Epidemiologie
Module 1: videoles
Epi: op, bij
Demos: mensen, het volk
Logos: studie
Wat en waarom epidemiologie? (meer dan een griep epidemie)
Epidemiologie gaat verder dan alleen infectieziektes
Piek in de winter (dus leren ons dat we elke winter door een piek gaan) – nu kunnen we aan interventie
doen: bevolking motiveren om zich te vaccineren
- Als we weten welke subgroep aan de basis ligt, kunnen we campagnes beter gericht gaan
uitvoeren (in dit geval de ouderen)
Uit cijfers kunnen we leren, maar.. Pitfalls
Twee belangrijke doelstellingen:
⬧ Waarom? Etiologie van een ziekte (beter begrijpen van de ziekte)
⬧ Hoe? Preventie
Hippocrates (460-377vc) , “vader van de geneeskunde”: Hij zocht ook de logica achter de ziekte,
waarbij een “invloed” van buiten de mens ziek maakt
! het verschil met Hippocrates is dat wij ons niet met de mens bezighouden als individu
,Edward Jenner – eerste klinische studie
Jenner zag een verband tussen koepokken op de uiers (veroorzaakt door vaccinia) en pokken (variola)
bij de mens. Hij ontwikkelde een pokken-vaccin op basis van koepokken. Deze handeling werd
“inoculatie met vaccinia” genoemd, later werd dit vaccinatie gedoopt.
⬧ Vroeger overleed 1/10 aan pokken
⬧ Koepokken: infectie bij koeien, maar weinig gevolgen (enkel blaasjes op de uiers)
⬧ Maar.. opeens melkmeisje met koepokken
Hij merkte op dat het meisje niet meer reageerde op mogelijke besmettingen nadien, begin van
experimentele deel van de epidemiologie
Cholera – GI problemen, dehydratatie
1831: eerste Cholera epidemie in Londen – er werd algemeen aanvaard dat de ziekte zich via de lucht
verspreidt, van mens naar mens
In 1848, na meerdere “outbreaks” was de conclusie van William Farr: ”de geografische ligging (lucht
of hoogte) is de OORZAAK van de ziekte” (geografische ligging in verband met aantal sterftes)
⬧ Meer sterfte in huizen in een lager gelegen gebied
⬧ Huizen op heuvel: minder kans op sterfte
John Snow dacht eerder aan voeding of water als mogelijke oorzaak, gezien de symptomen (maag-
darm problemen): hij stelde een hypothese op!
⬧ Hijzelf kookte altijd eerst zijn water voor hij die dronk, en werd nooit ziek
⬧ MAAR dit is geen bewijs dat water/voeding aan de oorzaak ligt
Cholera onderzoek hield in:
⬧ Groepen mensen geografisch indelen
⬧ Wie ging bij welke waterpomp?
⬧ Wie werd ziek?
Dr. Snow vond een associatie tussen de regio waar de ziekte zich voordeed en de bron (en
watermaatschappij) waar zijn patiënten water haalden
⬧ In 1853: hier was de oorzaak de waterpomp op Broadstreet (door fecale contaminatie)
, Vergelijk Dr. Farr met Dr. Snow
“Black-box” epidemiologie start niet vanuit een biologische verklaring of
hypothese, maar baseert zich enkel op cijfers
⬧ Enkel mathematische de input met de output vgl, zonder
achterliggende biologische factoren
“Glass box” epidemiologie houdt rekening met een mogelijk biologische
mechanisme (hypothese) en met de cijfers
⬧ Nadenken over logische processen achter ziekten
⬧ Verbanden
John Snow, “vader van de epidemiologie”
Nieuwe hypothese:
⬧ HOE cholera overgebracht kan worden?
⬧ Hij baseerde zich hiervoor op observaties + logica (kwalitatief onderzoek)
⬧ Hij testte deze hypothese uit om de oorzaak te vinden: systematisch data verzamelen +
groepen mensen vergelijken
Hij vond een associatie:
⬧ (gecontamineerd) drinkwater – krijgen van cholera
⬧ Hij voerde een interventie uit om te voorkomen dat er nog meer slachtoffers zouden vallen =>
preventie!
Merk op: dit alles deed hij nog VOOR het begrip bacteriële infectie bestond. Dit typeert hoe een
epidemiologische studie aan de basis kan liggen van de verbetering van de volksgezondheid.
Na de uitbraak van de cholera ontstond een nieuwe leer, met als
doel de volksgezondheid te bevorderen en te handhaven. Men had
begrepen dat enkel als men de ziekte beter begrijpt (etiologie), men
dit doel kan bereiken.
⬧ Populatie duidelijk definiëren
⬧ Regio afbakenen
⬧ Mogelijks determinanten aanbrengen (pos of neg)
- Genetische factoren
- Levensstijl
- Fysieke (bv straling, geluidsoverlast, kwaliteit milieu)
- Sociale factoren (bv gedrag)
Definitie van een populatie: een groep mensen met gelijke kenmerken, zoals leeftijd, geslacht,
afkomst, woonplaats, maar ook kenmerken zoals een gebeurtenis in het leven, een zelfde ingreep of
voorgeschiedenis, een zelfde HA of een ziekenhuis etc
Voorbeeld colonkanker: in kaart brengen (“despricptieve epidemiologie”) + inzicht (“analytische
epidemiologie”) = waarom?
⬧ Oplossing?
⬧ Minder kankers? Hoe?
⬧ Preventie! (is niet hetzelfde als screening)
Nadelen van het gebruik van “hospital-based” populaties
⬧ De pt is vrij te veranderen van zh (dus de pt bepaalt in een zekere zin of hij in een
(studie)populatie zit/blijft of niet )
⬧ Kan afhangen van de aard van de aandoening (vb bepaalde specialisaties in zh)
Module 1: videoles
Epi: op, bij
Demos: mensen, het volk
Logos: studie
Wat en waarom epidemiologie? (meer dan een griep epidemie)
Epidemiologie gaat verder dan alleen infectieziektes
Piek in de winter (dus leren ons dat we elke winter door een piek gaan) – nu kunnen we aan interventie
doen: bevolking motiveren om zich te vaccineren
- Als we weten welke subgroep aan de basis ligt, kunnen we campagnes beter gericht gaan
uitvoeren (in dit geval de ouderen)
Uit cijfers kunnen we leren, maar.. Pitfalls
Twee belangrijke doelstellingen:
⬧ Waarom? Etiologie van een ziekte (beter begrijpen van de ziekte)
⬧ Hoe? Preventie
Hippocrates (460-377vc) , “vader van de geneeskunde”: Hij zocht ook de logica achter de ziekte,
waarbij een “invloed” van buiten de mens ziek maakt
! het verschil met Hippocrates is dat wij ons niet met de mens bezighouden als individu
,Edward Jenner – eerste klinische studie
Jenner zag een verband tussen koepokken op de uiers (veroorzaakt door vaccinia) en pokken (variola)
bij de mens. Hij ontwikkelde een pokken-vaccin op basis van koepokken. Deze handeling werd
“inoculatie met vaccinia” genoemd, later werd dit vaccinatie gedoopt.
⬧ Vroeger overleed 1/10 aan pokken
⬧ Koepokken: infectie bij koeien, maar weinig gevolgen (enkel blaasjes op de uiers)
⬧ Maar.. opeens melkmeisje met koepokken
Hij merkte op dat het meisje niet meer reageerde op mogelijke besmettingen nadien, begin van
experimentele deel van de epidemiologie
Cholera – GI problemen, dehydratatie
1831: eerste Cholera epidemie in Londen – er werd algemeen aanvaard dat de ziekte zich via de lucht
verspreidt, van mens naar mens
In 1848, na meerdere “outbreaks” was de conclusie van William Farr: ”de geografische ligging (lucht
of hoogte) is de OORZAAK van de ziekte” (geografische ligging in verband met aantal sterftes)
⬧ Meer sterfte in huizen in een lager gelegen gebied
⬧ Huizen op heuvel: minder kans op sterfte
John Snow dacht eerder aan voeding of water als mogelijke oorzaak, gezien de symptomen (maag-
darm problemen): hij stelde een hypothese op!
⬧ Hijzelf kookte altijd eerst zijn water voor hij die dronk, en werd nooit ziek
⬧ MAAR dit is geen bewijs dat water/voeding aan de oorzaak ligt
Cholera onderzoek hield in:
⬧ Groepen mensen geografisch indelen
⬧ Wie ging bij welke waterpomp?
⬧ Wie werd ziek?
Dr. Snow vond een associatie tussen de regio waar de ziekte zich voordeed en de bron (en
watermaatschappij) waar zijn patiënten water haalden
⬧ In 1853: hier was de oorzaak de waterpomp op Broadstreet (door fecale contaminatie)
, Vergelijk Dr. Farr met Dr. Snow
“Black-box” epidemiologie start niet vanuit een biologische verklaring of
hypothese, maar baseert zich enkel op cijfers
⬧ Enkel mathematische de input met de output vgl, zonder
achterliggende biologische factoren
“Glass box” epidemiologie houdt rekening met een mogelijk biologische
mechanisme (hypothese) en met de cijfers
⬧ Nadenken over logische processen achter ziekten
⬧ Verbanden
John Snow, “vader van de epidemiologie”
Nieuwe hypothese:
⬧ HOE cholera overgebracht kan worden?
⬧ Hij baseerde zich hiervoor op observaties + logica (kwalitatief onderzoek)
⬧ Hij testte deze hypothese uit om de oorzaak te vinden: systematisch data verzamelen +
groepen mensen vergelijken
Hij vond een associatie:
⬧ (gecontamineerd) drinkwater – krijgen van cholera
⬧ Hij voerde een interventie uit om te voorkomen dat er nog meer slachtoffers zouden vallen =>
preventie!
Merk op: dit alles deed hij nog VOOR het begrip bacteriële infectie bestond. Dit typeert hoe een
epidemiologische studie aan de basis kan liggen van de verbetering van de volksgezondheid.
Na de uitbraak van de cholera ontstond een nieuwe leer, met als
doel de volksgezondheid te bevorderen en te handhaven. Men had
begrepen dat enkel als men de ziekte beter begrijpt (etiologie), men
dit doel kan bereiken.
⬧ Populatie duidelijk definiëren
⬧ Regio afbakenen
⬧ Mogelijks determinanten aanbrengen (pos of neg)
- Genetische factoren
- Levensstijl
- Fysieke (bv straling, geluidsoverlast, kwaliteit milieu)
- Sociale factoren (bv gedrag)
Definitie van een populatie: een groep mensen met gelijke kenmerken, zoals leeftijd, geslacht,
afkomst, woonplaats, maar ook kenmerken zoals een gebeurtenis in het leven, een zelfde ingreep of
voorgeschiedenis, een zelfde HA of een ziekenhuis etc
Voorbeeld colonkanker: in kaart brengen (“despricptieve epidemiologie”) + inzicht (“analytische
epidemiologie”) = waarom?
⬧ Oplossing?
⬧ Minder kankers? Hoe?
⬧ Preventie! (is niet hetzelfde als screening)
Nadelen van het gebruik van “hospital-based” populaties
⬧ De pt is vrij te veranderen van zh (dus de pt bepaalt in een zekere zin of hij in een
(studie)populatie zit/blijft of niet )
⬧ Kan afhangen van de aard van de aandoening (vb bepaalde specialisaties in zh)
