Prof Soenens
ONTWIKKELINGS-
PSYCHOLOGIE
2025-2026
,
,HOOFDSTUK I: GESCHIEDENIS, THEORIE, EN ONDERZOEKSSTRATEGIEËN
1. DEFINIËRING ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
Domein van de ontwikkelingspsychologie
• Wetenschappelijk vakgebied = wil stabiliteit & verandering gedrag begrijpen over levensloop
◦ In verschillende domeinen = fysiek, cognitief, emotioneel & sociaal
◦ Met interesse voor beïnvloedende factoren voor ontwikkeling (bv. media: brainrot etc.)
• Toegepast = belang voor de praktijk: verschil maken voor het leven van mensen
• Interdisciplinair = ontwikkelt zich door gecombineerde inspanningen uit vele wetenschappen (neuropsychologie, historici,
sociologie)
• Verschillende visies: aangeboren zelf trainen
◦ Fixed mindset = onveranderbare kenmerken bepalen successen en prestaties
◦ Growth mindset = progressie, groei
Betere omgang obstakels in het leven, motivatie om beter te doen, optimisme: altijd ruimte voor groei
Definitie ontwikkelingspsychologie
• Een wetenschap die stabiliteit en verandering van gedrag wil begrijpen over de levensloop, In de
verschillende domeinen. Met interesse voor beïnvloedende factoren voor ontwikkeling.
Ontwikkelingspsychologie is toegepast en interdisciplinair.
Theorie
• Geordend en samenhangend geheel van uitspraken dat gedrag beschrijft, verklaar en voorspelt
• Beschrijven: betekenis geven aan bizarre fenomenen
• Verklaren
• Voorspellen
Nut van theorie
• Begrijpen: complexe realiteit begrijpen, richting en betekenis geven aan wat je ziet
• Basis voor praktijk
• Behoefte aan wetenschappelijk bevestiging: belang replicatie
• Theorieën zijn ook beïnvloedt door cultuur & geloven!
2. STRUCTURELE KENMERKEN VAN DE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
2.1 CONTINUE VS. DISCONTINUE ONTWIKKELING
Continu Discontinu
• Kwantitatieve verandering: uitbreiden van al bestaande • Kwalitatieve verandering: nieuwe manier van reageren in
vaardigheden specifieke periodes
• Vaak geleidelijke verandering/gradueel/rustig (maar niet • Abrupte verandering, plotse ommezwaai/crisis
altijd!) • Stadium theorieën
• Vb. fysieke ontwikkeling • Vb. morele ontwikkeling
Waarheid ligt hier tussenin
• Metafoor van wolkenformatie: het lijkt alsof wolken plots ontstaan maar eigenlijk worden ze geleidelijk
aan gevormd.
• Vb. stappen = het lijkt alsof je van de één op de andere dag kan stappen maar is een lang continu proces.
Discontinu wordt dus gestuurd door continu
, 2.2 ÉÉN VERLOOP VS. MEERDERE VERLOPEN
Vroeger
• Veel aanhangers van stadiatheorieën (vb Piaget & Kohlberg)
• Iedereen zelfde verloop/sequentie van ontwikkeling
• Universeel (bij iedereen hetzelfde)
• Unidimensioneel (over de verschillende levensdomeinen hetzelfde)
Nu
• Invloed van de context op de ontwikkeling
• Meerdere vormen van ontwikkeling mogelijk door unieke combinaties van persoonlijke en omgevingskenmerken
◦ Eigen tempo en manier
◦ Uiteenvallen in verschillende deelaspecten
2.3 ERLIJKHEIDHEID VS. MILIEU
Erfelijkheid = nature Milieu = nurture
• Aangeboren biologische eigenschappen • Fysieke en sociale invloeden uit de context
• Nadruk op ontwikkeling als endogeen = van binnenuit • Nadruk op ontwikkeling als exogeen = van buiten uit
gestuurd gestuurd
• Benadrukken stabiliteit & belang van erfelijkheid • Beklemtonen plasticiteit of veranderbaarheid
• Omgeving enkel belangrijk bij vroege ervaring • Omgeving ganse leven door belangrijk
• Idee van maturiteit • Fouten zijn corrigeerbaar
• Vb. Harris • Vb. Watson
Vroeger
• Bereken van hoeveelheid nature en nurture
• Vb. drieling opsplitsen
Nu
• Spelen op complexe manier op elkaar in/interageren
• Experiment Caspi & collega’s = interactie mishandeling & 5 HTT gen in
voorspelling depressie (epigenetica)
◦ Combinatie genetisch & omgeving nodig voor uiting depressie
• Experiment O’Connor & collega’s = groep adoptie met genetisch & zonder
genetisch risico op antisociaal gedrag
◦ Genetisch risico gaat omgeving beïnvloeden = kinderen met antisociaal
gedrag maken opvoeding moeilijker = worden meer gestraft door ouders
REFLECTIE
• Nature – discontinu – één verloop
◦ alles ligt vast op basis van biologie dus vaste stappen in ontwikkeling
• Nurture – continu – meerdere verlopen
◦ Kind ontwikkelt zich door ervaring, opvoeding, cultuur.
◦ Er is geen vast pad: ontwikkeling kan per persoon verschillen.
2.4 EEN GEBALANCEERD PERSPECTIEF: LEVENSLOOPPERSPECTIEF
PSYCHOGERONTOLOGIE
• Vroeger eerste 2 decenia belangrijk, daarna minder
• Door meer onderzoek naar volwassenen & ouderen: dynamische systeembenadering
• Late volwassenheid onderzoeken = belangrijk
ONTWIKKELINGS-
PSYCHOLOGIE
2025-2026
,
,HOOFDSTUK I: GESCHIEDENIS, THEORIE, EN ONDERZOEKSSTRATEGIEËN
1. DEFINIËRING ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
Domein van de ontwikkelingspsychologie
• Wetenschappelijk vakgebied = wil stabiliteit & verandering gedrag begrijpen over levensloop
◦ In verschillende domeinen = fysiek, cognitief, emotioneel & sociaal
◦ Met interesse voor beïnvloedende factoren voor ontwikkeling (bv. media: brainrot etc.)
• Toegepast = belang voor de praktijk: verschil maken voor het leven van mensen
• Interdisciplinair = ontwikkelt zich door gecombineerde inspanningen uit vele wetenschappen (neuropsychologie, historici,
sociologie)
• Verschillende visies: aangeboren zelf trainen
◦ Fixed mindset = onveranderbare kenmerken bepalen successen en prestaties
◦ Growth mindset = progressie, groei
Betere omgang obstakels in het leven, motivatie om beter te doen, optimisme: altijd ruimte voor groei
Definitie ontwikkelingspsychologie
• Een wetenschap die stabiliteit en verandering van gedrag wil begrijpen over de levensloop, In de
verschillende domeinen. Met interesse voor beïnvloedende factoren voor ontwikkeling.
Ontwikkelingspsychologie is toegepast en interdisciplinair.
Theorie
• Geordend en samenhangend geheel van uitspraken dat gedrag beschrijft, verklaar en voorspelt
• Beschrijven: betekenis geven aan bizarre fenomenen
• Verklaren
• Voorspellen
Nut van theorie
• Begrijpen: complexe realiteit begrijpen, richting en betekenis geven aan wat je ziet
• Basis voor praktijk
• Behoefte aan wetenschappelijk bevestiging: belang replicatie
• Theorieën zijn ook beïnvloedt door cultuur & geloven!
2. STRUCTURELE KENMERKEN VAN DE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
2.1 CONTINUE VS. DISCONTINUE ONTWIKKELING
Continu Discontinu
• Kwantitatieve verandering: uitbreiden van al bestaande • Kwalitatieve verandering: nieuwe manier van reageren in
vaardigheden specifieke periodes
• Vaak geleidelijke verandering/gradueel/rustig (maar niet • Abrupte verandering, plotse ommezwaai/crisis
altijd!) • Stadium theorieën
• Vb. fysieke ontwikkeling • Vb. morele ontwikkeling
Waarheid ligt hier tussenin
• Metafoor van wolkenformatie: het lijkt alsof wolken plots ontstaan maar eigenlijk worden ze geleidelijk
aan gevormd.
• Vb. stappen = het lijkt alsof je van de één op de andere dag kan stappen maar is een lang continu proces.
Discontinu wordt dus gestuurd door continu
, 2.2 ÉÉN VERLOOP VS. MEERDERE VERLOPEN
Vroeger
• Veel aanhangers van stadiatheorieën (vb Piaget & Kohlberg)
• Iedereen zelfde verloop/sequentie van ontwikkeling
• Universeel (bij iedereen hetzelfde)
• Unidimensioneel (over de verschillende levensdomeinen hetzelfde)
Nu
• Invloed van de context op de ontwikkeling
• Meerdere vormen van ontwikkeling mogelijk door unieke combinaties van persoonlijke en omgevingskenmerken
◦ Eigen tempo en manier
◦ Uiteenvallen in verschillende deelaspecten
2.3 ERLIJKHEIDHEID VS. MILIEU
Erfelijkheid = nature Milieu = nurture
• Aangeboren biologische eigenschappen • Fysieke en sociale invloeden uit de context
• Nadruk op ontwikkeling als endogeen = van binnenuit • Nadruk op ontwikkeling als exogeen = van buiten uit
gestuurd gestuurd
• Benadrukken stabiliteit & belang van erfelijkheid • Beklemtonen plasticiteit of veranderbaarheid
• Omgeving enkel belangrijk bij vroege ervaring • Omgeving ganse leven door belangrijk
• Idee van maturiteit • Fouten zijn corrigeerbaar
• Vb. Harris • Vb. Watson
Vroeger
• Bereken van hoeveelheid nature en nurture
• Vb. drieling opsplitsen
Nu
• Spelen op complexe manier op elkaar in/interageren
• Experiment Caspi & collega’s = interactie mishandeling & 5 HTT gen in
voorspelling depressie (epigenetica)
◦ Combinatie genetisch & omgeving nodig voor uiting depressie
• Experiment O’Connor & collega’s = groep adoptie met genetisch & zonder
genetisch risico op antisociaal gedrag
◦ Genetisch risico gaat omgeving beïnvloeden = kinderen met antisociaal
gedrag maken opvoeding moeilijker = worden meer gestraft door ouders
REFLECTIE
• Nature – discontinu – één verloop
◦ alles ligt vast op basis van biologie dus vaste stappen in ontwikkeling
• Nurture – continu – meerdere verlopen
◦ Kind ontwikkelt zich door ervaring, opvoeding, cultuur.
◦ Er is geen vast pad: ontwikkeling kan per persoon verschillen.
2.4 EEN GEBALANCEERD PERSPECTIEF: LEVENSLOOPPERSPECTIEF
PSYCHOGERONTOLOGIE
• Vroeger eerste 2 decenia belangrijk, daarna minder
• Door meer onderzoek naar volwassenen & ouderen: dynamische systeembenadering
• Late volwassenheid onderzoeken = belangrijk
