JUSTITIEEL
WELZIJNSWERK
Yara Vanderheyden
HOGESCHOOL PXL
,DEEL VAN ISOLDE & GREET
1. INLEIDENDE BEGRIPPEN
- Raakvlakken met de criminologie & strafrecht
- Hoe past “welzijn” in dit verhaal?
1.1. WAT IS CRIMINOLOGIE?
- criminoloog bestudeert mens die in conflict leeft met samenleving & met haar normen
- Criminologie = wetenschap die betrouwbare & precieze kennis wil leveren over criminaliteit,
over mensen die misdaden plegen & over hoe daar op gereageerd kan worden
1.1.1. DEFINITIE
- = wetenschappelijke studie van het tot stand komen van regels of normen, overtreden van
die normen & oorzaken hiervan, (maatschappelijke & strafrechtelijke) reacties op
normovertredingen & effecten hiervan
- Het specifieke aan die regels of normen is dat zij gedragingen (conflicten) betreffen die, op
bepaald ogenblik, in bepaalde cultuur & maatschappelijke organisatie, als onduldbaar,
schadelijk of antisociaal beschouwd worden
- Dit geldt zowel tussen burgers onderling als tussen burgers & overheid
- Hierdoor gaan allerlei mechanismen van formele & informele sociale controle in werking
treden met het oog op bescherming van heersende openbare orde
2.1.1.1 ANALYSE VAN DEZE DEFINITIE
- Regels & normen in samenleving
- overtreden van die regels & normen
- waarom van overtreding (zie ook hoofdstuk 2)
- reactie op die overtreding (zie lessen Dennis Smolders)
- effecten van die reactie (effecten van bv een opsluiting, zie hoofdstuk 3)
Mechanismen van formele & informele sociale controle ter bescherming van heersende openbare
orde
- Het gaat dus om bestuderen van gedrag
- Gedrag dat als schadelijk wordt gezien door maatschappij in haar totaliteit of voor
slachtoffers
- overheid voelt zich genoodzaakt hier tegen op te treden
- Ook vanuit welzijnswerk trachten wij in te spelen op schadelijke gedragingen
criminologie wil:
- objectieve informatie verschaffen
- bijdragen aan objectiviteit van strafrechtelijke oordeelsvorming
- komen tot effectievere & meer humane aanpak van criminaliteitsproblemen
, - dit door informatie te verschaffen aan bv. politie, hulpverleners over achtergronden van
crimineel gedrag, effecten ervan op slachtoffers & effecten van straffen op daders &
slachtoffers,(cfr de MA als generalist die ruim kijkt) maar ook aan beleid
1.2. STRAFRECHT
- Strafrecht:
o bepaalt grenzen van wat in bepaalde maatschappij toelaatbaar & niet-toelaatbaar is
- criminologie & strafrecht 2 visies:
o criminologie in dienst van strafrechtspleging
o criminologie vanuit politiserend perspectief
1.3. CRIMINOLOGIE & STRAFRECHT
praktijkbelang van criminologie toont zich op 3 terreinen
- Strafbaarstelling: welk gedrag stellen we strafbaar?
- Strafrechtsbedeling: werking strafgerechten (vonnisbeleid, seponeringsbeleid,
strafuitvoeringsbeleid, …)
- Delinquentiebeheersing: hoe criminaliteit terugdringen?
o Repressieve aanpak
Beteugelen & bestraffen van ongewenste gedragingen
o Preventieve aanpak
Voorkomen van problematische situaties
o Proactieve aanpak
Zoeken naar oplossingen gebaseerd op vertrouwelijk contact met
maatschappelijke kwetsbare groepen wiens maatschappelijke participatie
men tegelijkertijd wil bevorderen
- goed welzijnsbeleid werkt ook preventief!
1.4. HOE PAST WELZIJN IN DIT VERHAAL?
- Heel wat raakvlakken tussen welzijn & justitie
- 2 maatschappelijke reacties op dezelfde fenomenen
- Criminaliteit veroorzaakt onwelzijn maar is vaak ook gevolg van onwelzijn
- Delinquent gedrag is vaak veroorzaakt door welzijnsproblemen ten gevolge van ontbreken,
verbreken of tekortschieten van persoonlijke & maatschappelijke verbindingen
- Verbindend werken is dus belangrijk (krachtlijn SSW). Kan dit vanuit justitie?
Link met internationale definitie van sociaal werk:
- ‘Sociaal werk is een op de praktijk gebaseerd beroep en een academische discipline die
sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van
mensen bevordert. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve
sociale verantwoordelijkheid en respect voor vormen van diversiteit staan centraal in het
sociaal werk. Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale- en menswetenschappen en
inheemse of lokale vormen van kennis, engageert sociaal werk mensen en structuren om
problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen.’
, welzijnswerk = partner in integraal benaderen van criminaliteit & welzijnsproblemen
Dit toont zich in verruimde samenwerking tussen politie, justitie & hulpverlening
2. VERKLARINGSMODELLEN
Waarom overtreden mensen de norm? Een greep uit enkele benaderingswijzen doorheen tijd
2.1. BENADERINGSWIJZEN
2.1.1. KLASSIEKE SCHOOL ALS BAKERMAT VAN STRAFWETTEN &
STRAFRECHTSPLEGING
- Bentham – nadeel van straf moet hoger zijn dan voordeel van delict
- Beccaria – Dei delitti & delle pene over organisatie van strafrecht
Stellingen van Beccaria
- Misdaad brengt morele schuld & verantwoordelijkheid met zich mee want mensen
beschikken over vrije wil (rationeel mensbeeld, onderscheid tussen goed en kwaad)
- overheid heeft recht om te straffen misdadiger pleegt immers contractbreuk
- Legaliteitsbeginsel misdrijven & straffen moeten in wet vastgelegd zijn zodat burgers
beschermd worden tegen willekeur
- Proportionaliteitsbeginsel straffen in verhouding tot ernst van misdrijf
- Gelijkheidsbeginsel wetten moeten voor iedereen gelden
- Een derde onpartijdige partij, rechter, velt oordeel
o Rechters moesten enkel wet toepassen, geen interpretaties, geen willekeur, niet zelf
sancties bepalen
- Humaniteitsbeginsel straffen moeten humaan zijn
o Hij is tegen alle vormen van publieke straffen of doodstraf
o ideale straf = vrijheidsstraf (schrikt mensen af, kan proportioneel toegepast worden)
straf heeft 2 doeleinden volgens Beccaria:
- misdadig gedrag stoppen ten opzichte van samenleving
- preventie mensen ertoe brengen geen feiten te plegen + voorbeeld stellende werking
Mensbeeld = misdaad is een normaal verschijnsel in samenleving, rationeel handelende op eigen
voordeel gerichte dader!
2.1.2. BIOLOGISCHE & PSYCHOLOGISCHE BENADERINGEN
= Theorieën die oorzaken voor ontstaan, het in stand blijven of stoppen van criminele gedragingen
zoeken in eigenschappen van persoon of individu zelf
= Focus op persoon van dader & mogelijke oorzaken verankerd in persoon
= dader van criminele feiten was niet langer een rationeel wezen dat uit vrije wil de wet overtrad,
maar mens gedetermineerd tot delinquentie
WELZIJNSWERK
Yara Vanderheyden
HOGESCHOOL PXL
,DEEL VAN ISOLDE & GREET
1. INLEIDENDE BEGRIPPEN
- Raakvlakken met de criminologie & strafrecht
- Hoe past “welzijn” in dit verhaal?
1.1. WAT IS CRIMINOLOGIE?
- criminoloog bestudeert mens die in conflict leeft met samenleving & met haar normen
- Criminologie = wetenschap die betrouwbare & precieze kennis wil leveren over criminaliteit,
over mensen die misdaden plegen & over hoe daar op gereageerd kan worden
1.1.1. DEFINITIE
- = wetenschappelijke studie van het tot stand komen van regels of normen, overtreden van
die normen & oorzaken hiervan, (maatschappelijke & strafrechtelijke) reacties op
normovertredingen & effecten hiervan
- Het specifieke aan die regels of normen is dat zij gedragingen (conflicten) betreffen die, op
bepaald ogenblik, in bepaalde cultuur & maatschappelijke organisatie, als onduldbaar,
schadelijk of antisociaal beschouwd worden
- Dit geldt zowel tussen burgers onderling als tussen burgers & overheid
- Hierdoor gaan allerlei mechanismen van formele & informele sociale controle in werking
treden met het oog op bescherming van heersende openbare orde
2.1.1.1 ANALYSE VAN DEZE DEFINITIE
- Regels & normen in samenleving
- overtreden van die regels & normen
- waarom van overtreding (zie ook hoofdstuk 2)
- reactie op die overtreding (zie lessen Dennis Smolders)
- effecten van die reactie (effecten van bv een opsluiting, zie hoofdstuk 3)
Mechanismen van formele & informele sociale controle ter bescherming van heersende openbare
orde
- Het gaat dus om bestuderen van gedrag
- Gedrag dat als schadelijk wordt gezien door maatschappij in haar totaliteit of voor
slachtoffers
- overheid voelt zich genoodzaakt hier tegen op te treden
- Ook vanuit welzijnswerk trachten wij in te spelen op schadelijke gedragingen
criminologie wil:
- objectieve informatie verschaffen
- bijdragen aan objectiviteit van strafrechtelijke oordeelsvorming
- komen tot effectievere & meer humane aanpak van criminaliteitsproblemen
, - dit door informatie te verschaffen aan bv. politie, hulpverleners over achtergronden van
crimineel gedrag, effecten ervan op slachtoffers & effecten van straffen op daders &
slachtoffers,(cfr de MA als generalist die ruim kijkt) maar ook aan beleid
1.2. STRAFRECHT
- Strafrecht:
o bepaalt grenzen van wat in bepaalde maatschappij toelaatbaar & niet-toelaatbaar is
- criminologie & strafrecht 2 visies:
o criminologie in dienst van strafrechtspleging
o criminologie vanuit politiserend perspectief
1.3. CRIMINOLOGIE & STRAFRECHT
praktijkbelang van criminologie toont zich op 3 terreinen
- Strafbaarstelling: welk gedrag stellen we strafbaar?
- Strafrechtsbedeling: werking strafgerechten (vonnisbeleid, seponeringsbeleid,
strafuitvoeringsbeleid, …)
- Delinquentiebeheersing: hoe criminaliteit terugdringen?
o Repressieve aanpak
Beteugelen & bestraffen van ongewenste gedragingen
o Preventieve aanpak
Voorkomen van problematische situaties
o Proactieve aanpak
Zoeken naar oplossingen gebaseerd op vertrouwelijk contact met
maatschappelijke kwetsbare groepen wiens maatschappelijke participatie
men tegelijkertijd wil bevorderen
- goed welzijnsbeleid werkt ook preventief!
1.4. HOE PAST WELZIJN IN DIT VERHAAL?
- Heel wat raakvlakken tussen welzijn & justitie
- 2 maatschappelijke reacties op dezelfde fenomenen
- Criminaliteit veroorzaakt onwelzijn maar is vaak ook gevolg van onwelzijn
- Delinquent gedrag is vaak veroorzaakt door welzijnsproblemen ten gevolge van ontbreken,
verbreken of tekortschieten van persoonlijke & maatschappelijke verbindingen
- Verbindend werken is dus belangrijk (krachtlijn SSW). Kan dit vanuit justitie?
Link met internationale definitie van sociaal werk:
- ‘Sociaal werk is een op de praktijk gebaseerd beroep en een academische discipline die
sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van
mensen bevordert. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve
sociale verantwoordelijkheid en respect voor vormen van diversiteit staan centraal in het
sociaal werk. Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale- en menswetenschappen en
inheemse of lokale vormen van kennis, engageert sociaal werk mensen en structuren om
problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen.’
, welzijnswerk = partner in integraal benaderen van criminaliteit & welzijnsproblemen
Dit toont zich in verruimde samenwerking tussen politie, justitie & hulpverlening
2. VERKLARINGSMODELLEN
Waarom overtreden mensen de norm? Een greep uit enkele benaderingswijzen doorheen tijd
2.1. BENADERINGSWIJZEN
2.1.1. KLASSIEKE SCHOOL ALS BAKERMAT VAN STRAFWETTEN &
STRAFRECHTSPLEGING
- Bentham – nadeel van straf moet hoger zijn dan voordeel van delict
- Beccaria – Dei delitti & delle pene over organisatie van strafrecht
Stellingen van Beccaria
- Misdaad brengt morele schuld & verantwoordelijkheid met zich mee want mensen
beschikken over vrije wil (rationeel mensbeeld, onderscheid tussen goed en kwaad)
- overheid heeft recht om te straffen misdadiger pleegt immers contractbreuk
- Legaliteitsbeginsel misdrijven & straffen moeten in wet vastgelegd zijn zodat burgers
beschermd worden tegen willekeur
- Proportionaliteitsbeginsel straffen in verhouding tot ernst van misdrijf
- Gelijkheidsbeginsel wetten moeten voor iedereen gelden
- Een derde onpartijdige partij, rechter, velt oordeel
o Rechters moesten enkel wet toepassen, geen interpretaties, geen willekeur, niet zelf
sancties bepalen
- Humaniteitsbeginsel straffen moeten humaan zijn
o Hij is tegen alle vormen van publieke straffen of doodstraf
o ideale straf = vrijheidsstraf (schrikt mensen af, kan proportioneel toegepast worden)
straf heeft 2 doeleinden volgens Beccaria:
- misdadig gedrag stoppen ten opzichte van samenleving
- preventie mensen ertoe brengen geen feiten te plegen + voorbeeld stellende werking
Mensbeeld = misdaad is een normaal verschijnsel in samenleving, rationeel handelende op eigen
voordeel gerichte dader!
2.1.2. BIOLOGISCHE & PSYCHOLOGISCHE BENADERINGEN
= Theorieën die oorzaken voor ontstaan, het in stand blijven of stoppen van criminele gedragingen
zoeken in eigenschappen van persoon of individu zelf
= Focus op persoon van dader & mogelijke oorzaken verankerd in persoon
= dader van criminele feiten was niet langer een rationeel wezen dat uit vrije wil de wet overtrad,
maar mens gedetermineerd tot delinquentie
