HOOFDSTUK 3B
LEERTHEORIEEN EN LEERPARADIGMA
-
VAN EEN COGNITIVISTISCHE VISIE OP LEREN
NAAR HET ONTWERPEN VAN INSTRUCTIES
1
, DEEL 1: VISIE OP HET LEREN
1. VISIE OP HET LEREN: BEHAVIORISME VS. COGNITIVISME
• Behaviorisme stelt dat leren alleen gaat over waarneembaar gedrag. Dit betekent dat we leren enkel
kunnen bestuderen door gedrag te observeren, zonder te kijken naar interne mentale processen.
• Cognitivisme gaat verder en stelt dat ook mentale processen belangrijk zijn, zoals inzichten, interne
beelden en denkprocessen. Cognitivisten gebruiken methoden zoals introspectie (bv. hardop denken)
om deze processen te begrijpen.
• Het grootste verschil is dat het behaviorisme de 'black box' (het innerlijke denken) gesloten houdt,
terwijl het cognitivisme deze opent om te onderzoeken wat er in de geest gebeurt tijdens het leren.
→ In de praktijk zijn deze stromingen niet altijd strikt gescheiden. Vaak worden elementen van
beide gecombineerd in een eclectische benadering.
→ Een voorbeeld is Gagné, die zowel behavioristische principes (zoals duidelijke leerdoelen) als
cognitivistische principes (zoals een leerhiërarchie) gebruikt bij het ontwerpen van instructie.
2. HOE WORDT HET COGNITIVISME WORDT TOEGEPAST IN INSTRUCTIE
1. Vertaling van leertheorie naar instructie:
→ Sinds de jaren ’60 wordt het cognitivisme vaak gebruikt in instructiemethoden.
→ Sommige cognitieve psychologen, zoals Bonner, bekritiseren dit omdat het de vraag oproept
wie de controle heeft: de leeromgeving of de leerling?
2. Cognitivistische instructiestrategieën:
→ Er zijn veel instructiestrategieën ontwikkeld op basis van het cognitivisme, zoals de theorieën
van Bandura (Social Cognitive Theory), Ausubel (Meaningful Learning) en Gagné (Stages of
Cognition).
→ Deze strategieën richten zich op hoe kennis wordt verwerkt en gestructureerd in het
geheugen.
3. Belangrijke principes voor instructieontwerp:
→ Probleempresentatie: Problemen moeten zo worden aangeboden dat de kern direct duidelijk
is.
→ Leren is cultuurgebonden: Kennis wordt beïnvloed door de cultuur van de lerende. Feedback
helpt om fouten te corrigeren.
→ Leren is doelgericht: Succes en falen beïnvloeden motivatie en doelgerichtheid.
→ Divergent en convergent denken:
o Divergent denken → creatief en flexibel nadenken over oplossingen.
o Convergent denken → logische en correcte kennis verwerven.
2
LEERTHEORIEEN EN LEERPARADIGMA
-
VAN EEN COGNITIVISTISCHE VISIE OP LEREN
NAAR HET ONTWERPEN VAN INSTRUCTIES
1
, DEEL 1: VISIE OP HET LEREN
1. VISIE OP HET LEREN: BEHAVIORISME VS. COGNITIVISME
• Behaviorisme stelt dat leren alleen gaat over waarneembaar gedrag. Dit betekent dat we leren enkel
kunnen bestuderen door gedrag te observeren, zonder te kijken naar interne mentale processen.
• Cognitivisme gaat verder en stelt dat ook mentale processen belangrijk zijn, zoals inzichten, interne
beelden en denkprocessen. Cognitivisten gebruiken methoden zoals introspectie (bv. hardop denken)
om deze processen te begrijpen.
• Het grootste verschil is dat het behaviorisme de 'black box' (het innerlijke denken) gesloten houdt,
terwijl het cognitivisme deze opent om te onderzoeken wat er in de geest gebeurt tijdens het leren.
→ In de praktijk zijn deze stromingen niet altijd strikt gescheiden. Vaak worden elementen van
beide gecombineerd in een eclectische benadering.
→ Een voorbeeld is Gagné, die zowel behavioristische principes (zoals duidelijke leerdoelen) als
cognitivistische principes (zoals een leerhiërarchie) gebruikt bij het ontwerpen van instructie.
2. HOE WORDT HET COGNITIVISME WORDT TOEGEPAST IN INSTRUCTIE
1. Vertaling van leertheorie naar instructie:
→ Sinds de jaren ’60 wordt het cognitivisme vaak gebruikt in instructiemethoden.
→ Sommige cognitieve psychologen, zoals Bonner, bekritiseren dit omdat het de vraag oproept
wie de controle heeft: de leeromgeving of de leerling?
2. Cognitivistische instructiestrategieën:
→ Er zijn veel instructiestrategieën ontwikkeld op basis van het cognitivisme, zoals de theorieën
van Bandura (Social Cognitive Theory), Ausubel (Meaningful Learning) en Gagné (Stages of
Cognition).
→ Deze strategieën richten zich op hoe kennis wordt verwerkt en gestructureerd in het
geheugen.
3. Belangrijke principes voor instructieontwerp:
→ Probleempresentatie: Problemen moeten zo worden aangeboden dat de kern direct duidelijk
is.
→ Leren is cultuurgebonden: Kennis wordt beïnvloed door de cultuur van de lerende. Feedback
helpt om fouten te corrigeren.
→ Leren is doelgericht: Succes en falen beïnvloeden motivatie en doelgerichtheid.
→ Divergent en convergent denken:
o Divergent denken → creatief en flexibel nadenken over oplossingen.
o Convergent denken → logische en correcte kennis verwerven.
2
