Samenvatting - Maatschappij, bestuur en beleid (L.22086)

Week 1 quiz 10/10
Democratie

 Basisdemocratie
o Burgers bepalen
o Geen staat
o Anarchie (heerschappijloosheid)
o Oorspronkelijke idee communisme
 Representatieve democratie
o Burgers laten zich vertegenwoordigen
o Presidentiële democratie
o Parlementaire democratie
 Aristocratie
o Vaste groep (erfelijk) die ‘vaderlijk handelt’
 Dictatuur
o Vrijheden tot een minimum
o Afgedwongen



Democratische rechtsstaat: overheidshandelen is onderworpen aan de regels van
het recht

 Zes onderdelen
1. Grondrechten (garantie van staatsvrije sfeer)
o Een ieder heeft fundamentele vrijheden en grondrechten
2. Scheiding der machten
o Wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht liggen bij
verschillende instanties
3. Legaliteitsbeginsel (geen willekeur)
o Alles wat de overheid doet, moet op de wet gebaseerd zijn, (de
meeste) nieuwe wetten mogen niet met terugwerkende kracht
worden toegepast
4. Onafhankelijke rechtspraak
o Rechters moeten onafhankelijk en onpartijdig tot een oordeel
kunnen komen
5. Het bestaan van vrije en onafhankelijke media (persvrijheid)
6. Het bestaan van vrije en geheime verkiezingen
o Vrij in je keuze en geheim in de zin dat je keuze niet beïnvloed wordt



1. Grondrechten
o Een ‘onthouden’ van de overheid (doet iets niet)
 Vrijheid van meningsuiting
 Vrijheid van godsdienst
 Gelijkheidsrechten: verbod op discriminatie
 Participatierechten: kiesrecht
o Sociale grondrechten: Overheid zorgt ergens voor
 Recht op onderwijs
 Recht op sociale zekerheid

,  Recht op werkgelegenheid
2. Scheiding der machten
o Trias politica
 Horizontale scheiding
 Wetgevende macht (regering (koning + ministers) en
Staten-Generaal (1e + 2e kamer))
 Uitvoerende macht (regering)
 Rechterlijke macht (rechters)
 Verticale scheiding
 Centrale overheid
 Provincies
 Gemeenten
 Waterschappen
3. Legaliteitsbeginsel
o Machtsgebruik door het openbaar bestuur moet legitiem zijn
 Legitimiteit
 Overheidsoptreden heeft plaats volgens juridische
normen (legaliteit)
 Aanvaarding of steun in het algemeen door de
bevolking
o Responsief bestuur: volgt de behoeften en
wensen van burgers (kenbaar vanuit
verkiezingen)
 Doeltreffend (effectief)
 Het daadwerkelijk realiseren van doelstellingen
 Doelmatig (efficiënt)
 Met zo min mogelijk middelen
4. Onafhankelijke rechtspraak
o Rechters kunnen niet zomaar worden ontslagen
o Recht spreken op basis van wetten, verdragen en jurisprudentie
o Rechters mogen niet zomaar allerlei bijbanen of nevenfuncties
hebben
o Controle op rechters:
 Wraking van een rechter (verzoek om in specifieke zaak de
rechter te vervangen omdat deze mogelijk partijdig is)
 Hoger beroep
5. Persvrijheid
o Geen voorafgaand toezicht
o Wel wettelijke beperkingen
o Mogelijk om achteraf aan te klagen/aangeklaagd te worden
 Smaad (iemands naam opzettelijk schaden)
 Laster (vorm van smaad gebaseerd op leugens)
 Discriminatie
6. Vrije en geheime verkiezingen
o Eisen
 Algemeen stemrecht
 Vrijheid om je kandidaat te stellen
 Geheime verkiezingen
 Vrijheid tot de media

, Verenigde staten

 President: hoofd van de uitvoerende macht
 Kiesmannen
o Electorale college: iedere staat mag zelf beslissen hoe kiesmannen
aangewezen worden. Elke staat wijst een kiesman aan voor iedere
senator of afgevaardigde die de staat vertegenwoordigt in het
Amerikaans congres = de wetgevende macht
 Amerikaans congres
o Hogerhuis = senaat (100 leden, elke staat 2)
 Worden iedere 6 jaar gekozen, waarbij elke 2 jaar ongeveer
een derde van de staten verkiezingen heeft
o Lagerhuis = huis van afgevaardigden (435 leden, verdeeld obv
inwoners + 6 leden uit overzeese gebieden
 Worden iedere 2 jaar gekozen
o Totaal 538, helft plus 1 wint (270)
 Gerrymandering
o Grenzen van kiesdistricten worden zó getrokken, dat de kans op
winst voor een bepaalde partij vergoot wordt
 Voters suppression
o Ontmoedigen van stemmers door bijv. burgers te verplichten een
paspoort te bezitten om te stemmen


Historische ontwikkeling politiek en maatschappij Nederland

 Historische ontwikkeling 1
o Tot eind middeleeuwen: elite bepaalt
 Verandering door
 Andere prioriteiten, medeleven en eigenbelang
 Bevolkingsgroei: behoefte aan straten, riolering
o Vanaf eind middeleeuwen
 Opkomst industrie
 Groei steden
 Armoede belangrijke kwestie
 Historische ontwikkeling 2 (1917-1967)
o Pacificatie: uitruil van principes (1917: onderwijsvrijheid tegen
algemeen kiesrecht)
 Pacificatiepolitiek = zakelijkheid + verdraagzaamheid +
evenredigheid + depolitisering
o Verzuiling
 Groeperingen die vanuit eigen gedachtegoed
maatschappelijke ontwikkelingen wilden begeleiden
 Integratie: binnen eigen gemeenschap in contact komen en
weinig in contact met vreemde ideeën