Samenvatting Inleiding tot de Criminologische Psychologie

DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE

1. EEN SCHETS VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE

 1 lens, 1 bril opzetten om gedrag te kunnen verklaren
 Uit deze invalshoek criminaliteit verklaren
 Zoektocht naar verklaringsmodellen gaat al enkele jaren mee

Psychologie als één van de mogelijke invalshoeken om crimineel gedrag te bestuderen en te verklaren

1.1. DE ONTWIKKELING VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE


ENKELE BELANGRIJKE GRONDLEGGERS VAN DISCIPLINE




William Stern 1871-1938

 Duitse academicus die naar VS verhuisde
 Stern 1933 verhuisd naar de VS. Als gevolg van de Joden gevlucht en naar de VS vertrokken
 Verwarring hierdoor, want roots ligt in Duitsland
 Gekend door nadruk op de psychologie in plaats van de criminologie: baanbrekend onderzoek naar
ooggetuigen
o Experimenten in de colleges met studenten
o Bv: voor de aula een misdrijf plegen en vragen aan de studenten om een persoon te omschrijven wie het misdrijf heeft
gepleegd  studenten gaven toch veel verschillende verklaringen

o ‘Stage of mocked crimes’: misdrijven in scène zetten om de waarneming van de mensen te
onderzoeken en te vergelijken.
 Gevraagd als deskundige in de rechtbank
o Zaak in beroep nemen en voor de rechter brengen


Hugo Munsterberg 1863-1916

 Duitser die claimde dat hij grondlegger was van toegepast recht in de psychologie
 Ook Duitser die verzeild was in de VS
 “On the witness stand”: negatief zijn over juristen die hun werk doen


1

, o Veel fouten die juristen maken, slechte technieken…
o Enorm kritisch tov politie, justitie advocaten. Hij claimde dat criminologie alles kon oplossen en dat advocaten en politie dom
waren. Hij bouwde verder op onderzoek van Stern maar was er heel kritisch over.  Doordat hij zich zo negatief heeft
opgesteld, was er eigenlijk een soort strijd tussen criminologie en justitie en daardoor werd er niks gedaan met de inzichten.
o Kritisch  grote leerstand uit de praktijk om iets te doen met psychologische inzichten

 Bouwde voor op Stern
o Grote stap teruggezet in de praktijk

 “Psychology and life with the law” tegen “psychology against law”
o Discipline en toepassing paar stappen teruggezet door negativiteit en academisch niet overeen kwam met andere


Franz Von Liszt 1851-1919

 Pleit voor geïntegreerde strafrechtswetenschap
 Bekend door de bedenker van principe van geregistreerde strafrechtswetenschap: criminologie mag niet
enkel herleidt worden naar een puur empirische discipline  wel altijd een band aanhouden met
andere disciplines, bv: toepassen op het recht
o Begrijpen waarom bvb mensen diefstal plegen niet enkel via sociologie, recht… maar verschillende perspectieven meenemen
o Psychologie en criminologie en sociologie etc. samennemen voor verklaringen
o Begrijpen waarom mensen criminaliteit plegen en wat we moeten doen om dit in de hand te houden.
o Niet puur als empirische wetenschap zien (enkel surveys etc.), maar ook vanuit recht bekijken welke wetten werken en welke
niet


Hans Gross 1847-1915

 Eind 19de eeuw: boek uitgebracht ‘Kriminal Psychologie’: aandacht voor de oorzaken van crimineel
gedrag, aandacht voor verschillende psychische mechanismen: impact op waarneming,
verklaringen van gedachten,…
o Founding father van criminologie in Europa
o Europa: grondlegger van de criminologische psychologie
o Brede toepassing van psychologie binnen het recht
 Uitgaan van de psychologie van de mens die beslissingen moeten nemen in het recht

 Beslissingen daders om al dan niet in criminaliteit te belanden, beslissing rechters om zware straffen op te
leggen  brede toepassing en benadering

Hilde Kauffmann & Erich Wulffen

Gustav Afschaffenburg 1866-1944

 Duitse psychiater
 Grondleggers criminologische psychologie
o Focus op psychologie van misdadigers
o Wat gebeurt er in het hoofd van misdadigers
o Wordt steeds specifieker
o Focus op waarom mensen vanuit psychologisch perspectief misdrijven gaan plegen




2

,DE LEUVENSE TRADITIE




Louis Braffort 1886-1944

 Oprichter Leuvense school criminologie
 1929 Leuvense school opgericht
 1ste voorzitter Leuvense school: zorgde dat psychologie een plaats kreeg in het programma
 Communist, geen psycholoog of psychiater
o Zorgde ervoor dat psychologie een volwaardige plaats kreeg in de opleiding criminologie in Leuven  1ste WO:
vervolgd door Duitse krijgsraad

Etienne Degreeff 1898-1961

 Leuvense school Criminologische psychologie
 Studeerde geneeskunde, stage gelopen in de psychiatrie, werkzaam universitaire psychiaters ….
 Psychologische discipline plaats behouden in criminologie
 “Wat maakt dat mensen over zouden gaan tot passionele moorden?”
 Criminogenese
o Techniek die wordt gebruikt hoe iemand tot een misdrijf komt
o Gedetailleerde analyse van misdrijf (tijd,…)
o In kaart brengen wat maakt dat iemand een misdrijf pleegt  Inzicht verkrijgen
o Grondleggers die techniek heeft uitgewerkt en in de praktijk heeft toegepast

René Dellaert 1906-1979

 Arts, psychiater, opvoedkundige: Sterke klinische grondslag
 Neopositivistisch: genetische verklaringen in verband met criminologie
o Hormonen, genetica,…
 Psychiaters en dokters aan de basis van neopositivistische discipline
o Focuste op psychologische en pedagogische oorzaken en elementen van het plegen van criminaliteit
 In praktijk werkzaam
o Antwerps ziekenhuis
o Als arts werkzaam in de gevangenis
 In contact komen met delinquenten  onderzoek meer vorm geven in de klinische praktijk
o Meer interdisciplinair benaderen: bredere persoonlijkheid,…
 Gebaseerd op dagelijkse communicatie met gedetineerden
 Geen simplistische kijk

Steven De Batselier 1932-2007

 Eigen invulling aan domein criminologische psychologie
 Kritische criminologie
o Jaren 70 piekjaar, in opmars
o Medisch bekijken (hersenstructuren etc. stigmatiserend en te beperkt)  in ieder van ons zit er wel iets
criminologisch
o Afstappen van de hokjes en labels (klinische benaderingen), naar de maatschappij meer kijken in plaats van puur de
persoon
o Hoe mensen zich gedragen is een product van de maatschappij
o Methodologische loslaten en meer sociologische als integrerende verklaring


3

,  Kansen van mensen die ze krijgen in de maatschappij, afstappen van individualisme (kansen om naar
school te gaan etc.)
o Focus op de impact van de MS

Johan Goethals 1952-…

 Niet alles is een product van de maatschappij,
 Vanuit genetica deel te verklaren
 Onderzoek: gericht op recidive en beslissingen om uit criminaliteit te stappen (de psychologie van
delinquentie)
 2de luik: wat met onveiligheidsgevoelens?
o Impact van de onveiligheidsgevoelens, wat doet een lange gevangenisstraf met een gedetineerde?


1.2. VERSCHILLENDE VORMEN VAN BINNEN DE CRIMINOLOGIE TOEGEPASTE
PSYCHOLOGIE

 Forensische criminologie
o Alle vormen die worden toegepast van psychologie in een juridische context
 Rechtspsychologie
o Psychologie toegepast op recht
o Andere invalshoek dan de forensische psychologie  focus op de besluitvorming en bewijsgaring van actoren die in
het recht voorkomen
o Niet over waarom iemand criminaliteit pleegt, maar bvb: hoe komen politie aan bewijsmateriaal? Hoe verhoren ze
iemand?...
 Investigative psychology
o Inzetten van psychologische elementen bij het opsporen van daders  daderprofilering
o Verbanden leggen tussen soortgelijke misdrijven en zo proberen in het hoofd van de dader te kruipen
 Police psychology
o Selectie en training van politiemensen
o Leren omgaan met hun bevoegdheid als politie
 Correctional psychology
o Focus op toepassing van psychologie in correctionele sfeer  gevangeniswezen, inschattingen maken over wat de
impact is als een gedetineerde vrijkomt…
o Bvb: Goethals
 Criminologische psychologie (criminal/criminological psychology)
o Focus op de daders en minder op de slachtoffers




4