PREVENTIEVE MONDZORG – HC 1
Voornamelijk open vragen
Les 6 is een verplichte les
1. Inleiding
• De bachelor in de mondzorg verleent kwalitatieve mondzorg vanuit een correcte beroepshouding. Hij
stelt bij elke patiënt de individuele behoefte aan mondzorg vast, indiceert, verleent en evalueert
mondzorg op basis van klinisch redeneren. Hij zorgt voor continuïteit in mondzorg door het toepassen
van een patiëntgericht mondzorgtraject.
• De student beheerst de wetenschappelijke basiskennis gerelateerd aan mondgezondheidszorg.
(Elementair)
• De bachelor in de mondzorg bevordert de gezondheid van de patiënt en groepen patiënten door het
bepalen van determinanten en noden en het stimuleren van gezond gedrag. Om verandering te
bekomen is hij pleitbezorger voor anderen waar nodig en beïnvloedt hij beleidskeuzes (van
organisaties en overheid).
• De student beschrijft de relatie van de mondgezondheid ten opzichte van de algemene gezondheid.
(Elementair)
• De student kent de context van het ontstaan en de inhoud van de definitie van begrippen die
gezondheid en gezondheidspromotie theoretisch omschrijven
2. Gezondheid en preventie
2.1 Mondgezondheid, een maatschappelijk probleem
Mondziekten zijn een groot wereldwijd probleem voor de volksgezondheid, met zowel een hoge prevalentie als
grote negatieve gevolgen voor individuen, gemeenschappen en de samenleving.
• Wereldwijd hebben meer dan 3,5 miljard mensen een chronische en progressieve mondziekte.
• Mondziekten zijn onevenredig van invloed op armere en gemarginaliseerde groepen in de
samenleving, omdat ze nauw verbonden zijn met de socio-economische status en bredere sociale en
commerciële determinanten
• Toenemende consumptie van vrije suikers, met name in lage- en middeninkomenslanden, veroorzaak
een toename van cariës, evenals andere overdraagbare aandoeningen (NCD’s) zoals obesitas en
diabetes.
• Persoonlijke gevolgen van chronische onbehandelde orale ziekten zijn vaak ernstig en kunnen niet
aflatende pijn, sepsis, verminderde kwaliteit van leven, verloren schooldagen, verstoring van het
gezinsleven en verminderde arbeidsproductiviteit omvatten.
• Kosten van de behandeling van mondziekten veroorzaken grote economische lasten en
gezondheidszorgstelsel. Tandheelkundige behandeling alleen kan dit probleem niet oplossen.
• Meest voorkomende mondziekten wereldwijd zijn tandcariës (tandbederf), parodontitis, tandverlies
en kankers in de lippen en mondholte.
• Onbehandelde cariës meest voorkomende gezondheidstoestand
• 2,4 miljard mensen wereldwijd.
• Gemiddelde 35% van de populatie’
• Eerste grote piek was op leeftijd van 25 jaar en een tweede kleinere piek op de leeftijd van 70 jaar.
Piek leeftijd 25 jaar en 70 jaar.
• 70 jaar: wortelcariës → tanden komen bloot te liggen door recessies. Sneller demineraliseren.
1
, Prevalentie van ernstige parodontitis. (>15 jaar)
• Ernstige parodontits
• 10,8% van de populatie wereldwijd of 743 miljoen mensen.
• Prevalentie: voorkomen van een bepaalde ziekte/pathologie binnen een bepaalde populatie.
➔ Parodontitis: stijgende lijn
• Incidentie: het aantal nieuwe gevallen wat we hebben gedurende een bepaalde periode.
➔ Piek 30/40 jaar
• Impact op algemene gezondheid
• Impact op welzijn van mensen
• Economische impact
• Aanpak: curatief eerder dan preventief (lucratief?)
• Curatief: als er een probleem is, dan gaan aanpakken.
• Preventief: voorkomen van problemen
• Lucratief: concept waar veel geld mee te verdienen is.
• Is curatief de goede denkpiste?
• Nee (voorbeeld vinger)
2.2. Het concept mondgezondheid
• Aandoeningen in de mond zijn van de meest voorkomende ziekten in de categorie ‘niet overdraagbare
aandoeningen’(NCD’s: non-communicable diseases).
• Wereldwijd tasten ze, zoals hierboven vermeld, een kleine 4 miljard mensen aan. Ze hebben
gemeenschappelijke risicofactoren met heel wat andere NCD’s en worden beïnvloed door
gelijkaardige sociale determinanten.
• Mondgezondheid belangrijk aandeel in de algemene gezondheid en het algemeen welzijn van de
mensen.
• Focus blijft toch sterk liggen op het behandelen van aandoeningen en dit door de lens van een
biomedisch model.
• Socio-demografische verschuiving, digitalisering van de informatiekanalen samen met sociale media
maken daarenboven dat mensen meer geïnteresseerd zijn in hun gezondheid en het beheren van die
gezondheid.
• Eerder dan te focussen op pathologie, ziekte progressie en behandeling heeft een breder bio-psycho-
sociaal model de plaats ingenomen van het biomedisch model en heeft zijn weerslag op het klinisch
handelen, onderzoek en beleid.
• Het erkennen van de eerdere beperkingen van een eng ziekte-gericht biomedisch model, en het
verschuiven naar een meer patiënt- en gezondheid gericht model heeft geleid tot nieuwe definities
van gezondheid en mondgezondheid.
• Definitie gezondheid: “gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en
maatschappelijk welbevinden en niet slecht die afwezigheid van ziekte of andere lichamelijk gebrek”
2
, • Dankzij het Ottawa Charter voor gezondheidspromotie (WHO 1986) werd dit wat duidelijker in beeld
gebracht door te stellen dat, om gezond te blijven, een individu of een groep in staat moet zijn
zijn/hun verwachtingen inzake gezondheid te identificeren en te realiseren.
• In de huidige definitie ontbreken de dynamiek en het vermogen om te adapteren.
Curatieve cirkel doorbreken?
Gezonde tand → cariës → vulling → secundaire cariës → wortelkanaalbehandeling → kroon → peri-apicale
ontsteking → extractie → implantaat.
Accurate diagnose: vroegtijdig vaststellen
Preventie - determinanten analyse: oorzaken van de
oorzaken (in gesprek, omgeving, enz.)
Vroege detectie:
Just in time restauratie:
Minimaal invasief procedures
Preventief van secundair: hetzelfde geval vermijden
Visie aanpassen → bio-psycho-sociale benadering.
Bio-medisch-technische benadering → bio-psycho-sociale benadering
Ziekte gericht → patiënt-gezondheid gericht
The Ottawa Charter’s emblem
Wat is gezondheidspromotie?
Proces waar we mensen en middel
Wat is gezondheid?
Volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welbevinden en niet slechts de afwezigheid van ziekte of
andere lichamelijk gebrek.
➔ Dynamisch, veerkracht, zelf-regie
Positieve gezondheid bestaat uit 6 dimensies.
Focus op potentieel: wat kan de mens wel of niet
Value-based:
Blauw: gezondheidsconditie
Rood: psychologisch functioneren
Groen: verband tussen psycho-sociaal functioneren (vb. esthetisch, schamen)
Genetische en biologische factoren:
Erfelijk – doorheen levensloop hebben ontwikkeld.
Sociale omgevingsfactoren: arme omgeving
Fysieke omgevingsfactoren: sanitaire voorzieningen, klimaat
Gezondheidsgedrag: roken
Toegang tot zorg: zijn er extra middelen voor kwetsbare groepen?
Oefening
Medische insteek: focust op probleem/pathologie → behandelen → opvolgen
Positieve gezondheid: holistisch benaderen, sociale, omgeving, motiveren, bijsturen, instructies.
3
, 2.3. Hoe gezondheid bevorderen
Menselijke biologie: gevoelig om bepaalde ziekte te krijgen.
Chemische factoren: koolstofmonoxide: ontstaat wanneer bij een onvolledige verbranding.
Gezondheidszorg: hoe is onze gezondheidszorg georganiseerd is.
Oefening:
Biologisch: te weinig speeksel
Leefstijl:
• Slechte voeding
• Veel suikers en poetsgewoonten.
Omgeving:
• Fysiek:
o Waterfluordering
o Aanbod automaten op school
o Reclame
• Maatschappelijk:
o Sociale/culturele context
o Door drukte geen tijd om te poetsen.
Organisatie gezondheidszorg:
• Zorgtoegankelijkheid
Aanpak:
• Medisch
• Gedrag
• Sociaal
Mondzorgtraject in België: als een persoon elk jaar naar de tandarts gaat voor controle, krijgt meer geld terug.
2.4. Het concept gezondheidspromotie
Gezondste keuze de gemakkelijkste is: prijs van bepaalde voedingsmiddelen
Ongezondste keuze: gemakkelijk te consumeren, gebruiksvriendelijk verpakt.
Mondgezondheidspromotie: ondersteunende overheidsbeleid, ondersteunende omgevingsmilieu
Empowerment: tools en nodige ondersteuning voor de pt + zelfvertrouwen om het succes te behalen.
Advocacy: politiek benaderen en overtuigen.
Sealantprogramma’s – ondersteunende preventieve maatregelen
Suikervrije medicatie – ondersteunden preventieve
Rookverbod: bewaking
Poetsinstructie: preventie
Suikertaks – bewaking
GVO op school – gezondheidsvoorlichting
Actieve voedingsdriehoek – voorlichting
Waterfluoridering – preventie en bewaking
2.5. Gezondheid meten
4
Voornamelijk open vragen
Les 6 is een verplichte les
1. Inleiding
• De bachelor in de mondzorg verleent kwalitatieve mondzorg vanuit een correcte beroepshouding. Hij
stelt bij elke patiënt de individuele behoefte aan mondzorg vast, indiceert, verleent en evalueert
mondzorg op basis van klinisch redeneren. Hij zorgt voor continuïteit in mondzorg door het toepassen
van een patiëntgericht mondzorgtraject.
• De student beheerst de wetenschappelijke basiskennis gerelateerd aan mondgezondheidszorg.
(Elementair)
• De bachelor in de mondzorg bevordert de gezondheid van de patiënt en groepen patiënten door het
bepalen van determinanten en noden en het stimuleren van gezond gedrag. Om verandering te
bekomen is hij pleitbezorger voor anderen waar nodig en beïnvloedt hij beleidskeuzes (van
organisaties en overheid).
• De student beschrijft de relatie van de mondgezondheid ten opzichte van de algemene gezondheid.
(Elementair)
• De student kent de context van het ontstaan en de inhoud van de definitie van begrippen die
gezondheid en gezondheidspromotie theoretisch omschrijven
2. Gezondheid en preventie
2.1 Mondgezondheid, een maatschappelijk probleem
Mondziekten zijn een groot wereldwijd probleem voor de volksgezondheid, met zowel een hoge prevalentie als
grote negatieve gevolgen voor individuen, gemeenschappen en de samenleving.
• Wereldwijd hebben meer dan 3,5 miljard mensen een chronische en progressieve mondziekte.
• Mondziekten zijn onevenredig van invloed op armere en gemarginaliseerde groepen in de
samenleving, omdat ze nauw verbonden zijn met de socio-economische status en bredere sociale en
commerciële determinanten
• Toenemende consumptie van vrije suikers, met name in lage- en middeninkomenslanden, veroorzaak
een toename van cariës, evenals andere overdraagbare aandoeningen (NCD’s) zoals obesitas en
diabetes.
• Persoonlijke gevolgen van chronische onbehandelde orale ziekten zijn vaak ernstig en kunnen niet
aflatende pijn, sepsis, verminderde kwaliteit van leven, verloren schooldagen, verstoring van het
gezinsleven en verminderde arbeidsproductiviteit omvatten.
• Kosten van de behandeling van mondziekten veroorzaken grote economische lasten en
gezondheidszorgstelsel. Tandheelkundige behandeling alleen kan dit probleem niet oplossen.
• Meest voorkomende mondziekten wereldwijd zijn tandcariës (tandbederf), parodontitis, tandverlies
en kankers in de lippen en mondholte.
• Onbehandelde cariës meest voorkomende gezondheidstoestand
• 2,4 miljard mensen wereldwijd.
• Gemiddelde 35% van de populatie’
• Eerste grote piek was op leeftijd van 25 jaar en een tweede kleinere piek op de leeftijd van 70 jaar.
Piek leeftijd 25 jaar en 70 jaar.
• 70 jaar: wortelcariës → tanden komen bloot te liggen door recessies. Sneller demineraliseren.
1
, Prevalentie van ernstige parodontitis. (>15 jaar)
• Ernstige parodontits
• 10,8% van de populatie wereldwijd of 743 miljoen mensen.
• Prevalentie: voorkomen van een bepaalde ziekte/pathologie binnen een bepaalde populatie.
➔ Parodontitis: stijgende lijn
• Incidentie: het aantal nieuwe gevallen wat we hebben gedurende een bepaalde periode.
➔ Piek 30/40 jaar
• Impact op algemene gezondheid
• Impact op welzijn van mensen
• Economische impact
• Aanpak: curatief eerder dan preventief (lucratief?)
• Curatief: als er een probleem is, dan gaan aanpakken.
• Preventief: voorkomen van problemen
• Lucratief: concept waar veel geld mee te verdienen is.
• Is curatief de goede denkpiste?
• Nee (voorbeeld vinger)
2.2. Het concept mondgezondheid
• Aandoeningen in de mond zijn van de meest voorkomende ziekten in de categorie ‘niet overdraagbare
aandoeningen’(NCD’s: non-communicable diseases).
• Wereldwijd tasten ze, zoals hierboven vermeld, een kleine 4 miljard mensen aan. Ze hebben
gemeenschappelijke risicofactoren met heel wat andere NCD’s en worden beïnvloed door
gelijkaardige sociale determinanten.
• Mondgezondheid belangrijk aandeel in de algemene gezondheid en het algemeen welzijn van de
mensen.
• Focus blijft toch sterk liggen op het behandelen van aandoeningen en dit door de lens van een
biomedisch model.
• Socio-demografische verschuiving, digitalisering van de informatiekanalen samen met sociale media
maken daarenboven dat mensen meer geïnteresseerd zijn in hun gezondheid en het beheren van die
gezondheid.
• Eerder dan te focussen op pathologie, ziekte progressie en behandeling heeft een breder bio-psycho-
sociaal model de plaats ingenomen van het biomedisch model en heeft zijn weerslag op het klinisch
handelen, onderzoek en beleid.
• Het erkennen van de eerdere beperkingen van een eng ziekte-gericht biomedisch model, en het
verschuiven naar een meer patiënt- en gezondheid gericht model heeft geleid tot nieuwe definities
van gezondheid en mondgezondheid.
• Definitie gezondheid: “gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en
maatschappelijk welbevinden en niet slecht die afwezigheid van ziekte of andere lichamelijk gebrek”
2
, • Dankzij het Ottawa Charter voor gezondheidspromotie (WHO 1986) werd dit wat duidelijker in beeld
gebracht door te stellen dat, om gezond te blijven, een individu of een groep in staat moet zijn
zijn/hun verwachtingen inzake gezondheid te identificeren en te realiseren.
• In de huidige definitie ontbreken de dynamiek en het vermogen om te adapteren.
Curatieve cirkel doorbreken?
Gezonde tand → cariës → vulling → secundaire cariës → wortelkanaalbehandeling → kroon → peri-apicale
ontsteking → extractie → implantaat.
Accurate diagnose: vroegtijdig vaststellen
Preventie - determinanten analyse: oorzaken van de
oorzaken (in gesprek, omgeving, enz.)
Vroege detectie:
Just in time restauratie:
Minimaal invasief procedures
Preventief van secundair: hetzelfde geval vermijden
Visie aanpassen → bio-psycho-sociale benadering.
Bio-medisch-technische benadering → bio-psycho-sociale benadering
Ziekte gericht → patiënt-gezondheid gericht
The Ottawa Charter’s emblem
Wat is gezondheidspromotie?
Proces waar we mensen en middel
Wat is gezondheid?
Volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welbevinden en niet slechts de afwezigheid van ziekte of
andere lichamelijk gebrek.
➔ Dynamisch, veerkracht, zelf-regie
Positieve gezondheid bestaat uit 6 dimensies.
Focus op potentieel: wat kan de mens wel of niet
Value-based:
Blauw: gezondheidsconditie
Rood: psychologisch functioneren
Groen: verband tussen psycho-sociaal functioneren (vb. esthetisch, schamen)
Genetische en biologische factoren:
Erfelijk – doorheen levensloop hebben ontwikkeld.
Sociale omgevingsfactoren: arme omgeving
Fysieke omgevingsfactoren: sanitaire voorzieningen, klimaat
Gezondheidsgedrag: roken
Toegang tot zorg: zijn er extra middelen voor kwetsbare groepen?
Oefening
Medische insteek: focust op probleem/pathologie → behandelen → opvolgen
Positieve gezondheid: holistisch benaderen, sociale, omgeving, motiveren, bijsturen, instructies.
3
, 2.3. Hoe gezondheid bevorderen
Menselijke biologie: gevoelig om bepaalde ziekte te krijgen.
Chemische factoren: koolstofmonoxide: ontstaat wanneer bij een onvolledige verbranding.
Gezondheidszorg: hoe is onze gezondheidszorg georganiseerd is.
Oefening:
Biologisch: te weinig speeksel
Leefstijl:
• Slechte voeding
• Veel suikers en poetsgewoonten.
Omgeving:
• Fysiek:
o Waterfluordering
o Aanbod automaten op school
o Reclame
• Maatschappelijk:
o Sociale/culturele context
o Door drukte geen tijd om te poetsen.
Organisatie gezondheidszorg:
• Zorgtoegankelijkheid
Aanpak:
• Medisch
• Gedrag
• Sociaal
Mondzorgtraject in België: als een persoon elk jaar naar de tandarts gaat voor controle, krijgt meer geld terug.
2.4. Het concept gezondheidspromotie
Gezondste keuze de gemakkelijkste is: prijs van bepaalde voedingsmiddelen
Ongezondste keuze: gemakkelijk te consumeren, gebruiksvriendelijk verpakt.
Mondgezondheidspromotie: ondersteunende overheidsbeleid, ondersteunende omgevingsmilieu
Empowerment: tools en nodige ondersteuning voor de pt + zelfvertrouwen om het succes te behalen.
Advocacy: politiek benaderen en overtuigen.
Sealantprogramma’s – ondersteunende preventieve maatregelen
Suikervrije medicatie – ondersteunden preventieve
Rookverbod: bewaking
Poetsinstructie: preventie
Suikertaks – bewaking
GVO op school – gezondheidsvoorlichting
Actieve voedingsdriehoek – voorlichting
Waterfluoridering – preventie en bewaking
2.5. Gezondheid meten
4
