Samenvatting - Sociale en politieke leerstelsels - Sami Zemni

Hoofdstuk 0: Inleiding


Ideologie = een geheel van ideeën en opvattingen dat aan de sociaal-politieke verhoudingen vorm
wenst te geven. Het omvat dus opvattingen (positieve en negatieve) die zowel descriptief als
normatief zijn: het is een poging om vat te krijgen op de sociopolitieke omgeving zoals die is en zoals
deze hoort te zijn.
o Verschillende centrale concepten
o Verschillende definities van hetzelfde concept
 Marx: motor van de geschiedenis = klassenstrijd
 Pareto: motor van de geschiedenis = aristocratie


Doctrine = een leerstelling of verzameling leerstellingen, of een systeem van meningen en
verklaringen, dat (meestal) aanspraak maakt op algemene geldigheid.


Gelijkenissen wetenschappelijke theorie en ideologie
o Bevat een set van aannames en startpunten
o Legt uit hoe de sociale wereld eruit ziet
o Legt uit hoe en waarom de wereld verandert
o Reikt een systeem van concepten en ideeën aan
o Verduidelijkt relaties tussen concepten
o Verschaft een gerelateerd systeem van ideeën


Verschillen tussen ideologie en sociale theorieën
IDEOLOGIE SOCIALE THEORIEËN
o Geeft absolute zekerheid o Conditioneel, onderhandeld begrijpen
o Alle antwoorden op alle vragen o Incompleet, aanvaarde onzekerheid
o Vast, gesloten en af o Groeiend, open proces, uitbreidend
o Blind voor alternatief bewijsmateriaal o Verwelkomt tests, positief en negatief
bewijsmateriaal
o Opgesloten in een bepaald moraal o Ontdaan van sterke moraliserende
systeem standpunten
o Vooringenomen o Neutraal, neemt alle ‘kanten’ in acht
o Interne contradicties en inconsistenties o Zoekt sterk naar logische consistentie
o Vastgeroest in specifieke positie o Overstijgt sociale posities




1

, Hoofdstuk 1: De ontrafeling van de middeleeuwse orde (1450-1650)


1. INLEIDING
4 belangrijke politieke gebeurtenissen
o Wetenschappelijke vooruitgang
o Breuk in katholieke hegemonie: reformatie en contrareformatie
o Opstand van de protestanten en tegenreactie van de kerk
o Koloniale ontmoetingen: het dispuut van Valladolid
o Kwestie van handel en rijkdom afpakken
o Engelse burgeroorlog: koningshuis heel andere invulling en belangrijke nieuwe politieke
ideeën naar voren bracht
o Geboorte van democratie (vele jaren later)

2. WETENSCHAP & EMANCIPATIE VAN DE POLITIEK
Periode is een terugkeer naar de Grieken en de denkers van de oudheid
o Niet beweging van terugkeer, maar toevallig in contact in Arabische wereld waar die werken
wel werden gebruikt => in Arabische naar Europa en dan vertaalt
o Eig terugkeer naar het verleden, maar toch ook anders want geen idealisatie van het
verleden, maar kan kijken naar de toekomst waar de mens centraal staat
o Mens wenselijk
LEONARDO DA VINCI (1452-1519)
Het logische en experimentele, empirische houding
o Grondslag van de wetenschappelijke onderzoek
= van detail => algemene beeld
 Details in de natuur bekijken => doorgronden van de werking van de natuur
 Ervoor: kerk dominant en de dogma’s realiteit
 Experimenten: om te zien hoe 1 iets invloed heeft op iets anders
Veranderende economische verhouding in een verdeeld Italië
o Firenze
 Belangrijke families om zijn kunst en cultuur uit te oefenen
o Maatschappelijk aan het veranderen
 Nieuwe economische verhouding met handel als drijvende factor
 Meer handel => meer kopen = noodzakelijk om Italië 1 gemaakt te krijgen
o Mercantilisme
= aanwakkeren van handelen en de taak van de heerser is om de handel te ondersteunen
zodat de welvaart stijgt
 Voor veiligheid van de handel => nood aan organisatie (nu de staat)
 Alle handelaars willen dat tolmuren verdwijnen => eenmaking van Italië onder de
druk van de handelsklasse
Geleidelijke ontvoogding van de politiek: handelaars stellen politieke eisen
o Hebben macht in sommige steden
o Politiek gaat zich emanciperen: religie belangrijker dan de kerk




2

,NICOLLO MACHIAVELLI (1469-1527)
Il Principe
= analyse van de politiek als een kunst die is ontdaan van moraal en religie
o Brak met het trad schrijven over politiek
o Niet de ideale heerser
o M: werkelijkheid van het uitvoeren van de macht, hoe de koning gedroeg om
bepaalde doelen te bereiken
o Empirisme, kennis komt voort uit ervaring
=>Begint niet vanuit de moraal: introductie seculieren en wetenschappelijke blik van het gedrag van
een koning
Wat is de natuur van de mens?
o Elke mens van nature gelijk, zowel goede als slechte neigingen
 Bij de ene meer goed als slecht, maar kunnen niet veranderen
o POLITIEK: vanuit gaan dat de mens inherent slecht is
Kritiek tegen de kerk:
1. Hypocrisie van de kerk (morele kritiek)
 Rome vertoont slecht gedrag
 Geen voorbeeld van christelijk gedrag
2. Politieke ambities van de kerk (sociaal-politieke kritiek)
 Vaticaan had politieke ambities
 Kerk 1 vd redenen voor Italië zo uit elkaar
 Secularisering van de politiek
Organisatie van de staatsorde
o Religie = cement dat mensen bij elkaar houdt
 Niet de kerk die ons gedrag mag bepalen
o Raison d’Etat:
= als we als staat een doel hebben, mogen we alle middelen gebruiken omdat doel te
bereiken als de koning dit nodig vindt
 Ook list, bedrog en geweld
 Pleitte voor een volksleger = leger met opgeleide militairen, niet een huurlingenleger
o Grens => privaatbezit = vrijheid
= materie, vrouwen en kinderen
 Enkel voor de man
 Nood aan bescherming van privaatbezit, ook tegen de staat zelf
 Koning is dus beperkt
 Mensen aanvaarden elk regime, zolang privaat bezit beschermd
o Pragmatisme
 Koning beter gevreesd dan geliefd
- Geliefd: afhankelijk vn het volk
- Gevreesd: afhankelijk van de heerser
 Koning is het volk verantwoording schuldig




3

, THOMAS MORE (1478-1535)
o Diep christelijke en top politici in Engeland
o “ik wens het meer dan ik hoop”
o Gedreven door gevoelens van rechtvaardigheid
Utopia
o Deel 1: beschrijving van 15de eeuws Engeland
= beschrijving van Engeland in 15de eeuw en zijn verandering
 Landbouw werd gedreven => boeren vluchten naar de stad => konden niet
opgevangen => stijging van armoede
 Modern armoede => armoede van kapitalisme
 Kon het eig nog iet bespreken, want had de concepten niet om het uit te leggen
 Kon weinig actie ondernemen door tekort aan middelen
o Deel 2: beschrijving van de ideale maatschappij (eiland)
 Gemeenschappelijk bezit van productiemiddelen
 Ruilhandel, zonder geld
 Beslissen samen hoe samenleving werkt en wie macht krijgt
 Leven deugdelijk en vreedzaam obv christelijke waarden
 Alle aspecten verboden dr christendom => verboden
 Terugkeer naar het verleden dat eig nooit heeft bestaan
Utopisme = afwijzen van de bestaande, onrechtvaardigde orde op basis van religieuze en/of morele
gronden, projectie van een ideaal in een andere, denkbeeldige werel
Besef verval middeleeuwen:
o Vond maatschappij onrechtvaardig
o Kan geen concrete hervormingen doorvoeren
o Veranderingen in de economie niet gods wil, maar spontane processen
Visie op prijzen
o Zelfde als de kerk, tegen winst
o Prijs bepaald door de noden van de beide partijen

2. EINDE VAN DE KATHOLIEKE HEGEMONIE: REFORMATIE EN CONTRAREFORMATIE


o Humanisten = nadruk op de mens, het intellect, de rede en studie van antieke teksten
 Vorming van de mens en het ontwikkelen van een rationele en morele
levenshouding
 Zowel seculier als religieus
o Scholastici = gebruik van de rede om theologische doctrines te verklaren en verdedigen
 Focus: god en theologische concepten
 Logische argumentatie en dialectiek
 Sterk religieus georiënteerd, rede dient om geloof te dienen




4