Samenvatting Onderzoekscyclus – Van probleemstelling tot rapportering

ONDERZOEKSCYCLUS
HOOFDSTUK 1: INLEIDING – HC1

1. WAT IS WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?
 Dagelijks onderzoek: nieuwsgierigheid, experimenteren; vb. baby die
dingen in mond stopt.

 Wetenschappelijk onderzoek: systematisch, doelgericht verzamelen en
analyseren van betrouwbare en valide data om onderzoeksvragen te
beantwoorden en uitspraken over de werkelijkheid te doen.

Belangrijke onderscheidingen:

 Fundamenteel vs praktijkgericht onderzoek: theoriegericht vs
praktijkgericht.

 Literatuuronderzoek vs empirisch onderzoek:

o Literatuur: bestaande bronnen en informatie analyseren.

o Empirisch: nieuwe gegevens verzamelen en analyseren uit de
werkelijkheid.

 Kwantitatief vs kwalitatief onderzoek:

o Kwantitatief: cijfermatige gegevens, statistisch, grote groepen,
generaliseerbaar.

o Kwalitatief: tekstuele gegevens, diepgaand, kleine groepen,
minder generaliseerbaar.

 Dit hoofdstuk behandelt al deze soorten onderzoek.




1

,1.1. FUNDAMENTEEL ONDERZOEK
Doel:
Vergroten van algemene kennis over de wereld en menselijk gedrag
(theorievorming = het opstellen van verklaringen waarom dingen gebeuren)
zonder directe praktische toepassing.

Kenmerken:

 Ontdekken van nieuwe feiten, principes of theorieën.

 Kan later praktische toepassingen opleveren.

 Wordt vaak uitgevoerd aan universiteiten of onderzoeksinstituten
(plaatsen waar onderzoek wordt gedaan).

 Doelpubliek: vooral academisch (andere onderzoekers).




Voorbeelden:

1. Onderzoek naar geheugen:

o Begrijpen van cognitieve processen (manieren waarop het
denken en onthouden van informatie werkt), zoals vormen, opslaan
en ophalen van herinneringen.

o Praktische toepassing: betere leerstrategieën (manieren om
informatie makkelijker te onthouden).

2. Theorievorming:

o Theorie: systematische verklaring van hoe een verschijnsel of
proces werkt; ontstaat via observatie (goed kijken wat er gebeurt),
hypothesevorming (ideeën over wat zou kunnen gebeuren) en
toetsing (experimenteren om te zien of de hypothese klopt).




Bekende voorbeelden:

o Pavlov’s Conditioneringstheorie:



2

,  Experimenten met honden; basis voor klassieke
conditionering (leren door het koppelen van een
gebeurtenis aan een reactie), toegepast in diverse settings.




o Prospecttheorie (Kahneman & Tversky, 1979):

 Verklaart keuzes onder onzekerheid (niet weten wat er zal
gebeuren).

 Mensen vermijden verliezen meer dan dat ze winsten
nastreven (verliesaversie).

 Toepassing: gezondheidscommunicatie (risk framing = de
manier waarop risico’s worden gepresenteerd om gedrag te
beïnvloeden).


1.2. PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK
Definitie en doel:

 Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek is gericht op toepassing in
de praktijk (het oplossen van echte problemen).

 Het doel is via kennis bij te dragen aan het oplossen van praktische of
maatschappelijke problemen (problemen die invloed hebben op
mensen of organisaties).

 Startpunt is altijd een praktijkprobleem (een probleem dat zich stelt in
de echte situatie).

o Voorbeeld: professionals willen beter zicht op een thema of
handvatten (praktische hulpmiddelen) om hun werk te verbeteren.

 Resultaten van praktijkgericht onderzoek moeten direct bruikbaar zijn
(valorisatie = kennis toepassen buiten de onderzoeksomgeving).




Kenmerken:

 Wordt vaak uitgevoerd in samenwerking met het werkveld
(professionals en organisaties).

 Hogescholen doen voornamelijk praktijkgericht onderzoek omdat ze
praktijkopleidingen aanbieden.
3

,  Wetenschappelijk, systematisch, en betrouwbaar, net zoals fundamenteel
onderzoek.




Voorbeelden van praktijkgericht onderzoek:

1. Psychologie: evaluatie van therapeutische methoden zoals cognitieve
gedragstherapie (CGT) voor angststoornissen, om te bepalen wat in de
praktijk effectief werkt.

2. Beleid: de Vlaamse overheid onderzoekt hoe meer vrouwen naar
leidinggevende posities kunnen doorstromen (Koçak & Derous, 2022).

3. Onderwijs: PXL ontwikkelde de Appwel-app om schoolwelbevinden van
leerlingen te meten (www.appwel.be).




Opmerking:

 Omdat zowel fundamenteel als praktijkgericht onderzoek wetenschappelijk
is, zal in de cursus voortaan enkel gesproken worden over praktijkgericht
onderzoek, ervan uitgaande dat het wetenschappelijk is.




Onderzoekende houding bij PXL:

 Binnen de hogeschool ligt nadruk op het ontwikkelen van een
onderzoekende houding en competenties in onderzoek.

 Volgens het X-factor model van de excellente professional moeten
professionals:

o Vakbekwaam/disciplinair zijn: kennis hebben van eigen
vakgebied.

o Multidisciplinair samenwerken: met mensen uit andere
vakgebieden kunnen werken.

o Communicatie en netwerk goed kunnen gebruiken.


4