Prof Van Hiel & prof Roets
SOCIALE
PSYCHOLOGIE
2025-2026
,
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
• “Social animal”
• Verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in hun situaties
• We zijn heel de tijd bezig met het observeren van anderen en hun gedrag te analyseren
• We hebben een grote interesse in anderen en willen hun leven kennen => bv: kijken naar Temptation Island
• Wij vormen direct impressies over anderen → belang eerste indrukken
2. SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
2.1 DEFINITIE VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
“Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen van
mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen
denken, voelen en zich gedragen”
• Wetenschappelijke studie: sociaalpsychologen hanteren vaak experimenten en gevalideerde vragenlijsten
als basis van de wetenschappelijke kennis, systematische observatie van een objectief omzetten in schrift
volgens de logica
• Gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen: sociale psychologie richt zich op de manier waarop het
individu de sociale wereld waarneemt, begrijpt en interpreteert. Gedrag wordt bepaald door cognitieve,
affectieve en motivationele processen
• Aanwezigheid van anderen: de sociale aard van het individu, hoe we met anderen omgaan, kern: macht
van de sociale situatie → onderscheid sociale psychologie van andere psychologiën
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE
• We laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
• Wij oefenen een invloed uit op anderen en anderen op ons: (blinde) gehoorzaamheid, conformiteit
• Vb. je stapt de Overpoort binnen en ziet dat iedereen zich niet houdt aan de corona regels, je doet gewoon mee want we
laten ons beïnvloeden door anderen
Presidentsverkiezingen Reagon VS Mondale
• Reagon → verkiezingen gewonnen, was het door zijn grappigheid? → onderzoek!
◦ Oneliners met reactie van de mensen (*controleconditie): beoordeling
75/100
◦ Zonder oneliners en wel met reactie van de mensen: 73/100
◦ Met oneliners zonder reactie van de mensen: 48/100
• Resultaat: De oneliners hebben Reagon niet gered, het is de reactie van anderen
dat de grootste invloed speelde → ze beïnvloeden de kijker thuis
• Daarom is het nu verboden voor het publiek om een reactie te geven tijdens zo een debat
• *Controleconditie: je laat de tape zoals hij was zien aan het publiek
Bennington college (Newcomb)
• Hoger opgeleide mensen zijn linkser/progressiever
• Onderzoek: meisjes college waarbij meisjes hun houding doorheen de jaren werd ondervraagd, de conservatieve houding
daalde ook al is de familie wel conservatief
Stanford Prison Experiment (Zimbardo)
• Stellen mensen in een slechte omgeving slecht gedrag?
• In de groep van 21 deelnemers wordt willekeurig gekozen wie cipier is en wie gevangene is. De bewakers kregen de
instructie om voor goede orde te zorgen, zonder hierbij geweld te gebruiken.
• Resultaat: bewakers gedroegen zich steeds wreder en haalden er plezier uit de gevangenen te treiteren
• Na 36 uur werd al een eerste gevangene vrijgelaten; vertoonde tekenen van depressie
• Na de zesde dag waren de gevangenen zo overstuur dat het onderzoek vroegtijdig werd stopgezet
• Geen betrouwbaar onderzoek: Zimbardo had de bewaker aangezet om hun taak met de nodige hardheid uit te voeren
• MAAR: alle andere cipiers lieten het allemaal gebeuren, ze zijn opgeslokt in de situatie
, 2.3 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
• Sociologie= studie van groepsfactoren (het gaat hier over de institutie/maatschappelijke structuren)
◦ Multilevel designs: het nagaan van de effecten van variabelen op groepsniveau en op individueel niveau via enkele
analyses
• Persoonlijkheidspsychologie= studie van *cross-situationele stabiliteit tussen individuen
◦ Er is in meerdere situaties slechts één bron van gedrag, de persoon zelf (vb. meten van schaamte in verschillende
situaties)
◦ Macht over de situatie < stabiliteit over de situatie
◦ Consistent reageren in verschillende situaties
◦ sociale psychologie: cross-individuele consistentie, hoe hebben situaties impact op personen, ondanks hun
verschillende persoonlijkheden (het gedrag ligt aan de situatie)
◦ De sociale psychologie en persoonlijkheidspsychologie vullen elkaar prima aan (= complementaire theorie)? Een
invloedrijke stroming binnen dit verband is het interactionisme
Interactionsime = een stroming die de nadruk legt op het feit dat er een dynamische wisselwerking is tussen
individuele verschillen en de situatie
Zwakke situaties beïnvloeden het gedrag slechts matig
→ Vb. In een wachtzaal kan je kiezen of je met iemand een praatje doet, hangt af van je introvertie
Sterke situaties geven op een meer dwingende wijze een richting aan het gedrag
→ Vb. In het auditorium is iedereen muisstil, ook al zijn ze introvert/extravert
• Om sociaal gedrag te verklaren moeten we rekening houden met de groep (sociologie), de persoonlijkheid van het individu
(persoonlijkheidspsychologie) en de situatie (sociale psychologie)
2.4 ANDERE PSYCHOLOGISCHE DOMEINEN
• Andere psychologische domeinen en een voorbeeld van een onderzoeksvraag omtrent ‘pestgedrag’
◦ Klinische psychologie: proberen personen met psychische problemen of stoornissen te begrijpen en te behandelen
→ Vb. ‘Welke therapie helpt om pestgedrag te reduceren?’
◦ Cognitieve psychologie: bestudeert mentale processen die betrekking hebben op infoverwerking
→ Vb. ‘Worden stimuli m.b.t. lijden geassocieerd met woorden gerelateerd aan pesten?’
◦ Arbeids- en organisatiepsychologie: bestuderen de mens in relatie tot zijn werk en zijn organisatie
→ Vb. ‘Welke maatregelen kunnen organisaties treffen tegen pesten?’
2.5 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN MENSENKENNIS
• Vaak is onze mensenkennis fout over bepaalde zaken
◦ Als je kinderen voor iets beloont wat ze graag doen, gaan ze die activiteit achteraf minder uitvoeren → je zou
verwachten dat ze het vaker gaan doen
◦ Het herhaaldelijk zien van een persoon/schilderij/gebouw zal je waardering ervoor verhogen (mere-exposure effect)
We mogen ons niet zomaar enkel op onze mensenkennis baseren, want het is niet wetenschappelijk
MAAR psychologie is wel wetenschappelijk
3. DE GESCHIEDENIS VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
• De sociale psychologie heeft een lange historie maar een korte geschiedenis
• Pas begin 20ste eeuw werd er sociaalpsychologisch onderzoek verricht. In 1879 werd in Leipzig het eerste laboratorium voor
experimentele psychologie opgericht door Wilhelm Wundt.
SOCIALE
PSYCHOLOGIE
2025-2026
,
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
• “Social animal”
• Verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in hun situaties
• We zijn heel de tijd bezig met het observeren van anderen en hun gedrag te analyseren
• We hebben een grote interesse in anderen en willen hun leven kennen => bv: kijken naar Temptation Island
• Wij vormen direct impressies over anderen → belang eerste indrukken
2. SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
2.1 DEFINITIE VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
“Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen van
mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen
denken, voelen en zich gedragen”
• Wetenschappelijke studie: sociaalpsychologen hanteren vaak experimenten en gevalideerde vragenlijsten
als basis van de wetenschappelijke kennis, systematische observatie van een objectief omzetten in schrift
volgens de logica
• Gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen: sociale psychologie richt zich op de manier waarop het
individu de sociale wereld waarneemt, begrijpt en interpreteert. Gedrag wordt bepaald door cognitieve,
affectieve en motivationele processen
• Aanwezigheid van anderen: de sociale aard van het individu, hoe we met anderen omgaan, kern: macht
van de sociale situatie → onderscheid sociale psychologie van andere psychologiën
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE
• We laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
• Wij oefenen een invloed uit op anderen en anderen op ons: (blinde) gehoorzaamheid, conformiteit
• Vb. je stapt de Overpoort binnen en ziet dat iedereen zich niet houdt aan de corona regels, je doet gewoon mee want we
laten ons beïnvloeden door anderen
Presidentsverkiezingen Reagon VS Mondale
• Reagon → verkiezingen gewonnen, was het door zijn grappigheid? → onderzoek!
◦ Oneliners met reactie van de mensen (*controleconditie): beoordeling
75/100
◦ Zonder oneliners en wel met reactie van de mensen: 73/100
◦ Met oneliners zonder reactie van de mensen: 48/100
• Resultaat: De oneliners hebben Reagon niet gered, het is de reactie van anderen
dat de grootste invloed speelde → ze beïnvloeden de kijker thuis
• Daarom is het nu verboden voor het publiek om een reactie te geven tijdens zo een debat
• *Controleconditie: je laat de tape zoals hij was zien aan het publiek
Bennington college (Newcomb)
• Hoger opgeleide mensen zijn linkser/progressiever
• Onderzoek: meisjes college waarbij meisjes hun houding doorheen de jaren werd ondervraagd, de conservatieve houding
daalde ook al is de familie wel conservatief
Stanford Prison Experiment (Zimbardo)
• Stellen mensen in een slechte omgeving slecht gedrag?
• In de groep van 21 deelnemers wordt willekeurig gekozen wie cipier is en wie gevangene is. De bewakers kregen de
instructie om voor goede orde te zorgen, zonder hierbij geweld te gebruiken.
• Resultaat: bewakers gedroegen zich steeds wreder en haalden er plezier uit de gevangenen te treiteren
• Na 36 uur werd al een eerste gevangene vrijgelaten; vertoonde tekenen van depressie
• Na de zesde dag waren de gevangenen zo overstuur dat het onderzoek vroegtijdig werd stopgezet
• Geen betrouwbaar onderzoek: Zimbardo had de bewaker aangezet om hun taak met de nodige hardheid uit te voeren
• MAAR: alle andere cipiers lieten het allemaal gebeuren, ze zijn opgeslokt in de situatie
, 2.3 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
• Sociologie= studie van groepsfactoren (het gaat hier over de institutie/maatschappelijke structuren)
◦ Multilevel designs: het nagaan van de effecten van variabelen op groepsniveau en op individueel niveau via enkele
analyses
• Persoonlijkheidspsychologie= studie van *cross-situationele stabiliteit tussen individuen
◦ Er is in meerdere situaties slechts één bron van gedrag, de persoon zelf (vb. meten van schaamte in verschillende
situaties)
◦ Macht over de situatie < stabiliteit over de situatie
◦ Consistent reageren in verschillende situaties
◦ sociale psychologie: cross-individuele consistentie, hoe hebben situaties impact op personen, ondanks hun
verschillende persoonlijkheden (het gedrag ligt aan de situatie)
◦ De sociale psychologie en persoonlijkheidspsychologie vullen elkaar prima aan (= complementaire theorie)? Een
invloedrijke stroming binnen dit verband is het interactionisme
Interactionsime = een stroming die de nadruk legt op het feit dat er een dynamische wisselwerking is tussen
individuele verschillen en de situatie
Zwakke situaties beïnvloeden het gedrag slechts matig
→ Vb. In een wachtzaal kan je kiezen of je met iemand een praatje doet, hangt af van je introvertie
Sterke situaties geven op een meer dwingende wijze een richting aan het gedrag
→ Vb. In het auditorium is iedereen muisstil, ook al zijn ze introvert/extravert
• Om sociaal gedrag te verklaren moeten we rekening houden met de groep (sociologie), de persoonlijkheid van het individu
(persoonlijkheidspsychologie) en de situatie (sociale psychologie)
2.4 ANDERE PSYCHOLOGISCHE DOMEINEN
• Andere psychologische domeinen en een voorbeeld van een onderzoeksvraag omtrent ‘pestgedrag’
◦ Klinische psychologie: proberen personen met psychische problemen of stoornissen te begrijpen en te behandelen
→ Vb. ‘Welke therapie helpt om pestgedrag te reduceren?’
◦ Cognitieve psychologie: bestudeert mentale processen die betrekking hebben op infoverwerking
→ Vb. ‘Worden stimuli m.b.t. lijden geassocieerd met woorden gerelateerd aan pesten?’
◦ Arbeids- en organisatiepsychologie: bestuderen de mens in relatie tot zijn werk en zijn organisatie
→ Vb. ‘Welke maatregelen kunnen organisaties treffen tegen pesten?’
2.5 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN MENSENKENNIS
• Vaak is onze mensenkennis fout over bepaalde zaken
◦ Als je kinderen voor iets beloont wat ze graag doen, gaan ze die activiteit achteraf minder uitvoeren → je zou
verwachten dat ze het vaker gaan doen
◦ Het herhaaldelijk zien van een persoon/schilderij/gebouw zal je waardering ervoor verhogen (mere-exposure effect)
We mogen ons niet zomaar enkel op onze mensenkennis baseren, want het is niet wetenschappelijk
MAAR psychologie is wel wetenschappelijk
3. DE GESCHIEDENIS VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
• De sociale psychologie heeft een lange historie maar een korte geschiedenis
• Pas begin 20ste eeuw werd er sociaalpsychologisch onderzoek verricht. In 1879 werd in Leipzig het eerste laboratorium voor
experimentele psychologie opgericht door Wilhelm Wundt.
