Denken over lichamen
H1: Wat is filosofie?
1.1 Drie aspecten: attitude, methodologie, domein
● attitude: kritisch denken, zoeken naar waarheid
○ In veel definities: kritische kracht van filosofie benadrukken, in de mate dat filosofie
wordt vereenzelvigd met kritisch denken
○ Filosofie: vooral in vraag stellen wat andere mensen als vanzelfsprekend
beschouwen
■ Ergeren aan de banaliteiten waarop ons dagelijks leven rust
■ Willen zich niet neerleggen bij overgeleverde inzichten en schijnbare
evidenties
■ Uitdagen van autoriteiten
■ Descartes merkte op dat ons gezichtsvermogen ons vaak bedriegt: bv bij
optische illusies
■ Redenering: het is mogelijk dat onze zintuigen ons vaker bedriegen
● Zintuigen = belangrijke bron in het verwerven van kennis
● Zintuigen onbetrouwbaar, kennis ook onbetrouwbaar?
■ Zelfs meest fundamentele wiskundige basiskennis: kan fout zijn
○ Kritiek = niet altijd het einddoel van filosofie
■ Filosofische kritiek: opent de mogelijkheid dat dingen anders zouden (of
hadden) kunnen zijn
○ Filosofie: positief en constructief project te construeren
■ Bekritiseerde elementen vervangen door elementen die resistenter zijn
tegen kritiek
○ Is kritisch denken een uniek filosofische bezigheid?
■ Kritisch zijn zonder aan filosofie te doen: is mogelijk
■ Sommige wetenschappers: staan kritisch tegenover bepaalde vormen van
wetenschappelijk onderzoek
● Doen niet noodzakelijk aan filosofie
■ Hedendaagse wetenschappers en filosofen: gemeenschappelijke attitude
● Kritisch zijn
● Zoeken naar de waarheid
● …
■ ‘Wat is wetenschap?’
● Richard Feynman: ‘Een van de kwaliteiten van de wetenschap is dat
ze ons de waarde van rationeel denken bijbrengt, en het belang van
vrijheid van denken leert ons dat het loont om te twijfelen aan de
waarheid die wordt verteld’
, 2
● Beschrijving gaat ook op voor filosofie (ook al had Feynman het niet
zo met filosofie)
● methode:
○ intuïtie:
■ 17e/18e eeuw: verwijzen naar de kennis die op een onmiddellijke manier
wordt verkregen
● Descartes spreekt over heldere en welonderscheiden ideeën, die
geen redelijk mens zou durven betwijfelen
● ‘je pense donc je suis’
○ Vanzelfsprekend volgens Descartes
■ 20e eeuw: eerder een negatieve betekenis
● Term verwijst naar spontane overtuigingen van onze eigen geest
● Common sense; zijn vaak moeilijk te veranderen of op te geven, zelfs
in de aanwezigheid van overtuigend bewijsmateriaal
■ Filosofen die vaak gebruik maken van intuïties en zelden of niet van
empirisch onderzoek
● Fauteuilfilofofen (wordt wat lacherig over gedaan)
● Maar: intuïties vormen een belangrijk onderdeel van het filosoferen
● Tegenwoordig: wel voorzichtig mee omspringen
● Onderzoek wijst uit dat intuïties variabel zijn
○ vb. tussen culturele groepen of afhankelijk van de tijd en
context
● Belangrijker probleem: intuïtie is geen uniek filosofische methode
● Ook wetenschappers gaan: onderzoeken en bevestigen aan de hand
van experimenteel onderzoek
○ conceptuele analyse = belangrijke begrippen die we gebruiken te ontleden in meer
eenvoudige begrippen.
■ Luciano Floridi: conceptual engineering = het ontrafelen en verbeteren van
concepten die we in het dagelijks leven misschien soms te achteloos
gebruiken.
● Doel = bepalen waarover we precies spreken als we spreken over tijd,
liefde, geluk, ...
■ Populaire methode, maar wordt niet door alle filosofen gebruikt en zeker
niet enkel door filosofen
● Succes van de fysica: onderscheid tussen gewicht en massa
● Succes van de sociale wetenschappen: onderscheid tussen sekse en
gender
● ….
■ Andere concepten laten toe om andere vragen te stellen, die beter
onderzoek mogelijk maken
, 3
■ Conceptuele analyse = kern van alle wetenschappen
○ gedachte-experimenten = instrument van de verbeelding, dat gebruikt wordt om
nieuwe info over een thema te verkrijgen zonder gebruik te maken van nieuwe
empirische data. vb: brain in a vat (Descartes)
-> visualiseren
-> voor of tegen een bepaalde theorie
-> echte-wereld-problemen omzeilen vb. technologisch, financieel, moreel
!! geen unieke methodes/ niet algemeen-filosofisch
=> Experimentele filosofen: empirisch-wetenschappelijke methoden kunnen soms bijdragen aan
een oplossing voor traditionele filosofische problemen.
● Onderzoek over crossculturele verschillen in intuïties op vlak van bepaalde morele
dilemma’s
● Ethische theorieën: vaak opgebouwd op intuïties van mensen van vlees en bloed
● Vanzelfsprekend dat niet alle mensen deze ‘westerse’ intuïties delen
BESLUIT
Eigenheid van filosofie heeft niet zozeer te maken met de attitude of de methoden van filosofen,
maar wel met de aard van de vragen en de problemen waarmee ze zich bezighouden.
Filosofische vragen = vaak abstract en eigenaardig, zelfs als ze op een toegankelijke manier
gepresenteerd worden.
Thomas Nagel: ‘We zullen niet ver komen in het leven als we de ideeën tijd, getal, kennis en taal
goed en slecht niet meestal als vanzelfsprekend beschouwden, maar in de filosofie onderzoeken we
die dingen zelf.’
Vanaf een bepaalde leeftijd: juist gebruik van het begrip ‘tijd’. Maar: wat is tijd nu eigenlijk? = minder
vanzelfsprekend
Filosofen zijn dol op zulke netelige vragen = uniek kenmerk voor filosofie? Ja en nee
Veel filosofen: voorliefde voor moeilijke en zelfs onbeantwoordbare vragen. Sommigen zeggen: als
zulke vragen het voorrecht zijn van filosofen, is er geen sprake van vooruitgang in de filosofie.
● Filosofie is eerder kunst dan wetenschap.
● Kunst: gaat niet cumulatief te werk, er is een opeenvolging van kunststromingen
○ elk van deze kunststromingen wordt voorafgegaan door een soort revolutie en elke
stroming is tot op bepaalde hoogte een nieuw begin.
● Sommigen beweren dus dat er geen vooruitgang is in filosofie
○ er zijn enkel nieuwe manieren om oude, onoplosbare problemen te begrijpen of
beschrijven
○ analyse = goede verklaring voor de afkeer van wetenschappers tegenover filosofie
, 4
● verschillende manieren om de stelling ‘er is geen vooruitgang in de filosofie, wel in de
wetenschappen’ onderuit te halen:
○ vooruitgang in wetenschap = niet altijd evident
■ zie Thomas Kuhn (H5)
○ wel sprake van vooruitgang in de filosofie: wetenschappen ontstaan uit de filosofie
■ Isaac Newton: Philosophiae Naturalis Principia Mathematica
○ Sommige vragen zijn wel beantwoord in de loop der tijd
■ Vormen de brandstof voor nieuwe wetenschap
○ Filosofie: boekt negatieve vooruitgang
■ We hebben niet de juiste antwoorden op bepaalde vragen
■ we weten wel wat de verkeerde antwoorden zijn of wat de problemen zijn
met de populaire antwoorden
● domein:
○ onbeantwoorde vragen en fundamentele problemen.
■ ! ook onbeantwoordbare vragen in andere disciplines
○ Van domeinen naar deeldomeinen -> Het verdelen zorgt mogelijks voor een
antwoord.
1.2 Vier deeldomeinen
● Metafysica : vragen over wat het betekent om te bestaan.
○ Het is niet eenvoudig om te bepalen wat metafysica nu eigenlijk is. Er is geen
eenduidig gemeenschappelijk kenmerk om te bepalen wat iets tot een metafysisch
probleem maakt.
● Logica = studie van geldigheid van redeneringen en argumenten.
○ weerleggen van drogredenen
○ vb. slippery slope:
■ Als we A doen, zal B hoogstwaarschijnlijk vroeg of laat volgen, B is hoogstens
onwenselijk, dus mogen we A niet doen
■ Wordt vaak gebruikt bij het debat over euthanasie en homohuwelijk
■ vb. Als we het homohuwelijk toelaten, zullen we het uiteindelijk ook moeten
toestaan dat mensen met honden zouden trouwen.
● Epistemologie = studie van aard en mogelijkheid van kennis
○ Twijfelzucht van Descartes: epistemologische expeditie, een tocht naar zekere
kennis.
■ Het gedachte-experiment: brain in a vat = typisch epistemologisch
experiment want het gaat over de vraag of en in welke mate het
gerechtvaardigd is te geloven dat wat we denken waar is.
● Moraalfilosofie = studie van principes die betrekking hebben op goed en kwaad.
-> normatieve universum vs morele principes?
H1: Wat is filosofie?
1.1 Drie aspecten: attitude, methodologie, domein
● attitude: kritisch denken, zoeken naar waarheid
○ In veel definities: kritische kracht van filosofie benadrukken, in de mate dat filosofie
wordt vereenzelvigd met kritisch denken
○ Filosofie: vooral in vraag stellen wat andere mensen als vanzelfsprekend
beschouwen
■ Ergeren aan de banaliteiten waarop ons dagelijks leven rust
■ Willen zich niet neerleggen bij overgeleverde inzichten en schijnbare
evidenties
■ Uitdagen van autoriteiten
■ Descartes merkte op dat ons gezichtsvermogen ons vaak bedriegt: bv bij
optische illusies
■ Redenering: het is mogelijk dat onze zintuigen ons vaker bedriegen
● Zintuigen = belangrijke bron in het verwerven van kennis
● Zintuigen onbetrouwbaar, kennis ook onbetrouwbaar?
■ Zelfs meest fundamentele wiskundige basiskennis: kan fout zijn
○ Kritiek = niet altijd het einddoel van filosofie
■ Filosofische kritiek: opent de mogelijkheid dat dingen anders zouden (of
hadden) kunnen zijn
○ Filosofie: positief en constructief project te construeren
■ Bekritiseerde elementen vervangen door elementen die resistenter zijn
tegen kritiek
○ Is kritisch denken een uniek filosofische bezigheid?
■ Kritisch zijn zonder aan filosofie te doen: is mogelijk
■ Sommige wetenschappers: staan kritisch tegenover bepaalde vormen van
wetenschappelijk onderzoek
● Doen niet noodzakelijk aan filosofie
■ Hedendaagse wetenschappers en filosofen: gemeenschappelijke attitude
● Kritisch zijn
● Zoeken naar de waarheid
● …
■ ‘Wat is wetenschap?’
● Richard Feynman: ‘Een van de kwaliteiten van de wetenschap is dat
ze ons de waarde van rationeel denken bijbrengt, en het belang van
vrijheid van denken leert ons dat het loont om te twijfelen aan de
waarheid die wordt verteld’
, 2
● Beschrijving gaat ook op voor filosofie (ook al had Feynman het niet
zo met filosofie)
● methode:
○ intuïtie:
■ 17e/18e eeuw: verwijzen naar de kennis die op een onmiddellijke manier
wordt verkregen
● Descartes spreekt over heldere en welonderscheiden ideeën, die
geen redelijk mens zou durven betwijfelen
● ‘je pense donc je suis’
○ Vanzelfsprekend volgens Descartes
■ 20e eeuw: eerder een negatieve betekenis
● Term verwijst naar spontane overtuigingen van onze eigen geest
● Common sense; zijn vaak moeilijk te veranderen of op te geven, zelfs
in de aanwezigheid van overtuigend bewijsmateriaal
■ Filosofen die vaak gebruik maken van intuïties en zelden of niet van
empirisch onderzoek
● Fauteuilfilofofen (wordt wat lacherig over gedaan)
● Maar: intuïties vormen een belangrijk onderdeel van het filosoferen
● Tegenwoordig: wel voorzichtig mee omspringen
● Onderzoek wijst uit dat intuïties variabel zijn
○ vb. tussen culturele groepen of afhankelijk van de tijd en
context
● Belangrijker probleem: intuïtie is geen uniek filosofische methode
● Ook wetenschappers gaan: onderzoeken en bevestigen aan de hand
van experimenteel onderzoek
○ conceptuele analyse = belangrijke begrippen die we gebruiken te ontleden in meer
eenvoudige begrippen.
■ Luciano Floridi: conceptual engineering = het ontrafelen en verbeteren van
concepten die we in het dagelijks leven misschien soms te achteloos
gebruiken.
● Doel = bepalen waarover we precies spreken als we spreken over tijd,
liefde, geluk, ...
■ Populaire methode, maar wordt niet door alle filosofen gebruikt en zeker
niet enkel door filosofen
● Succes van de fysica: onderscheid tussen gewicht en massa
● Succes van de sociale wetenschappen: onderscheid tussen sekse en
gender
● ….
■ Andere concepten laten toe om andere vragen te stellen, die beter
onderzoek mogelijk maken
, 3
■ Conceptuele analyse = kern van alle wetenschappen
○ gedachte-experimenten = instrument van de verbeelding, dat gebruikt wordt om
nieuwe info over een thema te verkrijgen zonder gebruik te maken van nieuwe
empirische data. vb: brain in a vat (Descartes)
-> visualiseren
-> voor of tegen een bepaalde theorie
-> echte-wereld-problemen omzeilen vb. technologisch, financieel, moreel
!! geen unieke methodes/ niet algemeen-filosofisch
=> Experimentele filosofen: empirisch-wetenschappelijke methoden kunnen soms bijdragen aan
een oplossing voor traditionele filosofische problemen.
● Onderzoek over crossculturele verschillen in intuïties op vlak van bepaalde morele
dilemma’s
● Ethische theorieën: vaak opgebouwd op intuïties van mensen van vlees en bloed
● Vanzelfsprekend dat niet alle mensen deze ‘westerse’ intuïties delen
BESLUIT
Eigenheid van filosofie heeft niet zozeer te maken met de attitude of de methoden van filosofen,
maar wel met de aard van de vragen en de problemen waarmee ze zich bezighouden.
Filosofische vragen = vaak abstract en eigenaardig, zelfs als ze op een toegankelijke manier
gepresenteerd worden.
Thomas Nagel: ‘We zullen niet ver komen in het leven als we de ideeën tijd, getal, kennis en taal
goed en slecht niet meestal als vanzelfsprekend beschouwden, maar in de filosofie onderzoeken we
die dingen zelf.’
Vanaf een bepaalde leeftijd: juist gebruik van het begrip ‘tijd’. Maar: wat is tijd nu eigenlijk? = minder
vanzelfsprekend
Filosofen zijn dol op zulke netelige vragen = uniek kenmerk voor filosofie? Ja en nee
Veel filosofen: voorliefde voor moeilijke en zelfs onbeantwoordbare vragen. Sommigen zeggen: als
zulke vragen het voorrecht zijn van filosofen, is er geen sprake van vooruitgang in de filosofie.
● Filosofie is eerder kunst dan wetenschap.
● Kunst: gaat niet cumulatief te werk, er is een opeenvolging van kunststromingen
○ elk van deze kunststromingen wordt voorafgegaan door een soort revolutie en elke
stroming is tot op bepaalde hoogte een nieuw begin.
● Sommigen beweren dus dat er geen vooruitgang is in filosofie
○ er zijn enkel nieuwe manieren om oude, onoplosbare problemen te begrijpen of
beschrijven
○ analyse = goede verklaring voor de afkeer van wetenschappers tegenover filosofie
, 4
● verschillende manieren om de stelling ‘er is geen vooruitgang in de filosofie, wel in de
wetenschappen’ onderuit te halen:
○ vooruitgang in wetenschap = niet altijd evident
■ zie Thomas Kuhn (H5)
○ wel sprake van vooruitgang in de filosofie: wetenschappen ontstaan uit de filosofie
■ Isaac Newton: Philosophiae Naturalis Principia Mathematica
○ Sommige vragen zijn wel beantwoord in de loop der tijd
■ Vormen de brandstof voor nieuwe wetenschap
○ Filosofie: boekt negatieve vooruitgang
■ We hebben niet de juiste antwoorden op bepaalde vragen
■ we weten wel wat de verkeerde antwoorden zijn of wat de problemen zijn
met de populaire antwoorden
● domein:
○ onbeantwoorde vragen en fundamentele problemen.
■ ! ook onbeantwoordbare vragen in andere disciplines
○ Van domeinen naar deeldomeinen -> Het verdelen zorgt mogelijks voor een
antwoord.
1.2 Vier deeldomeinen
● Metafysica : vragen over wat het betekent om te bestaan.
○ Het is niet eenvoudig om te bepalen wat metafysica nu eigenlijk is. Er is geen
eenduidig gemeenschappelijk kenmerk om te bepalen wat iets tot een metafysisch
probleem maakt.
● Logica = studie van geldigheid van redeneringen en argumenten.
○ weerleggen van drogredenen
○ vb. slippery slope:
■ Als we A doen, zal B hoogstwaarschijnlijk vroeg of laat volgen, B is hoogstens
onwenselijk, dus mogen we A niet doen
■ Wordt vaak gebruikt bij het debat over euthanasie en homohuwelijk
■ vb. Als we het homohuwelijk toelaten, zullen we het uiteindelijk ook moeten
toestaan dat mensen met honden zouden trouwen.
● Epistemologie = studie van aard en mogelijkheid van kennis
○ Twijfelzucht van Descartes: epistemologische expeditie, een tocht naar zekere
kennis.
■ Het gedachte-experiment: brain in a vat = typisch epistemologisch
experiment want het gaat over de vraag of en in welke mate het
gerechtvaardigd is te geloven dat wat we denken waar is.
● Moraalfilosofie = studie van principes die betrekking hebben op goed en kwaad.
-> normatieve universum vs morele principes?
