerpsychologie 2 (YB)
7. Les 7 (07/11): geheugen (YB)
8. Les 8 (14/11): emoBe (YB)
9. Les 9 (21/11): psychopathologie & therapie (PVD)
10. Les 10 (28/11): casuïsBek (YB)
11. Les 11 (05/12): vragencollege + bespreking proefexamen (YB & PVD
è Jaartallen en onderzoekers van een studie niet leWerlijk weten, maar gewoon studie kennen en
resultaten als in de vraag de naam en jaartal gegeven w, naam en jaartal w dus niet leWerlijk gevraagd
è Begrippenlijst hanteren om te weten wat je moet leren en echt kennen
1
,1. DEEL 1 = Wat is psychologie?
1.1. DefiniBe
Psychologie = Wetens. die gedrag bestudeert en w vaak enkel gezien als therapie vd geest in de
volksmond. (=> begrijpen/ verklaren/ voorspellen/ beïnvloeden hoe mensen (dieren) zich gedragen).
Oorsprong: psyche (ziel) + logos (leer) => studie vd ziel
¾ Wetens. = Gedrag bestuderen op basis van wetens onderzoek met wetens argumenten. Kennis
op systemaBsche/ objecBeve manier verzamelen adhv experimenten, observaBes, staBsBek ipv
van enkel meningen of intuiBes.
¾ Gedrag = Verandering in de toestand van een systeem die wordt veroorzaakt dr een gebeurtenis
in de omgeving van het systeem. ReacBe op een sBmulus. Brede def alle reacBes waaronder ook
overt en covert gedrag.
o Soorten reacBes:
§ Overt gedrag = Observeerbaar vr anderen (vb. lopen, spreken, lachen, huilen)
o Vb. weglopen/schreeuwen bij zien van hond
§ Covert gedrag = observeerbaar vr jezelf (vb. denken, voelen, herinneren +
fysiologische reacBes = hartslag )
o Vb. zweten en paniek bij zien van hond
à Deze def komt niet overeen met wat mensen denken over psychologie in de volksmond, zij denken
vaak aan gedrag proberen te begrijpen op basis van wetens. Onderzoek vs intuïOe:
¾ Wetens. onderzoek = Is de therapie vd geest (vb. hulpverlening/psycholoog)
o Gebruik wetens. argumenten
¾ IntuïOe = Psycho-blabla (vb. pseudowetensch, magazines, vage uitspraken of praatjes over de ziel
die niet perse wetens onderbouwd zijn)
o Vb. hij is opgewonden, hitsig, seksisBsch
DOEL: Leren wetens. denken en evidence-based handelen (=> kriBsch & obv wetens argumenten)
1.2. Verklaringen
1.2.1. Drie domeinen/ niveaus om gedrag te verklaren
à Niet los van elkaar zien, maar vaak w ze ook gezien als onderling ae (vb. seksuele avances maken)
1. Omgevingsfactoren (= funcOoneel)
o Gedrag veroorzaakt dr gebeurtenis in de omgeving
o Vb. In bepaalde omgeving is de kans grotere om seksuele avances te maken
2. Mentale processen (= cogniOef)
o Gedrag veroorzaakt dr infoverwerking in ons hoofd
o Vb. kinderwens/ nood aan verbondenheid dus meer geneigd om seksuele avances te
maken
3. Fysieke/ biologische processen ( = implementaOoneel)
o Gedrag veroorzaakt dr biologische processen => geacBveerde
hormonen/neuronen/hersengebied (+intracellulaire acBviteit)
o Vb. meer testosteron dus meer geneigd om seksuele avances te maken
2
,Nut van drie niveaus = Eenmaal we de drie niveaus kennen
kunnen we interven3es bedenken om bep. gedrag te minderen/
s3muleren of erop in te gaan spelen (vb => betrouwbare partner
– minder op café)
Voorbeeld: (invullen zekerheid)
FuncBoneel niveau:
FuncOonele (betekend hier ‘niet nuXg) causaliteit’ = “Als S niet had plaatsgevonden dan had gedrag
ook niet plaatsgevonden ó(vergelijkbaar met wiskundige formule) ó wiskundige funcOe G = f(s)
¾ Vb. iemand niet aannemen vr job = f(zgn. raciale kenmerken)
¾ Vb. zwijgen = f(onbekende volwassenen)
CogniBef niveau:
Input (info) => output (reacOe)? Focus cogniOeve niveau: Mentale mechanismen ó tandwielen
¾ Vb. pers gilt dr aanwezigheid van hond: versch mechanismen/theorieën tss zien van hond en
reacBe.
o Voorkennis medieert input tot output = honden bijten/ gevaarlijk VS honden schalg
§ Mentaal mechanisme = veronderstellingen/hypotheses (het kan zijn…)
ImplementaBeniveau: Waar in welk medium worden mechanismen gerealiseerd?
!OPGELET! => “hij slaat want hij is agressief” vb will smith (kan ook in 3 niveaus onderverdeeld w – ppt)
=> GEEN verklaring = gedrag w hier herbenoemd (label)
¾ Risico cirkelredenering = Waarom slaat hij? Omdat hij agressief is ó waarom is hij agressief?
Omdat hij slaat.
o Vb. schizofrenie & ADHD => gelinkt aan gedrag, geen enBteit op zichzelf – geen goede
verklaring
§ Mensen verklaren gedrag vaak vanuit dergelijke labels waar men waarde aan geeq,
omdat het volgens hen heurisBsch nut heeq = het label helpt hen om het gedrag te
begrijpen en zorgt zo voor rust.
1.2.2. Drie doelen/soorten nut – gedrag te verklaring
3 nutswaarden van verklaringen (vb. honden die vechten + een kind van prof dat niet spreekt)
1. HeurisOsch nut = Gedrag willen verklaren om het te begrijpen
o Vb. Hond vecht met andere omdat er eten in de buurt ligt
2. PredicOef nut = Gedrag willen verklaren om toekomsBg gedrag te kunnen voorspellen
o Vb. Hond vecht met anderen als er veel volk is, druk is, etensBjd
3. Impact nut = Gedrag willen verklaren om toekomsBg gedrag te kunnen beïnvloeden
o Vb. Anderen etensmomenten/ plekken kiezen
3
, 1.3. RelevanBe
Gedrag is de basis van ons leven en het begrijpen is cruciaal vr onze doelen = geeq inzicht in gedrag
van jezelf & andere. Psychologie is persoonlijk belangrijk en maatschappelijk relevant
¾ Vb. hoe mensen moBveren tot gezond gedrag? Hoe goede sportpresentaBes sBmuleren?...
¾ Stukje aangeduid in boek (cursus p5)
Leren kriBsch nadenken i.p.v. vertrouwen op intuïBeve ideeën
2. De wetenschappelijke methode
è Iedereen probeert gedrag te verklaren a.d.h.v. persoonlijke overtuigingen. Gedrag w gestuurd dr
overtuigingen die ons sturen in hoe we bep zaken en info interpreteren. Bv:
¾ Ied heeq intuïBes/ theorieën dus is er nood wetens onderzoek om uit te zoeken wat gedrag nu
echt stuurt. Mensen interpreteren vaak info zodat het hun eigen ideeën en overtuigingen
bevesBgd = confirmaOebias, toont dat overtuigingen gedrag beïnvloedt
o vb. wel/geen mondmasker of gordel dragen)
o Vb. bestorming Capitool – corrupte staat vs Trump crimineel
2.1. Onderzoeksmethoden
è Mensen bouwen overtuigingen vaak niet op wetenschappelijke manier op, maar op basis van
eerdere overtuigingen en zwakke evidenBe. 2 mogelijke manieren om hiermee om te gaan:
o We blijven toch vanuit de overtuigingen leven die we toevallig nu hebben.
o We zijn zeer kritisch voor overtuigingen die we hebben en gaan op een objectieve manier aan
de slag om overtuigingen te toetsen – als je deze volgt dan begrijp je da wetens onderzoek en
begrijpen van wetens methode cruciaal is.
A. Methode 1 – literatuurstudie = Bekijk wat er al bestaat over het ond, hanteer
meerdere bronnen – vergelijk, lees, verzamel, etc
o AI kan hierbij helpen, maar wee altijd kritisch
B. Methode 2 – Naturalistische observatie = Systematische observatie van gedrag in
natuurlijke context, het beschrijven van het gedrag (ppt lezen)
o Vooral gebruikt voor beschrijving van gedrag
o Geen random toewijzing en geen interventies van onderzoeker
o Probleem =
• Reactieve gedragingen/sociaal wenselijk gedrag - Mensen zullen zich
soms anders gedragen als ze weten dat ze geobserveerd worden
• Weinig controle over situatie bij naturalistische observatie
o Vb. grote klas & agressief gedrag – Blatchford = ondanks geen randomisaBe,
kleine steekproef, geen controle toch overtuigingen opbouwen en niet meer
loslaten/aanpassen
• Andere verklaringen = moeilijkere kinderen of kinderen met potenBe
samen in klassen
o Raakvlakken antropologie/ ethologie = andere culturen leren kennen via
parBciperende
o observaBe
4
Inhoudstafel:
1. Les 1 (26/09): inleiding en methoden (YB)
2. Les 2 (03/10): percepBe (PVD)
3. Les 3 (10/10): aandacht, cogniBeve controle & bewustzijn (PVD)
4. Les 4 (17/10): moBvaBe en posiBeve psychologie (PVD)
5. Les 5 (24/10): leerpsychologie 1 (YB)
6. Les 6 (31/10): leerpsychologie 2 (YB)
7. Les 7 (07/11): geheugen (YB)
8. Les 8 (14/11): emoBe (YB)
9. Les 9 (21/11): psychopathologie & therapie (PVD)
10. Les 10 (28/11): casuïsBek (YB)
11. Les 11 (05/12): vragencollege + bespreking proefexamen (YB & PVD
è Jaartallen en onderzoekers van een studie niet leWerlijk weten, maar gewoon studie kennen en
resultaten als in de vraag de naam en jaartal gegeven w, naam en jaartal w dus niet leWerlijk gevraagd
è Begrippenlijst hanteren om te weten wat je moet leren en echt kennen
1
,1. DEEL 1 = Wat is psychologie?
1.1. DefiniBe
Psychologie = Wetens. die gedrag bestudeert en w vaak enkel gezien als therapie vd geest in de
volksmond. (=> begrijpen/ verklaren/ voorspellen/ beïnvloeden hoe mensen (dieren) zich gedragen).
Oorsprong: psyche (ziel) + logos (leer) => studie vd ziel
¾ Wetens. = Gedrag bestuderen op basis van wetens onderzoek met wetens argumenten. Kennis
op systemaBsche/ objecBeve manier verzamelen adhv experimenten, observaBes, staBsBek ipv
van enkel meningen of intuiBes.
¾ Gedrag = Verandering in de toestand van een systeem die wordt veroorzaakt dr een gebeurtenis
in de omgeving van het systeem. ReacBe op een sBmulus. Brede def alle reacBes waaronder ook
overt en covert gedrag.
o Soorten reacBes:
§ Overt gedrag = Observeerbaar vr anderen (vb. lopen, spreken, lachen, huilen)
o Vb. weglopen/schreeuwen bij zien van hond
§ Covert gedrag = observeerbaar vr jezelf (vb. denken, voelen, herinneren +
fysiologische reacBes = hartslag )
o Vb. zweten en paniek bij zien van hond
à Deze def komt niet overeen met wat mensen denken over psychologie in de volksmond, zij denken
vaak aan gedrag proberen te begrijpen op basis van wetens. Onderzoek vs intuïOe:
¾ Wetens. onderzoek = Is de therapie vd geest (vb. hulpverlening/psycholoog)
o Gebruik wetens. argumenten
¾ IntuïOe = Psycho-blabla (vb. pseudowetensch, magazines, vage uitspraken of praatjes over de ziel
die niet perse wetens onderbouwd zijn)
o Vb. hij is opgewonden, hitsig, seksisBsch
DOEL: Leren wetens. denken en evidence-based handelen (=> kriBsch & obv wetens argumenten)
1.2. Verklaringen
1.2.1. Drie domeinen/ niveaus om gedrag te verklaren
à Niet los van elkaar zien, maar vaak w ze ook gezien als onderling ae (vb. seksuele avances maken)
1. Omgevingsfactoren (= funcOoneel)
o Gedrag veroorzaakt dr gebeurtenis in de omgeving
o Vb. In bepaalde omgeving is de kans grotere om seksuele avances te maken
2. Mentale processen (= cogniOef)
o Gedrag veroorzaakt dr infoverwerking in ons hoofd
o Vb. kinderwens/ nood aan verbondenheid dus meer geneigd om seksuele avances te
maken
3. Fysieke/ biologische processen ( = implementaOoneel)
o Gedrag veroorzaakt dr biologische processen => geacBveerde
hormonen/neuronen/hersengebied (+intracellulaire acBviteit)
o Vb. meer testosteron dus meer geneigd om seksuele avances te maken
2
,Nut van drie niveaus = Eenmaal we de drie niveaus kennen
kunnen we interven3es bedenken om bep. gedrag te minderen/
s3muleren of erop in te gaan spelen (vb => betrouwbare partner
– minder op café)
Voorbeeld: (invullen zekerheid)
FuncBoneel niveau:
FuncOonele (betekend hier ‘niet nuXg) causaliteit’ = “Als S niet had plaatsgevonden dan had gedrag
ook niet plaatsgevonden ó(vergelijkbaar met wiskundige formule) ó wiskundige funcOe G = f(s)
¾ Vb. iemand niet aannemen vr job = f(zgn. raciale kenmerken)
¾ Vb. zwijgen = f(onbekende volwassenen)
CogniBef niveau:
Input (info) => output (reacOe)? Focus cogniOeve niveau: Mentale mechanismen ó tandwielen
¾ Vb. pers gilt dr aanwezigheid van hond: versch mechanismen/theorieën tss zien van hond en
reacBe.
o Voorkennis medieert input tot output = honden bijten/ gevaarlijk VS honden schalg
§ Mentaal mechanisme = veronderstellingen/hypotheses (het kan zijn…)
ImplementaBeniveau: Waar in welk medium worden mechanismen gerealiseerd?
!OPGELET! => “hij slaat want hij is agressief” vb will smith (kan ook in 3 niveaus onderverdeeld w – ppt)
=> GEEN verklaring = gedrag w hier herbenoemd (label)
¾ Risico cirkelredenering = Waarom slaat hij? Omdat hij agressief is ó waarom is hij agressief?
Omdat hij slaat.
o Vb. schizofrenie & ADHD => gelinkt aan gedrag, geen enBteit op zichzelf – geen goede
verklaring
§ Mensen verklaren gedrag vaak vanuit dergelijke labels waar men waarde aan geeq,
omdat het volgens hen heurisBsch nut heeq = het label helpt hen om het gedrag te
begrijpen en zorgt zo voor rust.
1.2.2. Drie doelen/soorten nut – gedrag te verklaring
3 nutswaarden van verklaringen (vb. honden die vechten + een kind van prof dat niet spreekt)
1. HeurisOsch nut = Gedrag willen verklaren om het te begrijpen
o Vb. Hond vecht met andere omdat er eten in de buurt ligt
2. PredicOef nut = Gedrag willen verklaren om toekomsBg gedrag te kunnen voorspellen
o Vb. Hond vecht met anderen als er veel volk is, druk is, etensBjd
3. Impact nut = Gedrag willen verklaren om toekomsBg gedrag te kunnen beïnvloeden
o Vb. Anderen etensmomenten/ plekken kiezen
3
, 1.3. RelevanBe
Gedrag is de basis van ons leven en het begrijpen is cruciaal vr onze doelen = geeq inzicht in gedrag
van jezelf & andere. Psychologie is persoonlijk belangrijk en maatschappelijk relevant
¾ Vb. hoe mensen moBveren tot gezond gedrag? Hoe goede sportpresentaBes sBmuleren?...
¾ Stukje aangeduid in boek (cursus p5)
Leren kriBsch nadenken i.p.v. vertrouwen op intuïBeve ideeën
2. De wetenschappelijke methode
è Iedereen probeert gedrag te verklaren a.d.h.v. persoonlijke overtuigingen. Gedrag w gestuurd dr
overtuigingen die ons sturen in hoe we bep zaken en info interpreteren. Bv:
¾ Ied heeq intuïBes/ theorieën dus is er nood wetens onderzoek om uit te zoeken wat gedrag nu
echt stuurt. Mensen interpreteren vaak info zodat het hun eigen ideeën en overtuigingen
bevesBgd = confirmaOebias, toont dat overtuigingen gedrag beïnvloedt
o vb. wel/geen mondmasker of gordel dragen)
o Vb. bestorming Capitool – corrupte staat vs Trump crimineel
2.1. Onderzoeksmethoden
è Mensen bouwen overtuigingen vaak niet op wetenschappelijke manier op, maar op basis van
eerdere overtuigingen en zwakke evidenBe. 2 mogelijke manieren om hiermee om te gaan:
o We blijven toch vanuit de overtuigingen leven die we toevallig nu hebben.
o We zijn zeer kritisch voor overtuigingen die we hebben en gaan op een objectieve manier aan
de slag om overtuigingen te toetsen – als je deze volgt dan begrijp je da wetens onderzoek en
begrijpen van wetens methode cruciaal is.
A. Methode 1 – literatuurstudie = Bekijk wat er al bestaat over het ond, hanteer
meerdere bronnen – vergelijk, lees, verzamel, etc
o AI kan hierbij helpen, maar wee altijd kritisch
B. Methode 2 – Naturalistische observatie = Systematische observatie van gedrag in
natuurlijke context, het beschrijven van het gedrag (ppt lezen)
o Vooral gebruikt voor beschrijving van gedrag
o Geen random toewijzing en geen interventies van onderzoeker
o Probleem =
• Reactieve gedragingen/sociaal wenselijk gedrag - Mensen zullen zich
soms anders gedragen als ze weten dat ze geobserveerd worden
• Weinig controle over situatie bij naturalistische observatie
o Vb. grote klas & agressief gedrag – Blatchford = ondanks geen randomisaBe,
kleine steekproef, geen controle toch overtuigingen opbouwen en niet meer
loslaten/aanpassen
• Andere verklaringen = moeilijkere kinderen of kinderen met potenBe
samen in klassen
o Raakvlakken antropologie/ ethologie = andere culturen leren kennen via
parBciperende
o observaBe
4
